Wat de recreatieve jacht Zwitserland werkelijk kost: de rekening die niemand presenteert

De recreatieve jagers beweren graag dat ze zichzelf financieren: vergunningsgelden, bijdragen voor wildschade en vrijwillige inzet zouden de overheid niets kosten. Dit verhaal houdt geen enkele toetsing stand. De externe kosten van de milities-jacht (de Zwitserse jacht door vrijwilligers), zoals wildongevallen, administratieve lasten, jachtongevallen, verlies aan biodiversiteit door jachtdruk, boschade door het verdrijven van de dieren, politie-inzet en proceskosten, worden nooit volledig in kaart gebracht. Het kanton Genève laat sinds 1974 zien dat het anders kan: professioneel wildbeheer door ongeveer een dozijn opgeleide milieuwachters die samen krap drie volledige banen vervullen. De kosten bedragen circa 1,2 miljoen frank per jaar, inclusief wildschade (Genève en het jachtverbod). Dat komt neer op één kopje koffie per inwoner. Dit dossier legt de verborgen kosten van de recreatieve jacht bloot en zet ze af tegen het Geneefse model.

Wildongevallen: 20.000 per jaar, 76 miljoen frank aan verzekeringskosten

In Zwitserland vinden jaarlijks ongeveer 20.000 wildongevallen plaats (Schweizer Tierschutz). Gemiddeld sterft er elk uur een ree onder de wielen van een auto. In zo'n 100 gevallen per jaar vallen er gewonden. De jachtdruk verhoogt de vluchtafstand en de bewegingsactiviteit van wilde dieren, vooral tijdens het jachtseizoen. Opgeschrikte dieren steken vaker en onvoorspelbaarder wegen over. Het oorzakelijke verband tussen jachtdruk en de frequentie van wildongevallen is wetenschappelijk gedocumenteerd.

De rekening voor de gemeenschap

Volgens verzekeraar Axa kost een schadegeval door een wildongeval gemiddeld ongeveer 3.800 frank, 800 frank meer dan tien jaar geleden (SRF, oktober 2025). Bij 20.000 wildongevallen per jaar levert dat geschatte verzekeringskosten op van ongeveer 76 miljoen frank per jaar. Deze kosten worden gedragen door automobilisten via hun cascoverzekeringspremies. De gedeeltelijke cascoverzekering dekt de directe aanrijding, de volledige casco ook uitwijkmanoeuvres. Daarbovenop komen politie-inzet, verwijdering van kadavers, straatreiniging en opsporing door de wildbeheerders, allemaal kosten die op de gemeenschap worden afgewenteld.

Deze 76 miljoen frank verschijnt in geen enkele jachtbalans. Ze wordt nooit toegerekend aan het jachtsysteem, hoewel de jachtdruk de wildongevallen aantoonbaar verergert: opgejaagde dieren vluchten ongecontroleerd over wegen. In Genève, waar sinds 1974 geen recreatieve jacht plaatsvindt, gedragen de wilde dieren zich rustiger en voorspelbaarder.

De cijfers: 585.000 hectare beschermbos

Volgens het project SilvaProtect-CH van het BAFU voldoen ongeveer 585.000 hectare, oftewel 49 procent van alle Zwitserse bossen, aan de criteria voor een beschermbos. Ze beschermen woonkernen, wegen en spoorlijnen tegen lawines, steenslag, aardverschuivingen en hoogwater. De volkseconomische waarde van deze beschermende werking wordt geschat op ongeveer 4 miljard frank per jaar.

Het Rijk, de kantons en de begunstigden (gemeenten, spoorwegbeheerders) investeren jaarlijks ongeveer 150 miljoen frank in het onderhoud van beschermingsbossen: ongeveer 60 miljoen van het Rijk, ongeveer 90 miljoen van de kantons en begunstigden (Waldwissen.net/BAFU). Het onderhoud van beschermingsbossen is ongeveer tien keer goedkoper dan technische constructies (lawinedammen, steenslagnetten). Voor de programmaperiode 2025 tot 2028 heeft de Bondsraad 451 miljoen frank aangevraagd voor de bosbouwsector (Boodschap Programmaovereenkomsten 2025-2028).

Beschermingsbos per kanton

kanton	Beschermingsbos (ha)	Aandeel in het bos	Geschatte onderhoudsbehoefte/jaar
Graubünden	122’334	61%	~61 mln. fr.
Ticino	114’596	90%	~57 mln. fr.
Bern	88’890	50%	~44 mln. fr.
Wallis	82’162	87%	~41 mln. fr.
Sankt Gallen	37’347	64%	~19 mln. fr.
Vaud	24’169	26%	~12 mln. fr.
Fribourg	17’588	41%	~9 mln. fr.
Schwyz	16’346	62%	~8 mln. fr.
Uri	11’583	68%	~6 mln. fr.
Jura	10’756	30%	~5 mln. fr.
Glarus	10’130	55%	~5 mln. fr.
Obwalden	10’021	51%	~5 mln. fr.
Luzern	7’978	19%	~4 mln. fr.
Zwitserland totaal	585’000	49%	~150 mln. fr.

Bron: BAFU SilvaProtect-CH. Onderhoudsbehoefte berekend op basis van 12.500 frank/ha bij een minimale onderhoudscyclus van 25 jaar (Kanton Obwalden/BAFU).

Verbijtsituatie: verslechtering ondanks recreatieve jacht

Het Bosrapport 2025 (BAFU/WSL) documenteert: het aandeel beschermingsbosoppervlakte met zeer weinig verjonging (onder 5 procent verjongingsbedekkingsgraad) is gestegen naar 30 procent. De zuidkant van de Alpen (Ticino) is met 41 procent het zwaarst getroffen, gevolgd door de Alpen met 34 procent. Het aandeel beschermingsbos met een draagbare wild-invloed is volgens de Zwitserse Bosvereniging gedaald van meer dan twee derde in 2015 naar minder dan de helft. Vooral de witte den en loofbomen zijn getroffen.

De recreatieve jacht heeft deze verslechtering niet kunnen voorkomen, hoewel er jaarlijks tienduizenden reeën, herten en gemzen worden geschoten. In Ticino worden jaarlijks ongeveer 3.000 herten en gemzen geschoten (2025: 2.651 edelherten en 463 gemzen bij een geschat bestand van 7.300 herten en 8.200 gemzen, Eidg. Jagdstatistik 2025). Toch verergert de situatie rond vraat. De verklaring: de recreatieve jacht veroorzaakt door compenserende voortplanting meer geboorten dan er dieren worden onttrokken, en de jachtdruk drijft de dieren het beschermbos in, waar ze meer schade aanrichten (vgl. Analyse beschermingsbos op wildbeimwild.com).

Wallis: 82.000 hectare, 87 procent beschermbos

Het kanton Wallis heeft 82.162 hectare beschermbos, dat is 87 procent van de totale bosoppervlakte, na Ticino (90 procent) het hoogste aandeel van alle kantons. Bij gemiddelde nettokosten van 12.500 frank per hectare (minimale onderhoudscyclus van 25 jaar, volgens BAFU) komt dat neer op een theoretische jaarlijkse onderhoudsbehoefte van ongeveer 41 miljoen frank. Over een programmaperiode van vier jaar is dat meer dan 160 miljoen frank. Deze kosten worden door de gemeenschap gedragen. Tegelijkertijd geeft het kanton Wallis jaarlijks honderdduizenden uit aan wolvenafschot (2025: 13.390 arbeidsuren voor wolvenbeheer en -regulering, volgens schatting van Wild beim Wild 0,8 tot ruim 1 miljoen frank), hoewel de wolf als natuurlijke regulator aantoonbaar de vraatdruk in het beschermbos verlaagt (vgl. Walliser wolvenbalans en Wolf in Zwitserland).

De verborgen subsidie: wie betaalt voor de verbijting?

De 150 miljoen Zwitserse frank die jaarlijks wordt besteed aan het onderhoud van beschermingsbos is een noodzakelijke investering in de bescherming tegen natuurgevaren. Maar een aanzienlijk deel van deze kosten betreft maatregelen die rechtstreeks verband houden met de verbijtingsdruk: jongbosonderhoud, verbijtingsbescherming (rasters, individuele bescherming), herbebossing en bestandsomvorming. Deze kosten worden nooit aan het jachtsysteem toegerekend, hoewel de jachtdruk de verbijting aantoonbaar verergert. De kantons financieren de gevolgen van de recreatieve jacht met belastinggeld en verklaren deze als bescherming tegen natuurgevaren. Een volledige kostenberekening zou deze kosten aan het miliciajachtsysteem moeten toerekenen.

Jachtongevallen en veiligheidskosten

In Zwitserland gebeuren regelmatig jachtongevallen, waarvan sommige dodelijk. De kosten voor reddingsacties, ziekenhuisopnames, onderzoeken en gerechtelijke procedures worden door de gemeenschap gedragen. Daarbij komen materiële schade door afketsende kogels en beperkingen van het recreatieve gebruik van bos en veld tijdens het jachtseizoen, een aspect dat economisch nooit wordt beoordeeld.

Beschermingsbos en verbijting: 150 miljoen Zwitserse frank per jaar

De recreatieve jacht beweert dat zij wildschade in het bos voorkomt. Talrijke Studies weerleggen dit: de jachtdruk drijft reeën en herten het bos en de nacht in, wat de vraatschade aan jonge bomen verhoogt in plaats van vermindert. Het edelhert was oorspronkelijk een dier van open landschappen. Dat het tegenwoordig massaal in het bergbos voorkomt, is geen natuurlijk verschijnsel, maar het gevolg van jachtdruk (zie Beschermingsbos: recreatieve jacht creëert problemen die zij beweert op te lossen). Waar roofdieren zoals de lynx en de wolf aanwezig zijn, neemt de vraatschade af, omdat de wilde dieren zich van nature verspreiden en hun gedrag veranderen (Landscape of Fear).

Volgens het project SilvaProtect-CH van het BAFU voldoen ongeveer 585.000 hectare oftewel 49 procent van alle Zwitserse bossen aan de criteria voor een beschermingsbos. De economische waarde van deze beschermende functie wordt geschat op ongeveer 4 miljard Zwitserse frank per jaar. Het Rijk, de kantons en de begunstigden investeren jaarlijks ongeveer 150 miljoen frank in het onderhoud van beschermingsbossen (Waldwissen.net/BAFU). Deze kosten worden nooit toegeschreven aan het jachtsysteem, hoewel de jachtdruk de vraatschade aantoonbaar verergert.

Het Bosrapport 2025 (BAFU/WSL) documenteert: 30 procent van het beschermingsbosareaal hebben zeer weinig verjonging. De Alpenzuidzijde (Tessin) is met 41 procent het zwaarst getroffen. In het kanton Wallis komen op 82.162 hectare beschermbos (87 procent van het bosoppervlak) geschatte onderhoudskosten van ongeveer 41 miljoen frank per jaar neer (vgl. Analyse beschermingsbos).

Jachtongevallen: 300 per jaar, 3,6 miljoen Zwitserse frank SUVA-kosten

De BFU-statistiek documenteert sinds het jaar 2000 meer dan 75 dodelijke slachtoffers door jachtongevallen tot 2019. Rekenkundig gebeurt er elke 29 uur een jachtongeval, en ongeveer elke drieënhalve maand komt er een mens om het leven.

SUVA-gegevens: wat de verzekerden betalen

Een analyse van de SUVA-gegevens voor 2006 tot 2015 laat jaarlijks ongeveer 300 erkende ongevallen zien bij de activiteit recreatieve jacht, met ongeveer 2 dodelijke slachtoffers per jaar, ongeveer 2 nieuwe arbeidsongeschiktheidsuitkeringen per jaar en jaarlijkse kosten van ongeveer 3,6 miljoen Zwitserse frank. Recentere analyses voor 2016 tot 2020 bevestigen dit beeld: nog steeds ongeveer 300 ongevallen per jaar. Deze kosten vloeien rechtstreeks in de premies voor ongevallen buiten werktijd (NBU), die alle werknemers via hun loonaftrek betalen. De recreatieve jacht is daarmee een vrijetijdsrisico dat door de hele werkende bevolking wordt medegefinancierd.

Wat de SUVA-statistieken niet registreren, is doorslaggevend: de gegevens hebben uitsluitend betrekking op verplicht tegen ongevallen verzekerde werkenden. Gepensioneerde recreatieve jagers, de grootste leeftijdsgroep (vanaf 45 jaar stijgt het ongevallenpercentage dramatisch), ontbreken volledig. Hetzelfde geldt voor kinderen, wandelaars, ruiters en mountainbikers die door afketsende kogels of verwisselingen gewond raken. De werkelijke kosten liggen aanzienlijk hoger dan de 3,6 miljoen (vgl. statistiek van dodelijke jachtongevallen).

Premiedruk voor de samenleving

SUVA werkt volgens het wederkerigheidsprincipe: de premies dekken de kosten van ongevallen. Jachtongevallen worden geclassificeerd als niet-beroepsgebonden ongevallen (NBU). De NBU-premie wordt verdeeld tussen werkgever en werknemer. Dat betekent: elke werknemer in Zwitserland draagt via zijn NBU-premie mee aan de financiering van de jachtongevallen van de recreatieve jagers.De 3,6 miljoen Zwitserse frank per jaar (SUVA-gegevens) vormen daarbij slechts de ondergrens, omdat de grootste risicogroep (gepensioneerden) helemaal niet wordt meegeteld. Daarbij komen nog reddingsacties (helikopter, ambulance), ziekenhuisopnames, onderzoeken en gerechtelijke procedures, die eveneens door de samenleving worden gedragen.

Daar komen nog materiële schade door afketsers en beperkingen van het recreatieve gebruik van bos en veld tijdens het jachtseizoen bij, een macro-economisch aspect dat nooit wordt gewaardeerd. In het kanton Graubünden werden in slechts vijf jaar ongeveer 3.836 dieren alleen maar aangeschoten, wat ordeboetes van meer dan 700.000 frank tot gevolg had (vgl. Dossier jachtongevallen).

Wolvenregulatie: miljoenenkosten voor een alibi

In 2025 besteedde het Walliser jachtbestuur volgens de kantonale balans 13.390 arbeidsuren aan wolvenbeheer en -regulering; volgens een schatting van Wild beim Wild komt dat neer op 0,8 tot ruim 1 miljoen frank aan belastinggeld, ongeveer 35.000 frank per gedode wolf (27 in de reguleringsperiode 2025/26). De vergoedingen voor gedode landbouwhuisdieren bedroegen in hetzelfde jaar ruim 170.000 frank. Deze regulering wordt niet betaald door de recreatieve jagers, maar door de gemeenschap. Tegelijkertijd tonen de cijfers aan dat het aantal wolvenaanvallen bij een groeiende populatie afneemt (Wallis 2023: 401, 2024: 341, 2025: 318) en dat een groot deel van de aanvallen plaatsvindt bij onbeschermde kuddes. De kosten zouden door consequente kuddebescherming aanzienlijk lager liggen. In heel Zwitserland werden in de periode 2025/26 77 wolven in het kader van de regulering gedood (wolventeller).

Meer hierover: Walliser wolvenbalans: cijfers van een bloedbad en Kuddebescherming in Zwitserland

Nationaal park Engadin: 100 jaar bewijs zonder recreatieve jacht

Het Zwitserse Nationaal Park in Engadin is sinds 1914 jachtvrij, al meer dan 100 jaar. De resultaten weerleggen elk argument van de lobby van de recreatieve jacht: de Gemzenbestand sinds 1920 constant op ongeveer 1.350 dieren. De vos wordt niet bejaagd, er is geen uitroeiing van prooidieren. De biodiversiteit is verdubbeld. Het nationale park bewijst dat natuurlijke zelfregulatie ook in het Zwitserse hooggebergte werkt, al meer dan een eeuw lang, zonder ook maar één recreatieve jager (Feitencheck kantonsregering Zürich).

Vossenjacht: tientallen jaren onderzoek, één uitkomst

Meer dan 30 jaar wildbiologisch onderzoek komt tot hetzelfde resultaat: De vossenjacht reguleert niet en deugt niet voor de bestrijding van ziekten (Baker en Harris 2006, Rushton et al. 2006, Kämmerle et al. 2019; overzicht op de campagnepagina Einde aan de vossenjacht). In het kanton Zürich werden de laatste jaren jaarlijks 1.400 tot 1.700 gezonde vossen doodgeschoten (2023: 1.402, 2025: 1.743 volgens de Zwitserse federale jachtstatistiek), in heel Zwitserland in 2025 19.208. Tegelijkertijd neemt de vossenpopulatie niet af, omdat de bejaging het voortplantingspercentage verhoogt. Een vos vangt in het Berner Mittelland ongeveer 11 reekalfjes tussen mei en juli en is dus een natuurlijke regulator. Het systematisch doden van vossen door recreatieve jagers destabiliseert dit natuurlijke evenwicht en bevordert de verspreiding van ziekten zoals borreliose (6.000 tot 12.000 gevallen per jaar volgens het BAG) en TBE (enkele honderden gevallen per jaar) (vgl. Feiten in plaats van jagerslatijn en Jacht in de feitencheck).

De kadaverberg: duizenden dieren ongebruikt weggegooid

Dat talrijke tijdens de jacht gedode wilde dieren niet worden benut, blijkt uit een rapport van de Bondsraad. Voor 2015 noemt het rapport ongeveer 27.000 bontdieren die door vangst of afschot zijn gedood: circa 22.000 rode vossen, 3.500 dassen, 1.050 steenmarters en 140 boommarters. Volgens een in het rapport gepubliceerde extrapolatie werden slechts circa 9.500 vachten voor de bontproductie gebruikt, bij de rode vos 38 procent. De afschotcijfers zijn afkomstig uit de Eidgenössische Jagdstatistik (de federale jachtstatistiek), de gegevens over de verwerking van de vachten van de bontbranchevereniging SwissFur. De Bondsraad concludeert hieruit dat circa 17.500 tijdens de jacht gedode bontdieren 'ongebruikt worden afgevoerd' (Bericht Pelzdeklarationspflicht, 23 mei 2018). Een ruwe pels leverde destijds ongeveer acht frank op.

Deze dieren worden afgevoerd via de inzamelpunten voor dierlijk afval, die de gemeenten moeten exploiteren. Voor wie dieren aanlevert, is dat op veel plaatsen gratis. De aanleg en exploitatie van de inzamelpunten komen voor rekening van de gemeenten (Voorbeeld Sarmenstorf), de verwerkingskosten deels voor rekening van het kantonnale dierziektefonds, bijvoorbeeld in het kanton Luzern (Voorbeeld Sempach). Of en in welke vorm het aandeel van de recreatieve jacht in deze kosten afzonderlijk wordt geregistreerd, is niet openbaar gedocumenteerd.

Kritiek op de berg kadavers bestaat al tientallen jaren. Kort na het hoogtepunt van 1995, toen jaarlijks meer dan 43.000 vossen werden afgeschoten, bekritiseerde vossenonderzoeker Felix Labhardt in de Beobachter dat de afgeschoten vossen op kosten van de belastingbetaler worden verbrand. De toenmalige Berner jachtinspecteur Peter Juesy vond de vossenjacht vanuit wildbiologisch oogpunt niet zinvol, omdat de populatie zo niet te reguleren is, en noemde als belangrijkste reden de passie van de recreatieve jagers. Een algeheel verbod zou volgens Juesy «een burgeroorlog» ontketenen.

Dat de vossenjacht de populatie niet reguleert, erkent tegenwoordig zelfs JagdSchweiz: de huidige bejaging heeft nauwelijks een merkbaar beperkende invloed op de totale populatie (Standpuntnota van 20 november 2025). Toch wordt er gewoon doorgeschoten (vgl. Campagne «Schluss mit der Fuchsjagd»).

Kanton Zürich: het verlieslatende jachtbeheer

Het jachtbeheer van het kanton Zürich schrijft rode cijfers: jaarlijkse kosten van ongeveer 1,6 miljoen frank, inkomsten uit pachtgeld en jachtvergunningen slechts ongeveer 1,0 miljoen frank. Het tekort van 600.000 frank komt voor rekening van de belastingbetaler. Daar komt de sanering van jachtschietbanen bij, die tientallen miljoenen kan kosten. In het kanton Zürich jagen circa 1.500 recreatieve jagers in 172 jachtgebieden, onder toezicht van slechts één wildbeheerder met een federaal vakbekwaamheidsbewijs (stand 2017). De bewering dat een professioneel wildbeheerdersmodel '20 tot 30 miljoen frank' zou kosten, is door de regering van het kanton nooit onderbouwd. Het cijfer komt uit de lobby van de recreatieve jacht en werd in de feitencheck weerlegd. Ter vergelijking: Vaud is met 3.212 km² bijna twee keer zo groot als Zürich (1.729 km²), maar heeft meer dan 50 procent minder recreatieve jagers en vergelijkbare wildschade.

Graubünden: meer dan 1.000 aangiften per jaar (2012 tot 2020)

In het kanton Graubünden, waar zich het grootste aantal recreatieve jagers van Zwitserland bevindt, werden tussen 2012 en 2020 jaarlijks meer dan 1.000 aangiften en boetes opgelegd aan recreatieve jagers (2014: 1.102, 2015: 1.298, 2016: 1.201, gemiddeld bijna 1.200). Sinds 2021 publiceert het kanton deze cijfers niet meer (Jachtovertredingen en vonnissen: statistiek Graubünden). In 2021 rukten de Graubündense schweisshondengeleiders volgens het jaarverslag uit voor 1.018 nasporingen, omdat dieren gewond waren gevlucht na het schot. Slechts 57 procent was succesvol, dat wil zeggen: in 43 procent van de gevallen bleef het dier onvindbaar, en veel van die dieren sterven een pijnlijke dood. In vijf jaar tijd werden in Graubünden circa 3.836 dieren slechts aangeschoten, wat leidde tot ordeboetes van meer dan 700.000 frank. Deze cijfers worden door de lobby van de recreatieve jacht nooit gecommuniceerd (vgl. Dossier jachtongevallen en Initiatief Wildbeheerders in plaats van jagers).

Politieke kosten: hoe de lobby van de recreatieve jacht natuurbescherming blokkeert

De kosten van de recreatieve jacht zijn niet alleen financieel van aard. De lobby van de recreatieve jacht, aangevoerd door JagdSchweiz en de kantonale verenigingen voor recreatieve jacht, bestrijdt al decennialang systematisch natuurbeschermingskwesties op alle politieke niveaus. Recreatieve jagers in de politiek stemmen meerderheidsgewijs tegen biodiversiteit, tegen nationale parken en tegen de bescherming van bedreigde soorten. De politieke kosten van deze blokkadepolitiek zijn enorm, maar ze verschijnen in geen enkele rekening.

Verkiezingsnederlagen door de lobby van de recreatieve jacht

Jachtwet 2020: 51,9 procent nee. Op 27 september 2020 verwierp de Zwitserse stemgerechtigde bevolking de herziening van de federale jachtwet met 51,9 procent (SRF). Het voorstel zou de bescherming van de wolf hebben versoepeld en de kantons toegestaan om beschermde diersoorten preventief af te schieten. De lobby van de recreatieve jacht had de wet in belangrijke mate mede vormgegeven, de stemgerechtigde bevolking schoot het af. De krappe 'nee' was een nederlaag voor de Bondsraad en de burgerlijke partijen, die nauw verweven zijn met de lobby van de recreatieve jacht (UVEK).

Biodiversiteitsinitiatief 2024: 63 procent nee. Op 22 september 2024 werd het biodiversiteitsinitiatief met 63 procent nee verworpen (SBV). De lobby van de recreatieve jacht bestreed, samen met de Boerenbond en de FDP, het initiatief actief (SRF). Het resultaat: Zwitserland heeft nog steeds geen toereikende grondwettelijke basis voor de bescherming van de biologische diversiteit.

Nationaal park Parc Adula 2016: getorpedeerd door recreatieve jagers. Eind november 2016 mislukte het tweede Zwitserse nationale park, het Parc Adula rond de Rheinwaldhorn, in de gemeenten van de kantons Graubünden en Ticino. De Tessijnse jagersvereniging FCTI voerde een agressieve campagne met angst- en leugenpropaganda tegen het park (SRF). De recreatieve jagers vreesden voor hun jachtgebieden. Het resultaat: Zwitserland heeft na meer dan 100 jaar nog steeds slechts één nationaal park, een van de kleinste van Europa.

Ticinese jagersvereniging FCTI: 30 jaar tegen de natuur

De Tessijnse jagersvereniging FCTI is een schoolvoorbeeld van de politieke blokkadepolitiek van de lobby van de recreatieve jacht. In de afgelopen 30 jaar heeft de FCTI systematisch natuurbeschermingsbelangen bestreden: in 2018 bestreed de FCTI de oprichting van een tweede nationaal park. In 2021 bestreed de FCTI zonder succes de bescherming van de bedreigde alpensneeuwhoen in het kanton Ticino. De FCTI bestreed het biodiversiteitsinitiatief. In de zittingsperiode 2015 tot 2019 stemden de voormalige jachtvoorzitter van de FCTI en andere recreatieve jagers in het Zwitserse parlement grotendeels tegen het milieu. In 2023 werd een motie van parlementslid Martina Munz voor een verbod op loodhoudende munitie met 99 tegen 94 stemmen verworpen, onder actief verzet van de voormalige FCTI-jachtvoorzitter. In 2025 kreeg diezelfde voormalige jachtvoorzitter met zijn motie voor wolfvrije zones een afwijzing in het parlement (wildbeimwild.com).

JagdSchweiz: juridisch gefaald

JagdSchweiz, de koepelorganisatie van de Zwitserse recreatieve jagers, heeft ook via juridische weg geprobeerd kritische stemmen tot zwijgen te brengen. Op 17 juli 2020 sprak de strafrechtbank van het kanton Ticino in Bellinzona wildbeimwild.com op alle punten vrij. De geciteerde uitspraken over JagdSchweiz, bijvoorbeeld over het bevorderen van dierenmishandeling en een cultuur van geweld, zouden geen laster zijn. David Clavadetscher (JagdSchweiz/Sandona GmbH) kon geen relevant bewijs leveren. Een civiele procedure in Locarno werd geschorst. JagdSchweiz heeft over de hele linie verloren (wildbeimwild.com).

Wat de blokkade kost

De economische kosten van dit decennialange blokkadebeleid zijn niet in cijfers uit te drukken, maar ze zijn reëel: geen toereikende grondwettelijke basis voor biodiversiteit, geen tweede nationaal park, vertraagde soortenbescherming, verzwakte wolvenbescherming, uitgesteld loodverbod in munitie. Elke verloren stemming, elke vertraagde beschermingswet betekent verlies aan biodiversiteit dat niet meer goed te maken is. De lobby van de recreatieve jacht beschermt niet de natuur. Ze beschermt een hobby ten koste van de natuur.

Efficiëntie: 8 uur en 2 patronen in plaats van 80 uur en 15 patronen

De efficiëntie van het Geneefse model blijkt uit een directe vergelijking: een professionele wildbeheerder in Genève heeft voor een sanitair afschot van een wild zwijn gemiddeld 8 uur en maximaal 2 patronen. Een recreatieve jager in het kanton Zürich heeft voor dezelfde afschot 60 tot 80 uur en tot 15 patronen (Feitencheck kantonsregering Zürich). Dat is geen efficiëntieverbetering, dat is een systeemverandering: vakmensen in plaats van vrijetijdsschutters.

Haas: het levende bewijs

De haas is het levende bewijs voor de superioriteit van het Geneefse model. In het kanton Genève, waar sinds 1974 geen recreatieve jacht meer plaatsvindt, bedraagt de hazendichtheid 17,7 dieren per 100 hectare (2016), de hoogste van heel Zwitserland. In het kanton Zürich, waar jaarlijks ruim boven de 1.000 vossen en tal van andere dieren door recreatieve jagers worden doodgeschoten, ligt de dichtheid van de veldhaas bij 1,0 per 100 hectare. In Zürich staat de haas als 'kwetsbaar' op de Rode Lijst. In Genève gedijt hij juist goed. Genève herbergt bovendien een van de laatste patrijspopulaties van Zwitserland (vgl. Feiten in plaats van jagerslatijn).

Wat een eerlijke balans zou laten zien

Geen enkele Zwitserse overheidsinstantie heeft ooit een volledige kostenberekening van de milicejacht voorgelegd. Zo'n balans zou minimaal de volgende posten moeten bevatten: directe kantonale beheerskosten voor het jachtsysteem. Kosten van wildongevallen tijdens en na het jachtseizoen. Kosten van bosschade door de verdringingseffecten van de jacht. Kosten voor politie, hulpdiensten en justitie bij jachtongevallen. Kosten voor het naspeuren van aangeschoten dieren. Kosten voor het ophalen, vervoeren en verwijderen van niet benutte jachtdieren. Kosten voor de regulering van wolven en roofdieren. Verlies aan biodiversiteit door de bejaging van bedreigde soorten (hazen, houtsnippen, alpensneeuwhoenders). Macro-economische beperkingen van recreatief gebruik tijdens het jachtseizoen. Politieke kosten van het blokkadebeleid tegen biodiversiteit, nationale parken en soortenbescherming. Daartegenover zouden de werkelijke inkomsten uit jachtpatenten en pachtovereenkomsten moeten worden gezet. De uitkomst zou verwoestend zijn voor de lobby van de recreatieve jacht.

Wat er zou moeten veranderen

Volledige kostenberekening van de recreatieve jacht: Elk kanton zou verplicht moeten worden om een transparante totaalbalans van het jachtsysteem voor te leggen, inclusief alle externe kosten. Alleen zo kan een op feiten gebaseerd debat over alternatieven worden gevoerd.
Het Geneefse model als referentie: Het Geneefse model bewijst dat professioneel wildbeheer zonder recreatieve jagers niet alleen werkt, maar ook betaalbaar is. Een kopje koffie per inwoner. Andere kantons moeten zich daaraan laten meten.
Vervuiler betaalt-principe voor jachtschade: Kosten die ontstaan door jachtdruk (wildongevallen, boschade door verdringing, opsporingen) moeten worden toegerekend aan het jachtsysteem, niet aan de samenleving als geheel.
Professionalisering in plaats van vrijwilligersjacht: Het Zwitserse systeem van vrijwillige jacht is een anachronisme. Professionele wildbeheerders zijn beter opgeleid, werken het hele jaar door, handelen op basis van wetenschappelijke criteria en zijn verantwoording verschuldigd aan het publiek.
Kuddebescherming in plaats van het afschieten van wolven: De miljoenenkosten voor de regulering van wolven zouden kunnen worden geïnvesteerd in kuddebescherming, die aantoonbaar doeltreffender en op de lange termijn goedkoper is.

Argumentatie

«De recreatieve jagers financieren zichzelf.» Vergunningsgelden dekken slechts een fractie van de totale kosten. De externe kosten, wildongevallen, bosschade, administratie, politie, justitie, biodiversiteitsverlies, worden nooit in de boeken opgenomen en komen volledig ten laste van de gemeenschap. Een kostprijsberekening op basis van alle kosten zou aantonen dat de miliciajacht de belastingbetaler aanzienlijk meer kost dan professioneel wildbeheer.

«Het Geneefse model is te duur.» Circa 1,2 miljoen frank per jaar, één kopje koffie per inwoner. Ter vergelijking: alleen al de wolvenregulering in Wallis kostte in 2025 volgens onze schatting bijna evenveel. De wildschade in Genève is vergelijkbaar met die in kantons van dezelfde grootte waar recreatieve jacht is toegestaan. Het Geneefse model is niet te duur. Het is transparanter dan de milities-jacht.

«Het Geneefse model werkt alleen in een stedelijk kanton.» Genève heeft net als andere kantons wijngaarden, akkerland en landelijke gebieden. Genève heeft een internationale luchthaven, die extra maatregelen voor de vliegveiligheid vereist. Als het model daar werkt, is er geen structureel argument dat het elders niet zou werken. Tijdens het jachtseizoen zoeken overigens veel wilde dieren uit de omliggende kantons en Frankrijk hun toevlucht in Genève. Een levend bewijs dat wilde dieren jachtgebieden mijden.

«Zonder recreatieve jacht exploderen de wildschades.» Meer dan 50 jaar Genève bewijzen het tegendeel: stabiele populaties wilde dieren, beheerste wildschade, hogere biodiversiteit. De recreatieve jacht veroorzaakt vaak juist wildschade, omdat de jachtdruk de dieren het bos in drijft en de vraatschade doet toenemen. Waar roofdieren aanwezig zijn, neemt de vraatschade af.

«De recreatieve jagers verrichten dwangarbeid ten dienste van de gemeenschap.» Dit verhaal suggereert dat de recreatieve jagers onbaatzuchtig handelen. In werkelijkheid gaat het om een hobby die gebaseerd is op het doden van dieren. De maatschappelijke kosten van deze hobby, van jachtongevallen tot dierenwelzijnsproblemen en biodiversiteitsverlies, worden door de gemeenschap gedragen. Professionele wildbeheerders leveren werkelijk een dienst aan het publiek, recreatieve jagers en jaagsters leveren een dienst aan hun hobby.

Snelkoppelingen

Bijdragen op Wild beim Wild

Gerelateerde dossiers

Bronvermeldingen

SUVA: Ongevallenstatistiek UVG, 300 jachtongevallen/jaar, 3,6 miljoen Fr. kosten (suva.ch)
BFU: Meer dan 75 dodelijke slachtoffers door jachtongevallen 2000-2019
SRF/Axa: wildongevallenkosten gemiddeld 3.800 fr. per schadegeval (srf.ch, oktober 2025)
Zwitserse Dierenbescherming: 20.000 wildongevallen per jaar in Zwitserland
BAFU SilvaProtect-CH: oppervlakte beschermbos per kanton, 585.000 ha beschermbos (bafu.admin.ch)
Waldwissen.net/BAFU: 150 miljoen Fr. jaarlijks voor onderhoud beschermingsbos (waldwissen.net)
Bondsraad: Boodschap verplichtingskredieten Milieu 2025-2028, 451 miljoen Fr. bos (admin.ch)
BAFU/WSL: Bosrapport 2025, 30% beschermingsbos met zeer weinig verjonging
Kanton Obwalden: nettokosten beschermbosbeheer 12.500 fr./ha (ow.ch)
Kanton Genève, wildbeheerder Gottlieb Dandliker: kosten en werking van het Geneefse wildbeheer
IG Wild beim Wild: jachtstatistiek 2022 en 2025, vergelijking Genève vs. Schaffhausen
IG Wild beim Wild: Zwitserland jaagt, maar waarom eigenlijk nog? (2025)
Tierpartei Schweiz: Bescherming van wilde dieren, externe kosten van de milities-jacht
IG Wild beim Wild: Argumentatie voor professionele wildbeheerders
Berner jachtvoorschriften: patentgelden, wildschadetoeslagen, beheersbijdragen
Fondation Franz Weber: Geneefs model, referendum JSG 2020
BAFU: Wildongevallenstatistiek Zwitserland
Federale wet op de jacht en de bescherming van wilde zoogdieren en vogels (JSG, SR 922.0)
Kanton Wallis, Dienst voor Jacht, Visserij en Wilde Dieren: balans 2025/2026 over wolvenaanwezigheid en -regulering (13.390 arbeidsuren, vergoedingen 170.000 fr.); kostenschatting 0,8–1 mln. fr. door IG Wild beim Wild
SRF: Jachtwet afgewezen, 27-9-2020, 51,9% nee (srf.ch)
UVEK: Stemming jachtwet 2020 (uvek.admin.ch)
SBV: Biodiversiteitsinitiatief afgewezen, 22-9-2024, 63% nee (sbv-usp.ch)
SRF: Parc Adula, scepsis in de Bleniodal, 2016 (srf.ch)
wildbeimwild.com: Tessijnse jagersvereniging FCTI viert 30 jaar onzin (wildbeimwild.com)
wildbeimwild.com: succes, JagdSchweiz verliest: vrijspraak door het strafgerecht van Bellinzona 17.7.2020 (wildbeimwild.com)
Bondsraad: rapport «Bontdeclaratieplicht», 23.5.2018, hoofdstuk 3.3, p. 8–9: circa 17.500 bij de jacht doodgeschoten bontdieren ongebruikt weggegooid; afschotcijfers 2015 uit de Eidgenössische Jagdstatistik, verwerking van de huiden volgens opgave van SwissFur (admin.ch)
Beobachter: «Naturschützer machen mobil für Meister Reineke», uitspraken van Felix Labhardt en Peter Juesy (beobachter.ch)
JagdSchweiz: standpunt over de vossenjacht, 20.11.2025 (jagd.ch)
Gemeente Sarmenstorf: reglement over de financiering van de verwijdering van dierlijke bijproducten; Gemeente Sempach: ophaalpunt voor dierlijke kadavers, kostenovername door de kantonnale dierziektekas van Luzern

Onze aanspraak

De recreatieve jagers beweren dat zij de staat niets kosten. Dat is een leugen door verzwijging: de externe kosten worden nooit in kaart gebracht, nooit verantwoord en nooit openbaar gemaakt. Het Geneefse model laat zien dat het anders kan: transparant, professioneel en betaalbaar. Eén kopje koffie per inwoner voor een systeem dat aantoonbaar werkt, de biodiversiteit bevordert en geen recreatieve jagers nodig heeft. Dit dossier eist wat al lang had moeten gebeuren: een eerlijke rekening. Wie kosten verzwijgt, heeft iets te verbergen. Dit dossier wordt voortdurend bijgewerkt.

Meer over recreatieve jacht: in ons Dossier over de jacht in Zwitserland bundelen wij factchecks, analyses en achtergrondrapportages.