Vuurwerkinitiatief op 29 november: waar het voor wilde dieren om gaat

Op 29 november 2026 stemmen volk en kantons over het volksinitiatief «Voor een beperking van vuurwerk». De Bondsraad heeft het samen met drie andere voorstellen geagendeerd: de aanvullende financiering van de AOW via de btw, het initiatief voor de belasting van echtparen en de wijziging van de wet op oorlogsmateriaal.

Het vuurwerkinitiatief betreft wilde dieren, huisdieren en vee rechtstreeks. Het bepaalt of lawaaierig vuurwerk voortaan landelijk wordt beperkt of dat de bescherming van gemeente tot gemeente blijft verschillen.

Wat er op het stembiljet staat

Het initiatief wil een nieuw artikel 74a in de federale grondwet opnemen. Verkoop en gebruik van vuurwerk dat lawaai produceert, zouden verboden worden. Voor evenementen van bovenregionaal belang kan de bevoegde kantonale autoriteit op aanvraag uitzonderingsvergunningen verlenen. Niet-lawaaierig vuurwerk zoals Bengaals vuur of vulkanen zou volgens de boodschap van de Bondsraad nog steeds verkocht en gebruikt kunnen worden. De exacte afbakening wordt in de wet vastgelegd. Bij aanvaarding moeten de uitvoeringsbepalingen uiterlijk twee jaar na het referendum in werking treden. Met oudejaarsavond 2026 geldt het verbod dus nog niet.

Het initiatief werd gelanceerd door een comité rond de Aargauer Roman Huber; de vereniging Vuurwerkinitiatief diende 137'193 geldige handtekeningen in. De Bondsraad adviseert een nee. Een indirect tegenvoorstel van het parlement, dat vuurwerk landelijk zou hebben verboden, strandde op 19 juni 2026 bij de eindstemming van de Nationale Raad met 114 tegen 79 stemmen en 6 onthoudingen. Sindsdien komt het initiatief alleen voor het volk. De voorgeschiedenis hebben we in juni geduid.

Wat vuurwerk achterlaat in het milieu

De belasting is officieel goed gedocumenteerd. In Zwitserland wordt jaarlijks 1’000 tot 2’000 ton vuurwerk verbruikt. Bij het afsteken ontstaat 200 tot 400 ton fijnstof, die neerslaat in bodems en wateren. Bij inversiesituaties kan de dagelijkse grenswaarde voor PM10 worden overschreden. De cijfers en meetgegevens van het Rijk hebben we hier samengevat.

Voor Wilde dieren komt het lawaai daar nog bij. Vluchtreacties kosten energie, en juist in de winter kan het lastig zijn om dit extra verbruik te compenseren. Hoe sterk vuurwerk de nachtrust verstoort, blijkt uit een onderzoek bij 347 wilde ganzen: in de nacht van oudejaarsavond vlogen ze tot 16 kilometer verder en tot 150 meter hoger dan gebruikelijk, en sommige dieren legden meer dan 500 kilometer af. Meer bevindingen zijn te vinden in ons artikel Vuurwerk is voor dieren een kwellende marteling.

Waarom gemeentelijke regels niet volstaan

Het belangrijkste argument tegen het initiatief luidt dat kantons en gemeenten vuurwerk nu al kunnen beperken. Dat klopt, en sommige doen dat ook: Davos heeft vuurwerk met oudjaar en 1 augustus via een volksstemming verboden. Voor wilde dieren is deze aanpak desondanks ontoereikend, om drie redenen.

Ten eerste houdt vuurwerklawaai niet op bij de gemeentegrens, en wilde dieren doen dat evenmin. Lokale verboden kunnen dieren ontlasten, maar beschermen ze niet tegen het vuurwerk uit de buurgemeente. Een ree aan de bosrand of watervogels bij het meer reageren op beide hetzelfde.

Ten tweede beperken lokale gebruiksverboden de verkoop niet. Het initiatief pakt daarom ook het landelijke aanbod van lawaaierig vuurwerk aan.

Ten derde zorgen uiteenlopende lokale voorschriften niet voor een eenduidige beschermingsregel. Het initiatief zou een landelijk bindend kader vastleggen.

Het traditieargument kennen we van de recreatieve jacht

Wie zich tegen het initiatief verzet, beroept zich op traditie: vuurwerk hoort bij 1 augustus, bij oudjaar, bij het dorpsfeest. Hetzelfde patroon is bekend uit het debat over de recreatieve jacht . Ook daar moet de lange geschiedenis van een praktijk bewijzen dat ze juist is.

Traditie zegt echter alleen hoe lang iets al wordt gedaan. Of het verdedigbaar is, beantwoordt ze niet. Gewoonten zijn altijd veranderd zodra de kennis over hun gevolgen toenam. Een 1 augustus zonder knalvuurwerk blijft een 1 augustus, en licht- en drone-shows tonen aan dat feestvieren zonder knal mogelijk is.

Opmerkelijk is wie elkaar in deze kwestie tegenspreekt. JagdSchweiz, de koepelorganisatie van de Zwitserse recreatieve jagers, steunt het initiatief sinds september 2025 vanwege de geluidsstress voor wilde dieren. Vicevoorzitter Fabio Regazzi staat als voorzitter van de Zwitserse ondernemersvereniging aan de andere kant. Hoe verschillend de vereniging vuurwerklawaai en jachtgerelateerde verstoringen weegt, hebben wij uitgebreid onderzocht.

Commentaar: Een ja voor degenen die niet kunnen stemmen

Wilde dieren hebben geen stem bij de stembus. Toch dragen zij elk jaar de gevolgen van een feestcultuur waarover anderen beslissen. Het initiatief verbiedt geen feesten. Lawaaierig vuurwerk zou in principe verboden worden, voor evenementen van bovenregionaal belang zouden de kantons uitzonderingen kunnen toestaan. Beperkt zou worden het particuliere geknal, waarvan de kosten worden gedragen door niet-menselijke dieren, in de lucht en in de bodem.

IG Wild beim Wild beveelt op 29 november een ja aan voor het vuurwerkinitiatief. Voor de wilde dieren zou het een verlichting zijn, geen oplossing: andere belastingen, met voorop de recreatieve jacht, blijven bestaan. Juist daarom telt elke verstoring minder zwaar.