Nachtjacht en hightech: het sprookje van de eerlijke jacht

Zo'n 30'000 recreatieve jagers en jaagsters zijn actief in Zwitserland. Velen van hen gebruiken tegenwoordig technologieën die nog een generatie geleden uitsluitend voorbehouden waren aan het leger en de opsporingsdiensten: warmtebeeldcamera's die de lichaamswarmte van wilde dieren zichtbaar maken in volledige duisternis, nachtkijkers die precieze schoten mogelijk maken zonder enig daglicht, drones die wilde dieren vanuit de lucht opsporen en opjagen, en digitale lokroepen die instincten misbruiken die miljoenen jaren oud zijn.

Wat door de lobby van de recreatieve jacht wordt vermarkt als «éigentijdse jachtuitoefening» en «efficiënte bescherming van wilde dieren», blijkt bij nadere beschouwing een systeem van technologische overweldiging te zijn dat wilde dieren de laatste overgebleven beschermingszones ontneemt: de nacht, het hol, het struikgewas — en het narratief van traditie, natuurverbondenheid en «eerlijke jacht» wordt definitief ontkracht.

De Zwitserse rechtssituatie is op dit vlak een nauwelijks controleerbare lappendeken: kantons hanteren verschillende regels, handhaving is structureel nauwelijks mogelijk, en op federaal niveau ontbreekt elk samenhangend antwoord op de technologische bewapening. Dit dossier documenteert de feiten, benoemt de dierenwelzijnsproblemen en laat zien waarom de technologisch bewapende recreatieve jacht het tegenovergestelde is van een eerlijke jachtpraktijk.

Wat je hier te wachten staat

Warmtebeeldcamera's: Hoe wilde dieren al vóór de schemering worden opgespoord, waarom zelfs de jagersvereniging in Wallis om een verbod vroeg en wat dit zegt over de proportionaliteit.
Nachtkijkers: Waarom het nachtschot vanuit dierenwelzijnsoogpunt bijzonder problematisch is, welke verwondingspatronen ontstaan en wat er met aangeschoten dieren in het donker gebeurt.
Drones: Hoe drones worden ingezet als «drijvers uit de lucht», waarom het kanton Glarus al heeft gereageerd en waar de grens ligt tussen reekitzredding en jachtinstrument.
Digitale lokroepen: Hoe de recreatieve jacht evolutionaire instincten als valstrik gebruikt, welke apparaten vrij verkrijgbaar zijn en waarom het narratief van «eerlijke competitie» wordt ontmanteld.
De Zwitserse lappendeken: Waarom 26 kantons 26 verschillende regelingen opleveren, hoe de parlementaire reactie op federaal niveau eruitziet en waarom handhaving structureel nauwelijks mogelijk is.
Het sprookje van de eerlijke jacht: Waarom hightech-jacht en jachtethiek een onoplosbare tegenstelling vormen.
Wat er zou moeten veranderen: Zes concrete eisen voor een evenredige regulering.
Argumentenoverzicht: Antwoorden op de meest gehoorde rechtvaardigingen van de lobby van de recreatieve jacht.
Snelkoppelingen: Alle relevante artikelen, studies en dossiers in één overzicht.

Warmtebeeldcamera's: verjaagd uit de beschutting van de duisternis

De warmtebeeldcamera heeft zich ontwikkeld van een specialistisch hulpmiddel tot een standaardapparaat van de recreatieve jacht. «Zulke nachtzichtapparaten hebben een ware hausse doorgemaakt. Bijna elke jachtgroep heeft er wel eentje bij zich. Daardoor groeit de concurrentie onder jagers en neemt de druk op de wilde dieren toe», zegt Sven Wirthner van de Walliser dienst voor jacht, visserij en wilde dieren. Met de camera worden jachtgebieden al vóór de schemering afgezocht naar dieren; de schoten vallen bij het eerste daglicht op de reeën en herten die 's nachts zijn opgespoord. De nacht, die voor wilde dieren evolutionair de belangrijkste beschermingszone is, wordt daarmee systematisch tenietgedaan.

Zelfs binnen de jagerskringen zelf is de acceptatie van deze praktijk beperkt. Het kanton Wallis heeft warmtebeeldcamera's verboden op initiatief van de eigen jagersvereniging – niet omdat een wet dit vereiste, maar omdat de druk op de wilde dieren te groot was geworden. «Dieren moeten ook hun kans krijgen om met hun instinct aan de jagers te ontkomen», luidt de motivering uit Wallis. Het is opmerkelijk: als de recreatieve jagers zelf een hulpmiddel als te doeltreffend en dus als oneerlijk bestempelen, zou elke serieuze discussie over dierenwelzijn precies dát als uitgangspunt moeten nemen – en het niet moeten afdoen als een individuele mening.

In het kanton Bern zijn warmtebeeldcamera's voor observatie legaal, zolang ze niet rechtstreeks als hulpmiddel bij het richten tijdens het schieten worden gebruikt. In andere kantons gelden andere regels. Het resultaat is een technologisch voordeel dat de facto de klok rond jachtdruk veroorzaakt en wilde dieren geen rustperiodes meer laat. Vanuit het oogpunt van dierenwelzijn is chronische jachtdruk geen bijzaak: langdurige stress verhoogt het cortisolgehalte, verstoort voortplantingscycli, vergroot het risico op ongelukken tijdens vluchtpogingen en verzwakt het immuunsysteem.

Meer hierover: Psychologie van de jacht en Jachtmythes: 12 beweringen die je kritisch moet bekijken

Nachtvizieren: wanneer het dier geen enkele kans meer heeft

Terwijl warmtebeeldcamera's dienen ter opsporing, gaan nachtzichtapparatuur en warmtebeeldrichtkijkers nog een stap verder: ze maken het mogelijk om in volledige duisternis rechtstreeks te schieten. De jachtrechtelijke situatie is daarbij in zichzelf tegenstrijdig. In Duitsland zijn warmtebeeldrichtkijkers als voorzetapparaten in verscheidene deelstaten toegestaan voor de jacht op wilde zwijnen; volledig geïntegreerde warmtebeeldrichtkijkers blijven daarentegen verboden. In Zwitserland regelen kantonale voorschriften wat is toegestaan – met als gevolg dat hetzelfde apparaat in kanton X legaal is en in kanton Y verboden. In het kanton Appenzell Ausserrhoden bestaat een officiële factsheet die nachtzichtapparatuur uitdrukkelijk als verboden hulpmiddel vermeldt. Andere kantons zwijgen erover.

Vanuit dierenwelzijnsoogpunt is het nachtelijk schieten bijzonder problematisch. Het betrouwbaar vaststellen van een diersoort is met warmtebeeldapparatuur in het donker aanzienlijk moeilijker dan bij daglicht, wat verkeerde afschot waarschijnlijker maakt. Nog ernstiger is de situatie bij dieren die zijn aangeschoten maar niet direct gedood: de naspeuring kan doorgaans op zijn vroegst de volgende ochtend beginnen. Het gewonde dier brengt uren door in doodsstrijd, alleen, in het donker, zonder enige mogelijkheid tot hulp. Wildtierschutz Deutschland stelt vast: «Dieren die 's nachts worden aangeschoten, kunnen bij de naspeuring vaak niet meer worden gevonden – met een pijnlijke doodsstrijd als gevolg.» Dat is geen jagersambacht. Dat is georganiseerd lijden.

Op federaal niveau werd in de Zwitserse Nationale Raad een motie ingediend voor een verbod op nachtzichtapparatuur voor de jacht. Dat toont aan dat het probleem politiek is doorgedrongen. Een coherente landelijke regeling ontbreekt echter nog steeds. De lobby van de recreatieve jacht voert aan dat nachtzichtapparatuur onmisbaar is voor een «efficiënte regulatie van wilde zwijnen». Het argument is een cirkelredenering: de recreatieve jacht draagt zelf in belangrijke mate bij aan het probleem van de te reguleren wilde zwijnen door natuurlijke roofdieren te decimeren, en eist vervolgens meer technologie om het op te lossen.

Meer hierover: Dossier wilde dieren, doodsangst en ontbrekende verdoving en Dierenkwellende jachtmethoden – gedoogd en gestimuleerd

Drones: de «drijver uit de lucht»

Drones bij de jacht worden door voorstanders vermarkt als nuttig voor het redden van reekitsen voor maaimachines. Dat is legitiem en vanuit dierenwelzijnsoogpunt toe te juichen. Maar het inzetten van drones als actief jachtinstrument is een heel andere categorie. In het kanton Glarus heeft de regeringsraad vastgesteld dat drones kunnen worden ingezet als "drijvers uit de lucht", dat ze wild "rechtstreeks verstoren", wat in strijd is met de jachtethiek, en heeft hij een herziening van de jachtvoorschriften aangekaart. Dat is een opmerkelijke erkenning: de staat erkent dat drones bij de jacht problematisch zijn – maar onderneemt geen actie.

Drones maken het mogelijk om wilde dieren systematisch op te sporen, op te jagen en vanuit de lucht te sturen. Voor de betrokken dieren betekent dit weer een extra element van totale bewaking van hun leefgebied: geen enkel struikgewas biedt nog veiligheid wanneer er een drone overheen cirkelt. Vooral reeën en reekitsen, die bij gevaar instinctief "drukken" – dat wil zeggen roerloos in het hoge gras of kreupelhout blijven liggen – zijn door drones bijzonder kwetsbaar. Het drukken als evolutionaire beschermingsstrategie wordt door de dronejacht doelgericht uitgebuit en ontkracht.

Het Bundesamt für Zivilluftfahrt (BAZL) reguleert het luchtruim, maar niet in detail het gebruik van drones bij de jacht. De Duitse jachtvereniging (Deutscher Jagdverband) heeft haar leden aanbevolen om drones niet te gebruiken om wild op te drijven of te verontrusten – maar dat is geen bindende grens. Het blijft afhankelijk van de eigen verantwoordelijkheid van de recreatieve jagers om een technologie die de jacht een verpletterend voordeel geeft niet te misbruiken. De geschiedenis van de jachttechnologie laat zien dat op vrijwillige terughoudendheid geen staat te maken is.

Meer hierover: Dossier Jacht in Zwitserland: feitencheck, jachtvormen, kritiek en Alternatieven voor de jacht: wat echt helpt, zonder dieren te doden

Digitale lokroepen: bedrog als systeem

Digitale lokroepen imiteren met hoge precisie de geluiden van prooidieren, soortgenoten of jonge dieren in nood. Ze worden afgespeeld via Bluetooth-luidsprekers en kunnen dieren van honderden meters afstand aantrekken. De vos die een digitale muizenkreet volgt, heeft geen enkele mogelijkheid om te herkennen dat het om een val gaat. De reebok die reageert op een geluid van een jong ree in nood en zijn kalf vermeend voor gevaar wil behoeden, wordt precies op het moment gedood waarop hij een beschermingsinstinct uitleeft. Dat is geen jacht op ooghoogte. Dat is de systematische uitbuiting van instincten die miljoenen jaren oud zijn en geen bescherming tegen een luidspreker hebben voorzien.

In Zwitserland is het gebruik van geluidsapparaten om wild te lokken in veel kantons verboden, maar nauwelijks gecontroleerd. In de online handel zijn digitale lokroepapparaten met honderden opgeslagen dierengeluiden vrij verkrijgbaar, inclusief geluiden van beschermde soorten. Controleren of een recreatieve jager in het veld een digitale lokroep gebruikt, is praktisch onmogelijk. Wat niet gecontroleerd wordt, vindt plaats.

De lobby van de recreatieve jacht rechtvaardigt digitale lokroepen als een “natuurgetrouw instrument”, omdat jagers vroeger immers ook lokinstrumenten gebruikten. Die vergelijking gaat mank: een op de mond geblazen bladinstrument vereist vaardigheid, produceert een beperkt geluidsbereik en is allesbehalve precies. Een digitaal apparaat met gps-luidspreker en 300 opgeslagen diergeluiden in hd-kwaliteit is het tegenovergestelde van natuurgetrouwheid. Het is de inzet van consumententechnologie tegen dieren die geen enkele kans hebben om het verschil te herkennen.

Meer hierover: Jachtmythes: 12 beweringen die je kritisch moet bekijken en Recreatieve Jagers en hun plezier in dierenmishandeling

De lappendeken Zwitserland: regulering zonder handhaving

Wat Zwitserland bij jachttechnologie in het bijzonder kenmerkt, is de volledige inconsistentie in de regelgeving. De kantonnale soevereiniteit over het jachtrecht zorgt ervoor dat voor dezelfde technologie in 26 kantons tot wel 26 verschillende regelingen kunnen bestaan. Warmtebeeldcamera's zijn in het kanton Wallis op initiatief van de jagersvereniging verboden, in het kanton Bern toegestaan voor observatie, en in andere kantons helemaal niet vermeld. Nachtkijkers staan in Appenzell Ausserrhoden expliciet vermeld als verboden hulpmiddel, terwijl de wetgeving in andere kantons hierover zwijgt. Digitale lokroepen zijn per kanton deels verboden, deels gedoogd, deels ongereguleerd.

Handhaving is structureel nauwelijks mogelijk. Wildbeheerders zijn dun gezaaid, de jachtgebieden groot, en de duisternis waarin de nachtjacht plaatsvindt, beschermt de recreatieve jagers extra. Een controle of er 's nachts met een warmtebeeldrichtkijker is geschoten, valt zonder feitenopname ter plaatse in real time nauwelijks uit te voeren. Het gevolg is een rechtssituatie die op papier bestaat, maar in de praktijk de technologische opschaling feitelijk gedoogt.

Op federaal niveau is een motie ingediend voor een verbod op nachtzichtapparatuur bij de jacht. Het valt nog te bezien of het parlement in actie komt. Zolang er geen landelijke regeling bestaat, blijft de bescherming van wilde dieren tegen technologische overmacht overgelaten aan de goede wil van individuele kantonale verenigingen. Dat is geen systeem. Dat is toeval.

Meer hierover: modeltekst voor jachtkritische voorstellen in kantonale parlementen en Dossier Jacht in Zwitserland

Het sprookje van het eerlijke jachtambacht

De recreatieve jacht rechtvaardigt zich in het openbaar met traditie, verbondenheid met de natuur en het principe dat het wild een eerlijke kans moet krijgen. Het begrip «waidgerechtigheid» speelt daarbij een centrale rol: het suggereert een respectvolle omgang met wilde dieren, een ethische grondhouding die de recreatieve jacht onderscheidt van pure doodslagintentie. De technologische werkelijkheid weerlegt dit verhaal op alle niveaus.

Warmtebeeldcamera's sporen dieren al voor zonsopgang op en ontnemen hun de nacht als beschutte ruimte. Nachtzichtapparatuur maakt schoten in volledige duisternis mogelijk en verandert het opsporen van aangeschoten dieren in een urenlange doodsstrijd. Drones jagen wild op uit veilige schuilplaatsen, waarvoor evolutionair geen afweerstrategie bestaat. Digitale lokroepen misbruiken beschermingsinstincten en paarreflexen die honderdduizenden jaren oud zijn. Geen enkel van deze hulpmiddelen heeft iets te maken met traditie of natuurverbondenheid. Ze hebben allemaal één ding gemeen: ze maximaliseren het voordeel van de mens en verkleinen de overlevingskans van het wilde dier tot nul.

Het kanton Genève laat sinds 1974 zien, en Luxemburg sinds 2015, dat wildbeheer werkt zonder enige vorm van recreatieve jacht. Wie dieren met militaire technologie bejaagt, heeft het recht verspeeld om zich te beroepen op traditie en waidgerechtigheid.

Meer hierover: Genève en het jachtverbod: 50 jaar zonder recreatieve jacht en Jachtverbod Zwitserland: waarom een einde aan de recreatieve jacht allang nodig is

Wat er zou moeten veranderen

Landelijk verbod op warmtebeeldrichtkijkers en nachtzichtapparatuur voor recreatieve jagers: De technologische ontwikkeling heeft de kantonnale lappendeken ingehaald. Een op federaal niveau verankerd verbod op warmtebeeldrichtkijkers en nachtzichtapparatuur zou een landelijk uniforme basis scheppen en handhaving mogelijk maken.
Duidelijke wettelijke definitie van drones als verboden jachtmiddel: Drones die worden ingezet om wild op te sporen, op te jagen of te drijven, moeten jachtrechtelijk als verboden hulpmiddel worden gekwalificeerd, op federaal niveau.
Landelijk verbod op digitale lokgeluiden: Het gebruik van digitale geluidsapparaten om wilde dieren te lokken moet in heel Zwitserland worden verboden. De onlinehandel in dergelijke apparaten hoeft niet te worden verboden, maar het gebruik ervan op openbaar en particulier jachtgebied moet strafbaar zijn.
Meldplicht voor nachtafschot en naspeuringen: Elk afschot in de nacht moet worden gemeld, inclusief het begin van de naspeuring en het resultaat daarvan. Zo zou de werkelijke omvang van verendde, niet gevonden dieren voor het eerst statistisch inzichtelijk worden.
Verplichte opleiding voor het gebruik van nieuwe technologieën: Wie warmtebeeldapparatuur wil gebruiken voor observatie, waar toegestaan, moet een aantoonbare opleiding in veilige diersoortherkenning kunnen overleggen. Dit vermindert foutieve afschotten van beschermde soorten.
Transparantieplicht voor de lobby van de recreatieve jacht: Fabrikanten en handelaren van jachttechnologie moeten worden verplicht verkoopcijfers aan de autoriteiten te melden. Alleen zo kan de verspreiding van nieuwe technologieën tijdig worden gereguleerd. Voorbeeldvoorstellen: Voorbeeldteksten voor jachtkritische moties en Parlament.ch: Motie Verbod op nachtzichtapparatuur voor de jacht

Argumentatie

«Warmtebeeldapparatuur maakt de jacht veiliger, omdat foutieve afschotten worden voorkomen.» Het tegendeel is bewezen: het bepalen van diersoort en geslacht bij temperaturen rond het vriespunt, waarbij warmtebeeldsignaturen sterk op elkaar lijken, is foutgevoelig. Bovendien verleidt de vermeende precisie tot schoten die bij daglicht niet gewaagd zouden worden. Wildtierschutz Deutschland documenteert een toename van foutieve afschotten op beschermde soorten bij het gebruik van warmtebeeldapparatuur.

«Nachtjacht is noodzakelijk voor de regulering van zwijnen.» De bewering dat meer afschot de zwijnenpopulatie duurzaam zou verlagen, is wetenschappelijk niet houdbaar. Studies tonen aan dat wilde zwijnen verliezen compenseren door verhoogde voortplanting. De eigenlijke oorzaak van de zwijnendruk – intensieve landbouw, maïsmonoculturen, het ontbreken van roofdieren – wordt door nachtjacht niet weggenomen, maar juist verhuld.

«Drones redden reekalfjes – dat is toch positief.» Het gebruik van drones om reekalfjes te redden van maaimachines is uitdrukkelijk toe te juichen. Dat doet niets af aan het feit dat diezelfde technologie ook wordt ingezet als jachtmiddel om wild op te jagen en te drijven. Beide tegelijk verdedigen is een dubbele moraal die ten koste gaat van de wilde dieren.

«Digitale lokroepen werden vroeger ook al door jagers gebruikt – dat is niets nieuws.» Een mondgeblazen reeblad en een Bluetooth-luidspreker met 300 opgeslagen HD-diergeluiden verschillen zo fundamenteel van elkaar dat de vergelijking niet opgaat. Het cruciale verschil zit niet in de intentie, maar in het effect: digitale lokroepen zijn zo precies en verreikend dat het dier geen enkele kans heeft om de imitatie te herkennen. Dat is geen traditioneel vakmanschap, maar de inzet van technologie tegen een structureel onderliggend dier.

«De recreatieve jacht reguleert zichzelf – Wallis bewijst het.» Wallis bewijst juist het tegenovergestelde: zelfregulering werkte pas toen de druk op het wild al zo hoog was dat de jagers zelf ingrepen. Vertrouwen op vrijwillige terughoudendheid zonder wettelijk kader is dierenwelzijnspolitiek onverantwoord.

«Technologie is waardeneutraal – het gaat om hoe je die gebruikt.» Technologie is niet waardeneutraal wanneer zij asymmetrische machtsverhoudingen creëert. Tussen een wild dier dat op zijn evolutionaire instincten is aangewezen, en een recreatieve jager met warmtebeeldvizier, drone en digitale lokroep bestaat geen wedstrijd meer. Er is sprake van een executie.

Snelkoppelingen

Bijdragen op Wild beim Wild:

Gerelateerde dossiers:

Onze aanspraak

Wilde dieren zijn geen schietschijven. De technologische opwaardering van de recreatieve jacht is geen vooruitgang, maar een capitulatie voor het beginsel van evenredigheid: wat wilde dieren als enige beschermingszone restte – de nacht, het struikgewas, het instinct – wordt systematisch ondermijnd door warmtebeeldcamera's, drones en digitale lokroepen. De Zwitserse rechtssituatie is een oncontroleerbare lappendeken die ten koste gaat van de wilde dieren. De recreatieve jagers presenteren zich als natuurverbonden en weidelijk – maar wie dieren jaagt met militaire precisietechnologie, heeft het recht op dat verhaal verspeeld. Dit dossier wordt doorlopend geactualiseerd wanneer nieuwe gegevens, juridische ontwikkelingen of technische trends daartoe aanleiding geven.

Meer over recreatieve jacht: in ons dossier over de jacht bundelen wij factchecks, analyses en achtergrondrapportages.