Studie in Science: lawaai laat meer wilde dieren sterven
Een meta-analyse van 214 experimenten met 177 soorten laat zien hoe sterk door mensen veroorzaakt lawaai het lichaam, het gedrag en de overlevingskansen van wilde dieren verandert.
Foto: Emmanuel Munoz / Unsplash
Voor wie de hemel brandt
Door mensen veroorzaakt lawaai verandert bij acht van de tien onderzochte soorten het lichaam of het gedrag en verhoogt de sterfte duidelijk. Dat is de conclusie van een meta-analyse die Hansjörg Kunc en Rouven Schmidt van Queen’s University Belfast op 5 november 2026 hebben gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Wetenschap. De studie verscheen ruim drie weken voor de Zwitserse volksstemming over het vuurwerkinitiatief.
Wat de onderzoekers hebben onderzocht
De twee biologen doorzochten meer dan 93.000 wetenschappelijke publicaties en werkten daaruit 214 experimenten met 177 soorten uit: vissen, vogels, zoogdieren, kikkers, reptielen, insecten, kreeftachtigen, weekdieren en koralen, in zoet water, in zee en op het land, op zes continenten. Alleen experimenten werden opgenomen, omdat alleen zo kan worden aangetoond dat het lawaai een verandering veroorzaakt en niet slechts toevallig samenvalt met die verandering. De verwantschap tussen de soorten werd meegenomen in de analyse.
De geluidsbronnen zijn de bekende: weg- en scheepvaartverkeer, industrie, vrijetijdsactiviteiten, seismisch onderzoek en sonar. Onderzocht is hoe lawaai stap voor stap doorwerkt, van het lichaam via ontwikkeling en gedrag tot overleving, voortplanting, populatiegrootte en de verhouding tussen roofdieren en prooidieren.
De belangrijkste cijfers
Over alle geanalyseerde experimenten heen liet de analyse onder meer de volgende effecten zien:
- Bij 8 van de 10 van de 177 soorten veranderde lawaai het lichaam of het gedrag.
- De sterfte lag onder lawaai 138 procent hoger. Ter illustratie: als in een controlegroep zonder extra lawaai 10 van de 100 niet-menselijke dieren zouden sterven, zouden dat onder lawaai er ongeveer 24 zijn.
- De aantallen dieren lagen onder lawaai zo'n 37 procent lager. Ter illustratie: waar zonder extra lawaai 100 dieren zouden voorkomen, zouden het onder lawaai er ongeveer 63 zijn.
- De fitheid, dus overleving en voortplanting samen, daalde met 27 procent.
- Roofdieren moesten zich onder lawaai ongeveer tweeënhalf keer zo veel inspannen en wisten toch zo'n kwart minder prooi te vangen.
In het lichaam uit lawaai zich als stress: de stresshormonen stijgen, cellen raken onder druk, ademhaling en bloedsomloop veranderen, het immuunsysteem werkt anders. Bij jonge dieren heeft dit gevolgen voor groei, lichaamsmassa en de ontwikkeling van organen. In het gedrag lijden het vermijden van vijanden, het zoeken van voedsel, het leren, de partnerkeuze en het sociale gedrag eronder. Sommige soorten zorgden onder lawaai juist meer voor hun nageslacht. Bij andere nam de broedzorg af, en daar daalden de overlevingskansen van de jongen. De effecten waren in zoet water, in zee en op het land vergelijkbaar, en laboratoriumproeven kwamen grotendeels overeen met veldstudies.
Wat die 138 procent betekent en wat niet
Op sociale media wordt de studie momenteel gedeeld met de bewering dat lawaai de sterftecijfers van dieren met 138 procent heeft verhoogd. Dat betekent echter niet dat er wereldwijd 138 procent meer dieren sterven. Het getal is een relatieve waarde uit de geanalyseerde experimenten: onder lawaai lag het sterfterisico 138 procent hoger dan bij rustige vergelijkingsgroepen. Hoeveel niet-menselijke dieren wereldwijd door lawaai sterven, rekent de studie niet door.
Evenmin stelt de studie lawaai boven habitatverlies of gifstoffen. De onderzoekers eisen juist dat lawaai naast deze belastingen wordt aangepakt: wie alleen de oppervlakte van een leefgebied beschermt, maar de geluidsomgeving laat verloederen, beschermt te weinig. Aangetoond is dus iets anders, maar nauwelijks minder belangrijks: lawaai is geen bijverschijnsel, maar een zelfstandige factor die niet-menselijke dieren ziek maakt en doodt, bij talrijke diergroepen, op het land net zo goed als in zoet water en in zee.
Lawaai kan worden uitgeschakeld
Kunc wijst op een punt waarin lawaai verschilt van veel andere milieubelastingen: als de bron zwijgt, houdt de directe geluidsbelasting op. Schade die al is ontstaan, is daarmee niet automatisch hersteld, maar wie vermijdbaar lawaai stopzet, ontlast de dieren onmiddellijk. De onderzoekers pleiten er daarom voor om de effecten van lawaai op wilde dieren al bij de vergunningverlening te toetsen, bij wegen, scheepvaartroutes, windparken op zee en seismisch onderzoek, en zowel op het land als in zee stille zones in te stellen.
Op 29 november beslist Zwitserland over precies zo'n lawaaibron die zich zou laten uitschakelen. De meta-analyse onderzoekt lawaai in het algemeen, niet specifiek vuurwerk. Voor de knallen in de nacht van oud op nieuw bestaan echter eigen bevindingen: in Nederland waren er in de nieuwjaarsnacht gemiddeld duizend keer zoveel vogels in de lucht als in gewone nachten, midden in de winter. Deze en andere studies hebben wij verzameld in het dossier Wilde dieren in de factcheck. Zelfs de Bondsraad stelt in zijn toelichting vast dat opgeschrikte wilde dieren vluchten en daarbij kostbare energiereserves verbruiken. Wat het initiatief precies eist, staat in onze Vragen en antwoorden over het vuurwerkinitiatief, waarom gemeentelijke regels voor wilde dieren niet volstaan, in het artikel Vuurwerkinitiatief op 29 november: waar het voor wilde dieren om gaat.
Het schot als lawaaibron
Eén lawaaibron komt in het Zwitserse debat nauwelijks voor: het schot. Dat het effect heeft, is aangetoond. In Zuidoost-Spanje onderbraken broedende havikarenden volgens een veertienjarig onderzoek (Martínez et al. 2026, European Journal of Wildlife Research) hun broedsel als er binnen 600 meter van het nest werd gejaagd, en een schot verstoorde hen bijna drie keer zo sterk als alleen de aanwezigheid van een recreatieve jager. Een systematisch overzicht van 23 studies (Mysterud 2026, European Journal of Wildlife Research) beschrijft verstoring door recreatieve jagers en honden als 'collateral damage' voor soorten die helemaal niet bejaagd worden. De bevindingen zijn na te lezen in ons dossier Jacht in de feitencheck.
JagdSchweiz steunt het vuurwerkinitiatief uitdrukkelijk, met verwijzing naar de lawaaistress bij reeën, herten en gemzen en het energieverlies in de winter. In de door ons geanalyseerde standpuntnota's kwantificeert de koepelorganisatie de verstoring door de eigen drijf- en nazoekjachten in diezelfde maanden daarentegen niet, zoals ons overzicht van de tegenstrijdigheden van JagdSchweiz laat zien.
Commentaar: rust is geen luxe
De studie uit Belfast biedt het debat over geluidsoverlast een brede experimentele basis. Wie wilde dieren wil beschermen, moet ook hun rust beschermen. Dat is geen gevoel van dierenvrienden, maar het resultaat van 214 experimenten. Lawaai maakt niet-menselijke dieren niet alleen zenuwachtig, er sterven er meer door, en er leven er minder op plaatsen waar het lawaaierig is.
Veel van dit lawaai is moeilijk te vermijden, wegen en spoorlijnen bijvoorbeeld. Het particuliere vuurwerk met oud en nieuw en op 1 augustus hoort daar niet bij. De recreatieve jacht evenmin, die midden in de winter met honden, drijvers en schoten door de rustgebieden trekt. Beide zijn te stoppen, en als ze ophouden, is het lawaai meteen weg. IG Wild beim Wild adviseert op 29 november een ja voor het vuurwerkinitiatief. Wie zich daarvoor wil inzetten, vindt alles op onze pagina Ja voor de wilde dieren.
Bronnen
- Kunc, H. P. & Schmidt, R. (2026): Echoes of the Anthropocene: Noise pollution as a global threat. Science, 5 november 2026. doi.org/10.1126/science.adu9593
- ConnectSci News, 5 november 2026: Verslag over de meta-analyse met uitspraken van Hansjörg Kunc
- ThePrint, 6 november 2026: Human noise pollution is harming 80% of species studied
Zelf iets waargenomen?
Een drijfjacht naast het wandelpad, een schot vlak bij een huis, een val in het bos of een gewond wild dier: meld het bij de Radar voor recreatieve jagers. Wij onderzoeken elke melding en behandelen jouw gegevens vertrouwelijk.
Meer over recreatieve jacht: In onze dossiers over recreatieve jacht bundelen we feitenchecks, analyses en achtergrondverhalen. Het wetenschappelijk bewijs staat in het overzicht Studies over de gevolgen van de recreatieve jacht.
Het standpunt van IG Wild beim Wild: IG Wild beim Wild wijst de recreatieve jacht af. Ons voorbeeld is kanton Genève, dat sinds 1974 zonder recreatieve jacht functioneert: zonder jachttijden, zonder jachthonden, zonder drijfjachten, zonder hoogzitten, zonder de dierenmishandeling en de criminaliteit die elders bij het jachtseizoen horen. Wat daar al meer dan vijftig jaar werkt, weerlegt elk positiepaper van JagdSchweiz. Een organisatie die haar beleid baseert op beweringen die zij in haar eigen documenten zelf weerlegt, is geen vakorganisatie, maar een fabriek voor desinformatie.
Wilde dieren hebben een stem nodig
Eén keer per week: onderzoeken, petities en achtergrondinformatie over de recreatieve jacht. Gratis en op elk moment weer op te zeggen.
Ondersteun ons werk
Met jouw donatie help je dieren te beschermen en hun stem te laten horen.
Nu doneren →