Tierschutzconforme afrasterings- en weidenetvoorschriften

Niet-diervriendelijke afrasteringen en weidenetten vormen voor wilde dieren, in het bijzonder voor reeën, herten, vossen, egels, amfibieën en vele andere soorten, een vaak dodelijke val. Het kanton (………) moet duidelijke voorschriften uitvaardigen, zodat weideafrasteringen en netten wildvriendelijk worden ontworpen, correct worden gebruikt en bij niet-gebruik consequent worden verwijderd.

1. Motie

De Regeringsraad wordt opgedragen de Grote Raad een voorstel voor te leggen tot wijziging van het kantonnale landbouw-, dierenwelzijns-, jacht- en eventueel bosrecht (Wet inzake landbouw ……, Dierenwelzijnsverordening ……., Jachtwet ……, Boswet ……) alsook de bijbehorende verordeningen. Doel is de invoering van bindende, dierenwelzijnsconforme normen voor weideafrasteringen en weidenetten in het kanton (………).

De herziening van wet en verordening moet er in het bijzonder voor zorgen dat:

• dat voor weidenetten en elektrische afrasteringen in het open veld bindende technische minimumeisen worden vastgelegd, in het bijzonder:
  • maximale afrasteringshoogte in bepaalde gebieden (bijvoorbeeld langs wildwissels en bosranden)
  • minimale afstand van de onderste draad of netmaas tot de grond, om het beklemd raken van egels, amfibieën en kleine zoogdieren te voorkomen
  • beperkingen op maaswijdtes, netvormen en draaddiktes die het verstrikt en vastraken van wilde dieren bevorderen.
• dat weidenetten en elektrische afrasteringen alleen daar en alleen zo lang mogen worden gebruikt als er daadwerkelijk landbouwhuisdieren op grazen. In het bijzonder dient te worden vastgelegd:
  • verplichting tot onverwijlde verwijdering van niet langer gebruikte weidenetten
  • verbod om elektrische netten permanent zonder landbouwhuisdieren in het veld te laten staan
  • verplichting tot seizoensgebonden verwijdering van netten in bekende wildcorridors en trekassen.
• dat in het gebied van bosranden, hagen, beeklopen, wetlands, wildcorridors en bekende wissels bijzondere beperkingen gelden, namelijk:
  • verbod op bepaalde nettypes met een hoog verstrikkingsrisico
  • minimale afstanden van afrasteringen tot dekkingsstructuren die wilde dieren dwingen eroverheen te springen of erdoorheen te kruipen
  • voorschriften voor doorgangen, kruisingsmogelijkheden of afrasteringsvrije stroken voor wilde dieren.
• dat elektrisch aangedreven weidenetten en afrasteringen:
  • technisch zo moeten worden ontworpen dat voor wilde dieren en landbouwhuisdieren geen vermijdbare ernstige brandwonden, vallen of verwondingen ontstaan
  • ‘s nachts op bepaalde gevoelige locaties (onder andere amfibieëntrekgebieden) alleen met verminderde spanning of tijdelijk uitgeschakeld mogen worden gebruikt.
• dat het kanton een informatie- en adviesaanbod opzet voor landbouwers, dierhouders en gemeenten, dat:
  • informeert over wildvriendelijke afrasterings- en netsystemen
  • concrete aanbevelingen geeft over de plaatsing, vormgeving en controle van de installaties
  • laat zien welke systemen zich op het gebied van kuddebescherming en dierenwelzijn hebben bewezen.
• dat controles van weidehekken en netten worden geïntegreerd in de reguliere toezichthoudende taken van landbouw-, dierenwelzijns- en jachtautoriteiten. Vastgestelde installaties die bijzonder gevaarlijk zijn voor wilde dieren moeten:
  • worden aangeduid en voorzien van een termijn voor het verhelpen van de gebreken
  • bij niet-verhelpen met bestuursrechtelijke maatregelen en boetes worden gesanctioneerd.
• dat sterfgevallen of ernstige verwondingen van wilde dieren in verband met hekken en weidenetten aan de bevoegde instantie moeten worden gemeld. Het kanton houdt hierover een statistiek bij om:
  • bijzonder problematische hektypen en locaties te identificeren
  • gerichte verbeteringsmaatregelen af te leiden.
• dat financiële steun en stimuleringsinstrumenten (onder andere directe betalingen, bijdragen aan kuddebescherming) worden gekoppeld aan de voorwaarde dat de gebruikte hek- en netsystemen voldoen aan de eisen op het gebied van dierenwelzijn.
• dat in de jachtopleiding evenals in cursussen voor landbouwers verplichte onderdelen over wilddiervriendelijke hek- en netsystemen worden opgenomen.
• dat de Regeringsraad in zijn boodschap uiteenzet:
  • welke problemen met weidenetten en hekken in het kanton tot dusver bekend zijn
  • welke hek- en netsystemen als bijzonder problematisch gelden
  • met welke organisatorische en financiële gevolgen voor het kanton, de gemeenten en de betrokken kringen rekening moet worden gehouden.

De Regeringsraad zorgt ervoor dat de kantonale bepalingen niet onder de eisen van het federale recht op het gebied van dierenwelzijn en landbouw blijven, maar deze in de zin van een effectieve bescherming van wilde dieren concretiseren en versterken.

2. Korte motivering

Weidenetten en hekken zijn niet meer weg te denken uit de landbouwpraktijk. Tegelijkertijd veroorzaken zij jaar na jaar groot, meestal onzichtbaar leed bij wilde dieren:

• Reeën, herten, gemzen en andere hoefdieren blijven met poten of geweien in netten hangen, raken in paniek, verwonden zich ernstig of sterven langzaam.
• Egels, amfibieën, jonge vossen, jonge dassen, hazen en talrijke kleine zoogdieren raken verstrikt in mazen, draden en litzen, worden geëlektrocuteerd, verwonden zich of sterven van uitputting.
• Vogels kunnen zich in slecht zichtbare draden, bijzonder dichte netten of in prikkeldraad ernstig verwonden.

Een afrastering moet dieren beschermen, niet hen op kwellende wijze doden. Wie het landschap volhangt met netten en draden, moet ervoor zorgen dat wilde dieren er niet aan ten onder gaan.

Deze gevallen van dood en lijden zijn geen natuurwet, maar het gevolg van menselijke vormgeving. Veel van de tegenwoordig gebruikte weidenetten en afrasteringsvormen zijn uitsluitend gericht op kortetermijnvoordelen en negeren volledig de behoeften en bewegingspatronen van in het wild levende dieren. Bijzonder problematisch is de trend naar goedkope, snel op te zetten kunststofnetten, die:

• vaak maandenlang zonder dieren op de weide staan
• aan bosranden, in wildcorridors of langs heggen worden geplaatst
• door hun structuur een hoog risico op verstrikt raken, vastraken en wurging met zich meebrengen.

In Zwitserland wordt enerzijds veel waarde gehecht aan biodiversiteit, dierenwelzijn en wildvriendelijke infrastructuur. Anderzijds blijven weideafrasterings- en netsystemen grotendeels een private aangelegenheid, vaak zonder controle, zonder duidelijke richtlijnen en zonder gevolgen, zelfs wanneer ze aantoonbaar tot dierenleed leiden. Deze wanverhouding is vanuit het oogpunt van dierenwelzijn en een geloofwaardig wildbeleid niet langer houdbaar.

Met het dierenwelzijn in overeenstemming zijnde afrasterings- en netvoorschriften zijn:

• een eenvoudige, pragmatische hefboom om veel dierenleed te voorkomen
• technisch zonder meer uitvoerbaar, aangezien er talrijke wildvriendelijkere systemen op de markt zijn
• ook in het belang van de landbouwers, omdat ongevallen met landbouwhuisdieren en wilde dieren afnemen en conflicten met de bevolking en dierenwelzijnsorganisaties worden ontmijnd.

De motie verlangt geen afschaffing van weidenetten, maar hun regulering:

• Gevaarlijke constructies en locaties moeten worden verboden of duidelijk worden beperkt
• Netten en afrasteringen mogen alleen daar staan waar ze daadwerkelijk nodig zijn
• Afrasterings- en netsystemen moeten zich richten naar de bewegingspatronen van wilde dieren, niet andersom
• Overtredingen mogen niet zonder gevolgen blijven wanneer daardoor steeds opnieuw dieren sterven.

In een landschap dat intensief door mensen wordt gebruikt en vormgegeven, draagt het kanton verantwoordelijkheid voor de gevolgen van deze vormgeving. Het is onaanvaardbaar dat wilde dieren sterven in een onzichtbaar web van kunststofnetten, draden en kabels, alleen maar omdat met het dierenwelzijn in overeenstemming zijnde voorschriften ontbreken of niet worden gehandhaafd.