Diervriendelijke voorschriften voor omheiningen en weidenetten

Niet diervriendelijke hekken en weidenetten zijn voor wilde dieren, met name voor reeën, herten, vossen, egels, amfibieën en vele andere soorten, een vaak dodelijke val. Het kanton (………) moet duidelijke voorschriften opstellen, zodat weidehekken en -netten wildvriendelijk worden uitgevoerd, correct worden gebruikt en bij niet-gebruik consequent worden verwijderd.

1. Motie

De regering wordt opgedragen om aan de Grote Raad een voorstel voor te leggen tot wijziging van de kantonale landbouw-, dierenwelzijns-, jacht- en eventueel boswetgeving (wet op de landbouw ……, dierenwelzijnsverordening ……., jachtwet ……, boswet ……) en de bijbehorende verordeningen. Doel is de invoering van bindende, diervriendelijke normen voor weidehekken en weidenetten in het kanton (………).

De herziening van wetten en verordeningen moet in het bijzonder waarborgen dat:

• dat voor weidenetten en elektrische hekken in het open veld bindende technische minimumeisen worden vastgelegd, met name:
  • maximale hekhoogte in bepaalde gebieden (bijvoorbeeld langs wildwissels en bosranden)
  • een afstand van 20 cm tussen de onderste stroomvoerende draad en de grond, die voldoet aan de eisen van de kuddebescherming en egels, amfibieën en kleine zoogdieren in staat stelt er doorheen te gaan
  • goed zichtbare hekken en netten, met name in blauw-wit of met blauw-witte wapperlinten, in plaats van de voor wilde dieren slecht zichtbare oranje of rode netten
  • beperkingen met betrekking tot maaswijdtes, netvormen en draadddiktes die het verstrikt raken en blijven hangen van wilde dieren in de hand werken.
• dat draadhekken voorrang hebben boven weidenetten en weidenetten alleen worden gebruikt waar een draadhek niet doelmatig is.
• dat weidenetten en elektrische hekken alleen daar en alleen zolang mogen worden gebruikt als er daadwerkelijk landbouwhuisdieren op grazen. Met name moet worden vastgelegd:
  • verplichting tot onmiddellijke verwijdering van niet meer gebruikte weidenetten, uiterlijk binnen vijf dagen, zoals het kanton Graubünden al voorschrijft
  • verbod om elektrische netten permanent zonder landbouwhuisdieren in het terrein te laten staan
  • verplichting tot seizoensgebonden verwijdering van netten in bekende wildcorridors en trekroutes.
• dat in het gebied van bosranden, heggen, beekdalen, vochtige gebieden, wildcorridors en bekende wissels bijzondere beperkingen gelden, met name:
  • verbod op bepaalde nettypen met een hoog risico op verstrikking
  • minimale afstanden tussen hekken en dekkingsstructuren die wilde dieren dwingen om eroverheen te springen of erdoorheen te glippen
  • voorschriften voor doorlaten, oversteekmogelijkheden of hekvrije doorgangen voor wilde dieren.
• dat elektrisch aangedreven weidenetten en hekken:
  • technisch zo moeten worden uitgevoerd dat er voor wilde dieren en landbouwhuisdieren geen vermijdbare zware brandwonden, valpartijen of verwondingen ontstaan
  • in de nacht in bepaalde gevoelige gebieden (onder meer amfibieëntrekgebieden) alleen met verlaagde spanning of tijdelijk uitgeschakeld in bedrijf mogen zijn.
• dat het kanton een informatie- en adviesaanbod opzet voor landbouwers, dierhouders en gemeenten, dat:
  • informeert over wildvriendelijke hek- en netsystemen
  • concrete aanbevelingen geeft voor de plaatsing, vormgeving en controle van de installaties
  • laat zien welke systemen zich op het gebied van kuddebescherming en dierenwelzijn hebben bewezen.
• dat controles van weidehekken en -netten worden geïntegreerd in de reguliere toezichtstaken van de landbouw-, dierenwelzijns- en jachtautoriteiten. Vastgestelde installaties die bijzonder gevaarlijk zijn voor wilde dieren moeten:
  • worden aangemerkt en voorzien van een termijn om de gebreken te herstellen
  • bij niet-herstel worden bestraft met bestuursrechtelijke maatregelen en boetes.
• dat sterfgevallen of ernstige verwondingen van wilde dieren in verband met hekken en weidenetten moeten worden gemeld bij de bevoegde instantie. Het kanton houdt hiervan een statistiek bij om:
  • bijzonder problematische hektypen en locaties te identificeren
  • gerichte verbetermaatregelen af te leiden.
• dat financiële ondersteuning en subsidie-instrumenten (onder meer rechtstreekse betalingen, bijdragen aan kuddebescherming) afhankelijk worden gemaakt van de voorwaarde dat de gebruikte hek- en netsystemen voldoen aan de eisen van het dierenwelzijn.
• dat in de jachtopleiding en in cursussen voor landbouwers verplichte onderdelen over wildvriendelijke hek- en netsystemen worden opgenomen.
• dat de regeringsraad in zijn boodschap uiteenzet:
  • welke problemen met weidenetten en hekken in het kanton tot nu toe bekend zijn
  • welke hek- en netsystemen als bijzonder problematisch gelden
  • met welke organisatorische en financiële gevolgen voor het kanton, de gemeenten en de betrokken kringen rekening moet worden gehouden.

De regering zorgt ervoor dat de kantonale bepalingen de voorschriften van het federale recht op het gebied van dierenwelzijn en landbouw niet onderschrijden, maar in de zin van een doeltreffende bescherming van wilde dieren verder uitwerken en versterken.

2. Korte motivering

Weidenetten en hekken zijn uit de landbouwpraktijk niet weg te denken. Tegelijkertijd veroorzaken ze jaar na jaar groot, meestal onzichtbaar leed bij wilde dieren:

• Reeën, herten, gemzen en andere hoefdieren blijven met hun poten of gewei in netten hangen, raken in paniek, raken zwaargewond of sterven langzaam.
• Egels, amfibieën, jonge vossen, jonge dassen, hazen en tal van kleine zoogdieren raken verstrikt in mazen, linten en draden, worden geëlektrocuteerd, raken gewond of sterven van uitputting.
• Vogels kunnen zich ernstig verwonden aan slecht zichtbare linten, bijzonder dichte netten of prikkeldraad.

De cijfers laten de omvang zien. Volgens een kantonnale enquête van de Zwitserse Dierenbescherming STS uit 2020 komen in Zwitserland jaarlijks naar schatting 3.000 tot 4.500 wilde dieren om in hekken, waarvan meer dan 70 procent in weidenetten (informatieblad van de STS). Het aantal gewonde dieren ligt vermoedelijk drie tot vier keer hoger. In Graubünden zijn in 2026 al 73 verstrikte wilde dieren geregistreerd («Afrasteringen als dierenvallen: 73 wilde dieren verstrikt geraakt in Graubünden»).

De meest effectieve maatregelen zijn bekend. Hoefdieren zien met slechts twee typen kegeltjes en kunnen de gangbare oranje en rode netten nauwelijks onderscheiden van het groen van de weide, terwijl ze blauw juist goed waarnemen. De kuddebeschermingsadvisering van Agridea adviseert daarom blauw-witte wapperlinten. Ook vakorganisaties zoals de STS raden aan om waar mogelijk lintomheiningen te gebruiken in plaats van weidenetten. Als het onderste stroomvoerende lint 20 cm boven de grond hangt, voldoet de omheining aan de eisen van kuddebescherming tegen de wolf en kunnen kleine dieren er tegelijk doorheen. Kuddebescherming en bescherming van wilde dieren zijn dus geen tegenstelling.

Een hek moet dieren beschermen, niet op gruwelijke wijze doden. Wie het landschap overspant met netten en linten, moet ervoor zorgen dat wilde dieren daaraan niet ten onder gaan.

Deze sterfte- en lijdensgevallen zijn geen natuurwet, maar het gevolg van menselijk ontwerp. Veel van de tegenwoordig gebruikte weidenetten en hekvormen zijn uitsluitend gericht op kortetermijnnut en negeren volledig de behoeften en bewegingspatronen van vrij levende dieren. Bijzonder problematisch is de trend naar goedkope, snel op te zetten kunststof netten die:

• vaak maandenlang zonder dieren in de wei blijven staan
• worden geplaatst aan bosranden, in wildcorridors of langs heggen
• door hun structuur een hoog risico op verstrikking, blijven hangen en wurging met zich meebrengen.

In Zwitserland wordt enerzijds veel belang gehecht aan biodiversiteit, dierenwelzijn en infrastructuur die gunstig is voor wilde dieren. Anderzijds blijven weidehekken en netsystemen grotendeels een privébeslissing, vaak zonder controle, zonder duidelijke voorschriften en zonder gevolgen, zelfs wanneer ze aantoonbaar tot dierenleed leiden. Deze wanverhouding is vanuit het oogpunt van dierenwelzijn en een geloofwaardig beleid voor wilde dieren niet langer houdbaar.

Diervriendelijke voorschriften voor hekken en netten zijn:

• een eenvoudig, pragmatisch instrument om veel dierenleed te voorkomen
• technisch zonder meer uitvoerbaar, aangezien er talloze voor wilde dieren vriendelijkere systemen op de markt zijn
• ook in het belang van de boeren, omdat ongelukken met landbouwhuisdieren en wilde dieren afnemen en conflicten met de bevolking en dierenwelzijnsorganisaties worden ontzenuwd.

De motie eist niet de afschaffing van weidenetten, maar de regulering ervan:

• Gevaarlijke constructies en locaties moeten worden verboden of aanzienlijk worden beperkt
• Netten en hekken mogen alleen staan waar ze daadwerkelijk nodig zijn
• Hek- en netsystemen moeten zich richten naar de bewegingspatronen van wilde dieren, niet andersom
• Overtredingen mogen niet zonder gevolgen blijven als daardoor keer op keer dieren sterven.

In een landschap dat intensief door mensen wordt gebruikt en vormgegeven, draagt het kanton verantwoordelijkheid voor de gevolgen van die vormgeving. Het is onaanvaardbaar dat wilde dieren sterven in een onzichtbaar web van kunststof netten, draden en snoeren, alleen omdat voorschriften die het dierenwelzijn waarborgen ontbreken of niet worden gehandhaafd.