Wilde dieren in de factcheck: door mensen veroorzaakte gevaren en wat onderzoeken laten zien

Stand van zaken: 26 oktober 2026.

• Robotmaaiers en tuingereedschap
• Bladblazers en bladzuigers
• Maaien van weilanden en bermen
• Hekken en weidenetten
• Wegverkeer
• Licht in de nacht
• Vuurwerk
• Glas
• Insectensterfte
• Zo werken wij met studies

Egels, amfibieën, vogels en insecten verdwijnen niet vanzelf. Een groot deel van de gevaren waarmee wilde dieren tegenwoordig te maken hebben, is door mensen veroorzaakt: apparaten in de tuin, machines op het grasland, hekken, wegen, licht, lawaai en glas. Dit dossier verzamelt studies en officiële gegevens over wat deze factoren aantoonbaar aanrichten, en geeft aan waar de bevindingen sterk zijn en waar gegevens ontbreken.

Deze pagina vormt een aanvulling op ons studiedossier «Jacht in feitencheck», dat de gevolgen van de recreatieve jacht behandelt. Beide thema's hangen met elkaar samen: wanneer recreatieve jagers de Vossenjacht motiveren met de bescherming van egels, bodembroeders of hazen, laten ze buiten beschouwing wat het onderzoek laat zien over de werkelijke oorzaken van de achteruitgang. Bij de indeling van de egel als 'potentieel bedreigd' noemt de Internationale Unie voor Natuurbehoud IUCN intensieve landbouw, wegen en verstedelijking, niet roofdieren. Meer hierover in het dossier 'Recreatieve jagers reguleren, niet roofdieren'.

Robotmaaiers en tuingereedschap

Egels vluchten niet betrouwbaar voor robotmaaiers, veel egels verstarren of rollen zich op. Rasmussen et al. (2021, Animals) testten 18 modellen robotmaaiers in botsingstests met dode egels. Geen enkel model herkende de kleinste jongen onder de 200 gram; bij grotere dieren vond herkenning pas plaats na lichamelijk contact. Sommige modellen veroorzaakten zware verwondingen, andere bleven zonder letsel. Een vervolgonderzoek van de Universiteit van Oxford met 19 in de handel verkrijgbare modellen kwam tot dezelfde conclusie: op één uitzondering na moesten alle apparaten de egel aanraken om hem op te merken.

Het Leibniz-Institut voor Dierentuin- en Wilde Dieren Onderzoek (Leibniz-IZW) evalueerde 370 gemelde gevallen van snijwonden bij egels over een periode van 16 maanden, veroorzaakt door elektrisch tuingereedschap, in de eerste plaats robotmaaiers. 47 procent van de dieren overleefde dit niet. Trimmers en bosmaaiers zijn eveneens gevaarlijk: Volgens de ervaring van de Igelzentrum Zürich belanden daar zelfs meer egels met verwondingen van een trimmer dan met vermeende verwondingen door een robot.

Relevantie voor Zwitserland: De egel staat op de Rode Lijst en is Dier van het jaar 2026. Een nachtelijk gebruiksverbod voor robotmaaiers, zoals Keulen en andere Duitse steden dat kennen, bestaat in Zwitserland niet. In Bern en St. Gallen sneuvelden vergelijkbare voorstellen, in Basel-Stadt ligt een voorstel ter behandeling voor. Achtergronden: Robotmaaiers doden egels: Duitse steden verbieden nachtelijk gebruik, Bern en St. Gallen wuiven het weg.

Bladblazers en bladzuigers

Over bladblazers is tot nu toe nauwelijks onderzoek gedaan dat directe verliezen onder dieren in cijfers uitdrukt. De Britse insectenonderzoeker Simon Leather vond bij een literatuuronderzoek geen enkele studie die dit meet. Goed onderbouwd is daarentegen het belang van de bladerlaag: ze dient als winterverblijf, voedselbron en schuilplaats voor insecten, spinnen, wormen, amfibieën en egels. Wie deze laag wegblaast of opzuigt, verwijdert dit leefgebied.

Hoe sterk zuigtechniek kleine dieren treft, laat het onderzoek naar maaien zien: Bij zuigmaaiers langs wegbermen werd in een onderzoek van Hemmann et al. (1987) ongeveer 84 procent van de getelde wantsen en larven gedood of gewond, bij de balkmaaier ongeveer de helft (overzicht bij van de Poel en Zehm). De Zwitserse Dierenbescherming STS waarschuwt dat bladzuigers dieren dodelijk kunnen verwonden en wijst op het lawaai van 90 tot 120 decibel, zo luid als een kettingzaag.

Op wildbeimwild.com: Bladblazers verdrijven egels uit hun huis, Bladblazers horen in de rommelhoek en Bladhopen voor de biodiversiteit.

Maaien van weilanden en bermen

Over het maaien ligt degelijk onderzoek voor, ook uit Zwitserland. Onderzoekers van Agroscope en ETH Zürich (Humbert et al. 2009, Agriculture, Ecosystems & Environment) evalueerden hoe maaitechnieken op de fauna inwerken. Afhankelijk van het apparaat sterft bij één enkele maaibeurt ongeveer een tiende tot een derde van de kleine dieren op een perceel. Als de hele hooioogst met schudden, harken en laden wordt meegerekend, bedroegen de verliezen bij sprinkhanen 65 tot 85 procent (Humbert et al. 2010). Maaikneuzers verhogen de schade aanzienlijk.

Bij amfibieën is de maaihoogte bepalend: Bij 7 tot 8 centimeter werd 24 tot 27 procent van de dieren gedood of gewond, bij 11 tot 14 centimeter nog ongeveer 3 procent (Classen et al. 1996). Alle waarden komen uit het overzicht van van de Poel en Zehm, dat ook wijst op de kleine steekproeven van afzonderlijke studies.

Hekken en weidenetten

Weidenetten en slecht onderhouden hekken worden een val voor egels, amfibieën, reeën, herten en vogels. Dieren raken verstrikt in de mazen, egels bijten in stroomvoerende draden, amfibieën krijgen in het vochtige gras dodelijke schokken. In Graubünden zijn in 2026 tot nu toe 73 gevallen van verstrikte wilde dieren geregistreerd. Een landelijke statistiek van hekslachtoffers bestaat niet.

Actie ondernemen: Onze petitie «Weidenetten mogen geen dodelijke vallen zijn voor wilde dieren» eist een verplichting tot verwijdering, controles en draadhekken in plaats van netten. Voor kantonparlementen is er de modeltekst «Diervriendelijke voorschriften voor hekken en weidenetten».

Wegverkeer

Grilo et al. (2020, Frontiers in Ecology and the Environment) schatten dat op de Europese wegen elk jaar ongeveer 194 miljoen vogels en 29 miljoen zoogdieren worden gedood. Bijzonder hoge aanrijdingspercentages vonden de onderzoekers bij merel en egel. Bij zeldzame soorten met een lage dichtheid kan al een klein aantal ongelukken het plaatselijke uitsterven versnellen.

Verband met de recreatieve jacht: De Mobiliar noemt bij de wildongevallen in de herfst ook jachtgerelateerde stress als medeoorzaak. Meer hierover: Aanrijdingen met wild in de herfst: ook jachtstress wordt als mogelijke oorzaak genoemd en Tijdswisseling: waarom de week na 25 oktober gevaarlijk is voor wilde dieren.

Licht in de nacht

Een studie van de Universiteit van Bern toont aan dat kunstlicht de nachtelijke bestuiving verstoort. Knop et al. (2017, Natuur) onderzochten graslanden in de Berner Voralpen. Op graslanden met led-straatverlichting waren er 62 procent minder nachtelijke bloembezoeken door insecten dan op onverlichte percelen. De akkerdistels op verlichte graslanden vormden ongeveer 13 procent minder vruchten. Volgens de Universiteit van Bern kunnen bestuivers overdag dit verlies niet compenseren.

Vuurwerk

Hoekstra et al. (2023, Frontiers in Ecology and the Environment) maten in Nederland met weerradar hoe vogels reageren op het oudejaarsvuurwerk. In de nieuwjaarsnacht waren er gemiddeld 1000 keer meer vogels in de lucht dan in gewone nachten. Het effect was in de eerste 5 kilometer het sterkst, tot 10 kilometer verderop vlogen nog minstens tien keer zoveel vogels. Grotere vogels zoals ganzen en eenden stegen op tot honderden meters hoogte en bleven tot een uur in de lucht, midden in de winter, wanneer elke energiereserve telt.

Relevantie voor Zwitserland: Op 29 november 2026 stemt Zwitserland over het vuurwerkinitiatief. Achtergronden: Vuurwerkinitiatief op 29 november: waar het voor wilde dieren om gaat en Vuurwerkverboden in Zwitserland.

Glas

Glasvlakken behoren tot de grootste doodsoorzaken voor vogels in bebouwd gebied. Loss et al. (2014, The Condor) schatten voor de VS 365 tot 988 miljoen vogels per jaar die tegen gebouwen sterven. Voor Zwitserland gaat het Vogelwarte Sempach uit van miljoenen vogels per jaar. Een exact Zwitsers cijfer bestaat niet.

Insectensterfte

Insecten vormen de voedselbasis voor egels, vogels, vleermuizen en amfibieën. Hallmann et al. (2017, PLOS ONE) documenteerden in Duitse natuurgebieden gedurende 27 jaar een afname van de biomassa van vliegende insecten met meer dan 75 procent. De metingen vonden plaats in beschermde gebieden, dus juist daar waar de situatie het beste zou moeten zijn. De auteurs vermoeden dat de belangrijkste oorzaak de intensieve landbouw rond de natuurgebieden is, bijvoorbeeld door pesticiden.

Zo werken wij met studies

Bij elke bewering noemen we de bron en, waar mogelijk, het oorspronkelijke onderzoek. Waar we ons op overzichtsstudies baseren, vermelden we dat erbij. De bewijslast is niet overal even sterk: voor robotmaaiers, maaien, wegen, licht, vuurwerk en glas zijn er solide studies. Voor bladblazers ontbreken metingen van de directe verliezen, en voor Zwitserland ontbreken bij bijna alle onderwerpen systematische cijfers, zoals een statistiek van slachtoffers bij hekken of van egels met snijwonden.

Deze pagina wordt voortdurend aangevuld. Verwijzingen naar nieuwe studies ontvangen we graag.

Gerelateerde berichten

• Maairobots: motie eist verbod op nachtelijk maaien in Basel-Stad
• Robotmaaiers doden egels: Duitse steden verbieden nachtelijk gebruik, Bern en St. Gallen wuiven het weg
• Tuintijd: tips voor de bescherming van wilde dieren
• Jacht onder de loep: gevolgen voor wilde dieren, ecologie en samenleving