Petitie: Weidenetten mogen geen dodelijke vallen voor wilde dieren zijn

Volgens een kantonale enquête van de Zwitserse Dierenbescherming STS uit 2020 sterven in Zwitserland jaarlijks naar schatting 3.000 tot 4.500 wilde dieren in afrasteringen. Het aantal gewonde dieren ligt volgens de STS drie tot vier keer hoger. Meer dan 70 procent van de geregistreerde sterfgevallen was volgens de informatieblad van de STS te wijten aan weidenetten.

Het probleem blijft bestaan. Volgens een bericht van Nau.ch van 17 oktober 2026 zijn in Graubünden dit jaar al 73 gevallen geregistreerd van wilde dieren die verstrikt raakten in afrasteringen, vooral reeën en edelherten, maar ook gemzen, vossen en hazen. Welk type afrastering erbij betrokken was, wordt daar niet systematisch vastgelegd. In het kanton Schwyz kwamen volgens Nau.ch van 2015 tot 2018 53 wilde dieren om in afrasteringen, ongeveer 65 procent daarvan in Flexinetten.

Waarom weidenetten zo gevaarlijk zijn

Als een wild dier zich in een weidenet heeft verstrikt, kan het zich vaak niet meer zelf bevrijden. Bij pogingen om los te komen kunnen de mazen zich steeds strakker om de poten en de hals sluiten. Bij geëlektrificeerde netten komen daar herhaalde stroomschokken bij. Zonder tijdige hulp dreigen ernstige verwondingen en een pijnlijke dood.

Voor egels is de situatie bijzonder precair. Stuiten ze op een onbekend obstakel, dan bijten ze er vaak in. Als ze daarbij een stroomvoerende draad te pakken krijgen, kan de elektrische schok een kaakkramp veroorzaken: de egel kan niet meer loslaten en sterft meestal aan circulatieverlies. Ook dieren die nog levend worden bevrijd, zijn volgens de ervaring van een egelopvang vaak zo ernstig beschadigd dat ze niet meer te redden zijn.

Oranjerode netten zijn voor reeën en andere hoefdieren slecht zichtbaar. Hoefdieren zien met slechts twee typen kegeltjes en kunnen oranje en rood nauwelijks onderscheiden van het groen van de weide, terwijl ze blauw juist goed waarnemen. De IG Wild beim Wild wees hier al in 2023 op met de petitie «Stop de verkoop van voor dieren gevaarlijke weidenetten» gewezen. Ook de kuddebeschermingsadvisering van Agridea stelt vast dat oranje netten voor vee en wilde dieren slecht zichtbaar zijn, en adviseert blauw-witte wapperlinten.

Bijzonder gevaarlijk zijn netten die na gebruik blijven staan, slecht gespannen zijn of geen stroom meer voeren. Tijdens het gebruik moeten elektrische weidenetten daarom correct onder stroom staan, zodat dieren bij het eerste contact terugdeinzen. Voor dieren die al verstrikt zijn geraakt betekenen de stroomstoten echter extra lijden.

Draadafrasteringen: het veiliger alternatief

Afrasteringen van meerdere gespannen draden zijn voor wilde dieren aanzienlijk minder gevaarlijk dan netten. Er zijn geen mazen waarin poten, nek of gewei vast kunnen raken. Als ze goed zijn geplaatst en onderhouden, gebeuren er bij zulke afrasteringen nauwelijks ongelukken. Schapenhouders die draadafrasteringen gebruiken, beschouwen de bescherming van hun kuddes als goed.

Om ook tegen de wolf te beschermen, heeft een lintdraadafrastering minstens vier lintdraden nodig, een hoogte van minstens 90 cm, hoogstens 25 cm tussen de lintdraden, een onderste lintdraad die hoogstens 20 cm boven de grond zit en een spanning van minstens 3000 volt. De lintdraden zijn in hoogte verstelbaar. Als er jonge lammeren in de wei staan, kan de onderste lintdraad tijdelijk wat lager worden gespannen, zonder kleine dieren zoals egels of amfibieën in gevaar te brengen. Ook een lintdraadafrastering moet echter dagelijks worden gecontroleerd, strak gespannen en onder stroom gehouden worden en na gebruik weer worden afgebroken. Losse lintdraden of lintdraden die op de grond liggen worden eveneens een valkuil.

Er zijn voorschriften, maar de handhaving is doorslaggevend

De basis vormen de federale Dierenbeschermingswet en de Dierenbeschermingsverordening. Het Graubündense Bureau voor Voedselveiligheid en Diergezondheid stelt in zijn Informatieblad Weidehekken vast dat flexibele weidenetten «onmiddellijk, uiterlijk binnen 5 dagen na gebruik» moeten worden afgebroken, ook bij wisselweiden, en dat afrasteringen dagelijks moeten worden gecontroleerd. Bij ernstige overtredingen noemt het sancties op de rechtstreekse betalingen. Thurgau verplicht eigenaren om ongebruikte afrasteringen met verwondingsgevaar voor wilde dieren te verwijderen. De genoemde kantonale voorschriften zijn niet allemaal even concreet. Beslissend is dat verplichtingen tot afbraak en controlevoorschriften ook op afgelegen weiden worden gecontroleerd en consequent gehandhaafd.

Kuddebescherming ja, doodsvallen nee

De IG Wild beim Wild steunt de kuddebescherming. Daarvoor zijn echter bindende regels nodig, zodat beschermingsmaatregelen voor landbouwhuisdieren niet veranderen in een val voor wilde dieren. Zoals Felix Hahn van het landbouwadviescentrum Agridea het formuleert: «In principe is kuddebescherming ook bescherming van wilde dieren».

Onze eisen

• Verwijderingsplicht: Voor heel Zwitserland moet een bindende verwijderingsplicht worden ingevoerd: weidenetten moeten na afloop van het betreffende gebruik onmiddellijk, uiterlijk binnen vijf dagen, volledig worden verwijderd. Dit geldt ook na een verplaatsing naar een andere weide. Andere mobiele weideafrasteringen moeten worden verwijderd zodra ze niet meer nodig zijn, uiterlijk aan het einde van het betreffende weideseizoen.
• Dagelijkse controle: Gebruikte weidenetten en draadafrasteringen moeten dagelijks over hun hele lengte worden gecontroleerd en bij gebreken onmiddellijk worden hersteld.
• Draadafrasteringen in plaats van weidenetten: Waar mogelijk moeten lintdraadafrasteringen worden gebruikt in plaats van schrikdraadnetten. Ze moeten voldoen aan de basisbescherming: minstens vier lintdraden, minstens 90 cm hoog, hoogstens 25 cm tussen de lintdraden, onderste lintdraad hoogstens 20 cm boven de grond, minstens 3000 volt. Dat houdt de wolf tegen en laat kleine dieren erdoor. Bij jonge lammeren mag de onderste lintdraad tijdelijk lager worden gespannen, mits egels, amfibieën en andere kleine dieren er nog steeds door kunnen.
• Handhaving: De kantons controleren regelmatig of de voorschriften voor afrasteringen worden nageleefd en handhaven deze consequent.
• Meldplicht en statistiek: Wilde dieren die in afrasteringen gewond raken of sterven, moeten worden gemeld. De kantons publiceren jaarlijks een statistiek per diersoort en type afrastering.
• Subsidiëring: Bijdragen voor kuddebescherming moeten worden gekoppeld aan de vakkundige en voor wilde dieren verantwoorde uitvoering van de gesubsidieerde afrasteringen. Overtredingen van bindende afrasteringsvoorschriften moeten worden meegewogen bij de rechtstreekse betalingen. Vereist zijn voor wilde dieren goed zichtbare afrasteringen, dus blauw-wit of met blauw-witte wapperlinten in plaats van oranje of rood, correct gespannen en bij elektrische systemen betrouwbaar stroomvoerend, en voldoende brede, afrasteringsvrije doorgangen voor wilde dieren tussen omheinde percelen.
• Handel: Handelaren moeten de verkoop van oranje en rode weidenetten stopzetten en in plaats daarvan goed zichtbare blauw-witte netten en wapperlinten aanbieden. Bij de verkoop moeten zij informeren over vakkundig gebruik, dagelijkse controle en verwijdering, en oude netten terugnemen.

Wie een verstrikt wild dier aantreft, moet onmiddellijk de wildbeheerder of de politie waarschuwen. Achtergronden en actuele cijfers staan in het artikel «Afrasteringen als dierenvallen: 73 wilde dieren verstrikt geraakt in Graubünden». Voor leden van kantonale parlementen hebben we een modeltekst voor dierenwelzijnsconforme hek- en weidenetvoorschriften voorbereid.