Ile łowiectwo rekreacyjne naprawdę kosztuje Szwajcarię: Rachunek, którego nikt nie przedstawia
Myśliwi rekreacyjni chętnie twierdzą, że sami się finansują: opłaty za patenty, wkłady na pokrycie szkód łowieckich i wolontariacie zaangażowanie nie kosztują państwa nic. Ta narracja nie wytrzymuje weryfikacji. Zewnętrzne koszty łowiectwa milicyjnego — wypadki z udziałem dzikich zwierząt, nakłady administracyjne, wypadki łowieckie, utrata różnorodności biologicznej wskutek presji łowieckiej, szkody w lasach spowodowane wypieraniem zwierząt, interwencje policji i koszty sądowe — nigdy nie są w pełni rozliczane. Kanton Genewa pokazuje od 1974 roku, że można inaczej: profesjonalne zarządzanie dzikimi zwierzętami przez około tuzin wykwalifikowanych strażników środowiska, którzy dzielą między sobą niespełna trzy pełne etaty; koszty: około 1,2 miliona franków rocznie, wraz ze szkodami łowieckimi (Genewa i zakaz polowań). To odpowiada jednej filiżance kawy na mieszkankę i mieszkańca. Niniejszy dossier ujawnia ukryte koszty łowiectwa rekreacyjnego i zestawia je z modelem genewskim.
Wypadki z udziałem zwierząt: 20 000 rocznie, 76 milionów franków kosztów ubezpieczeniowych
W Szwajcarii dochodzi rocznie do około20 000 wypadków z udziałem zwierząt (Schweizer Tierschutz). Średnio co godzinę jeden sarna ginie pod kołami samochodu. W około 100 przypadkach rocznie dochodzi do obrażeń u ludzi. Presja łowiecka zwiększa dystans ucieczki i aktywność ruchową dzikich zwierząt, zwłaszcza w sezonie polowań. Spłoszone zwierzęta przebiegają przez drogi częściej i w sposób bardziej nieprzewidywalny. Przyczynowy związek między presją łowiecką a częstotliwością wypadków z udziałem dzikich zwierząt jest naukowo udokumentowany.
Rachunek dla ogółu społeczeństwa
Według ubezpieczyciela Axa jeden wypadek z udziałem dzikiego zwierzęcia kosztuje średnio około3800 franków, czyli o 800 franków więcej niż dziesięć lat temu (SRF, październik 2025). Przy 20 000 wypadków z udziałem zwierząt rocznie daje to szacunkowe koszty ubezpieczeniowe w wysokości około 76 milionów franków rocznie. Koszty te ponoszą kierowcy za pośrednictwem swoich składek na ubezpieczenie casco. Ubezpieczenie częściowe casco pokrywa bezpośrednią kolizję, pełne casco – także manewry uniku. Do tego dochodzą interwencje policji, utylizacja padliny, sprzątanie dróg oraz poszukiwania prowadzone przez straż łowiecką – wszystko to koszty przerzucane na ogół społeczeństwa.
Te 76 milionów franków nie pojawiają się w żadnym bilansie łowieckim. Nigdy nie przypisuje się ich systemowi łowieckiemu, mimo że presja łowiecka w udowodniony sposób zaostrza wypadki z udziałem dzikich zwierząt: spłoszone zwierzęta w niekontrolowany sposób uciekają przez drogi. W Genewie, gdzie od 1974 roku nie prowadzi się łowiectwa rekreacyjnego, dzikie zwierzęta zachowują się spokojniej i bardziej przewidywalnie.
Liczby: 585 000 hektarów lasu ochronnego
Zgodnie z projektem SilvaProtect-CH Federalnego Urzędu ds. Środowiska (BAFU) około 585 000 hektarów, czyli 49 procent wszystkich szwajcarskich lasów, spełnia kryteria lasu ochronnego. Chronią one osiedla, drogi i linie kolejowe przed lawinami, osuwaniem się skał, osuwiskami i powodziami. Wartość gospodarcza tej funkcji ochronnej szacowana jest na około 4 miliardy franków rocznie.
Państwo federalne, kantony i beneficjenci (gminy, operatorzy kolei) inwestują rocznie około 150 milionów franków w pielęgnację lasów ochronnych: około 60 milionów od państwa federalnego, około 90 milionów od kantonów i beneficjentów (Waldwissen.net/BAFU). Pielęgnacja lasów ochronnych jest około dziesięciokrotnie tańsza niż techniczne zabezpieczenia (zapory lawinowe, siatki przeciw obrywom skalnym). Na okres programowy 2025–2028 Rada Federalna wnioskowała o 451 milionów franków na obszar leśnictwa (Przesłanie dotyczące umów programowych 2025-2028).
Lasy ochronne w poszczególnych kantonach
| kanton | Las ochronny (ha) | Udział w lasach | Szacowane zapotrzebowanie na pielęgnację/rok |
|---|---|---|---|
| Gryzonia | 122’334 | 61% | ~61 mln fr. |
| Tessyn | 114’596 | 90% | ~57 mln fr. |
| Berno | 88’890 | 50% | ~44 mln fr. |
| Valais | 82’162 | 87% | ~41 mln fr. |
| Sankt Gallen | 37’347 | 64% | ~19 mln fr. |
| Vaud | 24’169 | 26% | ~12 mln fr. |
| Fryburg | 17’588 | 41% | ~9 mln fr. |
| Szwyc | 16’346 | 62% | ~8 mln fr. |
| Uri | 11’583 | 68% | ~6 mln fr. |
| Jura | 10’756 | 30% | ~5 mln fr. |
| Glarus | 10’130 | 55% | ~5 mln fr. |
| Obwalden | 10’021 | 51% | ~5 mln fr. |
| Lucerna | 7’978 | 19% | ~4 mln fr. |
| Szwajcaria łącznie | 585’000 | 49% | ~150 mln fr. |
Sytuacja w zakresie zgryzania: pogorszenie mimo łowiectwa rekreacyjnego
Raport o lasach 2025 (BAFU/WSL) dokumentuje: udział powierzchni lasów ochronnych z bardzo małym odnowieniem (poniżej 5 procent stopnia pokrycia odnowieniem) wzrósł do 30 procent. Najbardziej dotknięta jest południowa strona Alp (Ticino) z 41 procentami, a następnie Alpy z 34 procentami. Zgodnie z danymi Szwajcarskiego Stowarzyszenia Leśnego udział lasów ochronnych o akceptowalnym wpływie dzikich zwierząt spadł z ponad dwóch trzecich w 2015 roku do poniżej połowy. Szczególnie dotknięte są jodła biała oraz drzewa liściaste.
Łowiectwo rekreacyjne nie zapobiegło temu pogorszeniu, choć co roku odstrzeliwane są dziesiątki tysięcy saren, jeleni i kozic. W Ticino rocznie odstrzeliwuje się około 3000 jeleni i kozic (2025: 2651 jeleni szlachetnych i 463 kozice przy szacowanej populacji 7300 jeleni i 8200 kozic, Eidg. Jagdstatistik 2025). Mimo to sytuacja z zgryzaniem pogarsza się. Wyjaśnienie: łowiectwo rekreacyjne poprzez kompensacyjną reprodukcję powoduje więcej urodzeń, niż odbiera zwierząt, a presja łowiecka spycha zwierzęta do lasu ochronnego, gdzie wyrządzają więcej szkód (por. Analiza lasu ochronnego na wildbeimwild.com).
Valais: 82 000 hektarów, 87 procent lasu ochronnego
Kanton Valais ma 82 162 hektary lasu ochronnego, czyli 87 procent całej powierzchni leśnej, co stanowi drugi najwyższy udział spośród wszystkich kantonów po Ticino (90 procent). Przy średnich kosztach netto w wysokości 12 500 franków na hektar (minimalny cykl pielęgnacji co 25 lat, według BAFU) daje to teoretyczne roczne zapotrzebowanie na pielęgnację wynoszące około 41 milionów franków. W czteroletnim okresie programowym to ponad 160 milionów franków. Koszty te ponosi ogół społeczeństwa. Jednocześnie kanton Valais wydaje rocznie setki tysięcy na odstrzał wilków (2025: 13 390 godzin pracy na zarządzanie populacją wilków i jej regulację, według szacunków Wild beim Wild od 0,8 do ponad 1 miliona franków), mimo że wilk jako naturalny regulator udowodnienie zmniejsza presję zgryzania w lesie ochronnym (por. Bilans wilczy w Valais oraz Wilk w Szwajcarii).
Ukryta dotacja: kto płaci za zgryzanie?
150 milionów franków rocznie na pielęgnację lasu ochronnego to niezbędna inwestycja w ochronę przed zagrożeniami naturalnymi. Jednak znaczna część tych kosztów przypada na środki bezpośrednio związane z presją zgryzania: pielęgnację młodego lasu, ochronę przed zgryzaniem (ogrodzenia, ochronę indywidualną), zalesianie i przebudowę drzewostanu. Koszty te nigdy nie są przypisywane systemowi łowieckiemu, mimo że presja łowiecka udowodnienie pogarsza zgryzanie. Kantony finansują skutki łowiectwa rekreacyjnego z pieniędzy podatników i deklarują je jako ochronę przed zagrożeniami naturalnymi. Rachunek pełnych kosztów musiałby przypisać te koszty milicyjnemu systemowi łowieckiemu.
Wypadki łowieckie i koszty bezpieczeństwa
W Szwajcarii regularnie dochodzi do wypadków łowieckich, niektóre z nich są śmiertelne. Koszty akcji ratunkowych, pobytów szpitalnych, dochodzeń i postępowań sądowych ponosi ogół społeczeństwa. Dochodzą do tego szkody materialne spowodowane rykoszetami oraz ograniczenia w korzystaniu z lasów i pól w celach rekreacyjnych w sezonie łowieckim – aspekt, który nigdy nie jest oceniany pod względem ekonomicznym.
Las ochronny a zgryzanie: 150 milionów franków rocznie
Lobby łowiectwa rekreacyjnego twierdzi, że zapobiega szkodom w lesie wywoływanym przez dzikie zwierzęta. Liczne Badania temu zaprzeczają: presja łowiecka wypycha sarny i jelenie do lasu i zmusza je do aktywności nocnej, co zwiększa zgryzanie młodych drzew zamiast je zmniejszać. Jeleń szlachetny pierwotnie był zwierzęciem otwartych terenów. To, że dziś masowo występuje w lasach górskich, nie jest naturą, lecz skutkiem presji łowieckiej (por. Las ochronny: łowiectwo rekreacyjne tworzy problemy, które rzekomo ma rozwiązywać). Tam, gdzie obecne są drapieżniki, takie jak ryś i wilk, zgryzanie się zmniejsza, ponieważ dzikie zwierzęta rozprzestrzeniają się naturalnie i zmieniają swoje zachowanie (Landscape of Fear).
Zgodnie z projektem SilvaProtect-CH Federalnego Urzędu ds. Środowiska (BAFU) spełnia około 585 000 hektarów, czyli 49 procent wszystkich szwajcarskich lasów, kryteria lasu ochronnego. Wartość gospodarczą tej funkcji ochronnej szacuje się na około 4 miliardy franków rocznie. Państwo, kantony i beneficjenci inwestują rocznie około 150 milionów franków w pielęgnację lasów ochronnych (Waldwissen.net/BAFU). Koszty te nigdy nie są przypisywane systemowi łowieckiemu, mimo że presja łowiecka w sposób udowodniony pogarsza zgryzanie.
Raport o lasach 2025 (BAFU/WSL) dokumentuje: 30 procent powierzchni lasów ochronnych mają bardzo mało odnowienia. Południowa strona Alp (Ticino) jest dotknięta najmocniej – 41 procent. W kantonie Valais na 82 162 hektarach lasów ochronnych (87 procent powierzchni leśnej) szacowane koszty pielęgnacji wynoszą około 41 milionów franków rocznie (por. Analiza lasów ochronnych).
Wypadki łowieckie: 300 rocznie, 3,6 miliona franków kosztów SUVA
Te Statystyka BFU dokumentuje od 2000 roku ponad 75 przypadków śmierci na skutek wypadków łowieckich do 2019 roku. Czysto rachunkowo wypadek łowiecki zdarza się co 29 godzin, a co około trzy i pół miesiąca ginie człowiek.
Dane SUVA: co płacą ubezpieczeni
Analiza danych SUVA za lata 2006–2015 pokazuje rocznie około 300 uznanych wypadków w ramach aktywności łowiectwa rekreacyjnego, z około 2 przypadkami śmierci rocznie, około 2 nowymi rentami inwalidzkimi rocznie oraz rocznymi kosztami rzędu 3,6 miliona franków. Nowsze analizy za lata 2016–2020 potwierdzają ten obraz: nadal około 300 wypadków rocznie. Koszty te wpływają bezpośrednio na składki ubezpieczenia od wypadków pozazawodowych (NBU), które wszyscy pracownicy opłacają poprzez potrącenia z wynagrodzenia. Łowiectwo rekreacyjne jest zatem ryzykiem związanym z czasem wolnym, które współfinansuje cała pracująca ludność.
To, czego statystyki SUVA nie uwzględniają, jest decydujące: dane odnoszą się wyłącznie do osób pracujących objętych obowiązkowym ubezpieczeniem od następstw nieszczęśliwych wypadków. Emerytowani myśliwi rekreacyjni, najliczniejsza grupa wiekowa (od 45. roku życia wskaźnik wypadków gwałtownie rośnie), są całkowicie pomijani. Podobnie dzieci, piesi, jeźdźcy i rowerzyści górscy, którzy doznają obrażeń na skutek rykoszetów lub pomyłek. Rzeczywiste koszty znacznie przewyższają 3,6 miliona (por. statystyki śmiertelnych wypadków łowieckich).
Obciążenie składkowe dla ogółu społeczeństwa
SUVA działa na zasadzie wzajemności: składki pokrywają koszty wypadków. Wypadki łowieckie są klasyfikowane jako wypadki pozazawodowe (NBU). Składka NBU jest dzielona między pracodawcę a pracownika. Oznacza to, że: Każdy pracownik w Szwajcarii współfinansuje poprzez swoją składkę NBU wypadki łowieckie myśliwych rekreacyjnych. 3,6 miliona franków rocznie (dane SUVA) to tylko dolna granica, ponieważ największa grupa ryzyka (emeryci) w ogóle nie jest uwzględniana. Dochodzą do tego akcje ratunkowe (helikopter, karetka), pobyty szpitalne, dochodzenia i postępowania sądowe, które również są ponoszone przez ogół społeczeństwa.
Do tego dochodzą szkody rzeczowe spowodowane rykoszetami oraz ograniczenia w rekreacyjnym korzystaniu z lasów i pól w sezonie łowieckim – aspekt gospodarczy, którego nigdy się nie ocenia. W kantonie Gryzonia w ciągu zaledwie pięciu lat około 3 836 zwierząt zostało jedynie postrzelonych, co skutkowało mandatami na łączną kwotę ponad 700 000 franków (por. Dossier wypadków łowieckich).
Regulacja populacji wilków: milionowe koszty za alibi
W 2025 roku administracja łowiecka kantonu Valais poświęciła według kantonalnego bilansu 13 390 godzin pracy na zarządzanie populacją wilków i jej regulację; według szacunków Wild beim Wild odpowiada to 0,8 do ponad 1 miliona franków z pieniędzy podatników, czyli około 35 000 franków na każdego zabitego wilka (27 w okresie regulacji 2025/26). Odszkodowania za zabite zwierzęta gospodarskie wyniosły w tym samym roku ponad 170 000 franków. Tej regulacji nie finansują myśliwi rekreacyjni, lecz ogół społeczeństwa. Jednocześnie liczby pokazują, że przy rosnącej populacji liczba ataków wilków maleje (Valais 2023: 401, 2024: 341, 2025: 318), a duża część ataków ma miejsce w niechronionych stadach. Koszty byłyby znacznie niższe dzięki konsekwentnej ochronie stad. W całej Szwajcarii w okresie 2025/26 w ramach regulacji zabito 77 wilków (licznik wilków).
Więcej na ten temat: Bilans wilków w Valais: liczby masakry oraz Ochrona stad w Szwajcarii
Park Narodowy Engadyna: 100 lat dowodów bez łowiectwa rekreacyjnego
Szwajcarski Park Narodowy w Engadynie jest wolny od łowiectwa od 1914 roku, czyli od ponad 100 lat. Wyniki obalają każdy argument lobby łowiectwa rekreacyjnego: Populacja kozic od 1920 roku utrzymuje się na stałym poziomie około 1 350 zwierząt. Lis nie jest tam polowany, nie dochodzi do eliminacji zwierząt będących łupem. Różnorodność gatunkowa podwoiła się. Park Narodowy dowodzi, że naturalna samoregulacja funkcjonuje również w szwajcarskich górach wysokich, od ponad stulecia, bez udziału choćby jednego myśliwego rekreacyjnego (Weryfikacja faktów – Rada Rządowa Zurychu).
Polowania na lisy: dziesięciolecia badań, jeden wynik
Ponad 30 lat badań w dziedzinie biologii dzikich zwierząt prowadzi do tego samego wniosku: Polowania na lisy nie regulują populacji i nie nadają się do zwalczania epidemii (Baker i Harris 2006, Rushton i in. 2006, Kämmerle i in. 2019; przegląd na stronie kampanii Koniec z polowaniem na lisy). W kantonie Zurych w ostatnich latach rocznie zastrzelono od 1 400 do 1 700 zdrowych lisów (2023: 1 402, 2025: 1 743 według federalnej statystyki łowieckiej), w całej Szwajcarii w 2025 roku – 19 208. Jednocześnie populacja lisów nie maleje, ponieważ polowania zwiększają tempo rozrodu. Lis w bernońskim Mittelland upoluje od maja do lipca około 11 koźląt sarny, jest więc naturalnym regulatorem. Systematyczne zabijanie lisów przez myśliwych rekreacyjnych destabilizuje tę naturalną równowagę i sprzyja rozprzestrzenianiu się chorób, takich jak borelioza (od 6 000 do 12 000 przypadków rocznie według BAG) i kleszczowe zapalenie mózgu (kilkaset przypadków rocznie) (por. Fakty zamiast myśliwskich bajek oraz Łowiectwo w świetle faktów).
Góra padliny: tysiące zwierząt utylizowanych bez pożytku
Fakt, że wiele dzikich zwierząt zabitych w ramach łowiectwa nie jest wykorzystywanych, potwierdza sprawozdanie Rady Federalnej. Dla 2015 roku podaje ono około 27 000 zwierząt futerkowych odłowionych lub odstrzelonych: około 22 000 lisów rudych, 3 500 borsuków, 1 050 kun domowych i 140 kun leśnych. Zgodnie z szacunkami opublikowanymi w sprawozdaniu do produkcji futer trafiło tylko około 9 500 skór, w przypadku lisa rudego było to 38 procent. Dane o odstrzale pochodzą z Federalnej Statystyki Łowieckiej, a informacje o wykorzystaniu skór ze związku branży futrzarskiej SwissFur. Rada Federalna wyciąga z tego wniosek, że około 17 500 zwierząt futerkowych upolowanych w ramach łowiectwa jest „wyrzucanych bez wykorzystania” (Sprawozdanie o obowiązku deklarowania futer, 23 maja 2018). Surowa skóra przynosiła wtedy około ośmiu franków.
Zwierzęta te są utylizowane w punktach zbiórki padliny, które muszą prowadzić gminy. Dla dostarczających oddanie jest w wielu miejscach bezpłatne. Budowę i prowadzenie punktów zbiórki finansują gminy (przykład Sarmenstorf), koszty utylizacji częściowo pokrywa kantonalna kasa epizootyczna, na przykład w kantonie Lucerna (przykład Sempach). Nie jest publicznie udokumentowane, czy i w jakiej formie udział łowiectwa rekreacyjnego w tych kosztach jest odrębnie ujmowany.
Krytyka góry martwych zwierząt trwa od dziesięcioleci. Krótko po rekordzie z 1995 roku, gdy rocznie odstrzeliwano ponad 43 000 lisów, badacz lisów Felix Labhardt zarzucał w Beobachter, że zabite lisy są spalane na koszt podatników. Ówczesny berneński inspektor łowiecki Peter Juesy uważał polowanie na lisy za nieuzasadnione z punktu widzenia biologii dzikich zwierząt, ponieważ w ten sposób nie da się regulować populacji, a jako główny powód wskazał pasję myśliwych rekreacyjnych. Ogólny zakaz wywołałby według Juesy'ego «wojnę domową».
Że polowanie na lisy nie reguluje populacji, przyznaje dziś nawet JagdSchweiz: obecne polowania prawie nie mają odczuwalnego ograniczającego wpływu na całkowitą liczebność (stanowisko z 20 listopada 2025). Mimo to strzela się nadal (por. kampania «Koniec z polowaniem na lisy»).
Kanton Zurych: Deficytowa administracja łowiecka
Administracja łowiecka kantonu Zurych generuje straty: roczne wydatki wynoszą około 1,6 miliona franków, a dochody z czynszu dzierżawnego i kart łowieckich wynoszą zaledwie około 1,0 miliona franków. Deficyt w wysokości 600 000 franków pokrywa podatnik. Dochodzi do tego remont strzelnic myśliwskich, który może kosztować dziesiątki milionów. W kantonie Zurych poluje około 1 500 myśliwych rekreacyjnych w 172 rewirach, nadzorowanych przez zaledwie jednego strażnika przyrody z federalnym świadectwem kwalifikacji (stan na 2017 rok). Twierdzenie, że profesjonalny model strażników przyrody kosztowałby „20 do 30 milionów franków”, nigdy nie zostało udowodnione przez rząd kantonalny. Liczba ta pochodzi od lobby łowiectwa rekreacyjnego i została obalona w Fact-check. Dla porównania: Vaud, o powierzchni 3 212 km², jest prawie dwa razy większy niż Zurych (1 729 km²), ale ma o ponad 50 procent mniej myśliwych rekreacyjnych i porównywalne szkody wyrządzane przez dzikie zwierzęta.
Gryzonia: ponad 1 000 zawiadomień rocznie (2012–2020)
W kantonie Gryzonia, który ma największą społeczność myśliwych rekreacyjnych w Szwajcarii, w latach 2012–2020 rocznie wymierzano myśliwym rekreacyjnym ponad 1 000 zawiadomień i mandatów (2014: 1 102, 2015: 1 298, 2016: 1 201, średnio niespełna 1 200). Od 2021 roku kanton nie publikuje już tych danych (Naruszenia przepisów łowieckich i wyroki: statystyka Gryzonii). W 2021 roku przewodnicy psów tropiących z Gryzonii interweniowali według sprawozdania rocznego w 1 018 przypadkach poszukiwania postrzelonej zwierzyny, ponieważ zwierzęta po strzale uciekły ranne. Skuteczne było tylko 57 procent poszukiwań, co oznacza, że w 43 procentach przypadków zwierzęcia nie udało się odnaleźć, a wiele z nich ginie w męczarniach. W ciągu pięciu lat w Gryzonii około 3 836 zwierząt zostało jedynie postrzelonych, co pociągnęło za sobą mandaty porządkowe w wysokości ponad 700 000 franków. Tych liczb lobby łowiectwa rekreacyjnego nigdy nie podaje do wiadomości publicznej (por. Dossier wypadków łowieckich oraz inicjatywy Strażnicy przyrody zamiast myśliwych).
Koszty polityczne: jak lobby łowiectwa rekreacyjnego blokuje ochronę przyrody
Koszty łowiectwa rekreacyjnego nie mają wyłącznie charakteru finansowego. Lobby łowiectwa rekreacyjnego, na czele z JagdSchweiz oraz kantonalnymi związkami łowiectwa rekreacyjnego, od dziesięcioleci systematycznie zwalcza interesy ochrony przyrody na wszystkich szczeblach politycznych. Myśliwi rekreacyjni w polityce w większości głosują przeciwko bioróżnorodności, przeciwko parkom narodowym i przeciwko ochronie zagrożonych gatunków. Polityczne koszty tej polityki blokowania są ogromne, ale nie pojawiają się w żadnym rachunku.
Porażki w głosowaniach spowodowane przez lobby łowiectwa rekreacyjnego
Prawo łowieckie 2020: 51,9 procent głosów na nie. 27 września 2020 roku szwajcarscy obywatele odrzucili rewizję federalnego prawa łowieckiego 51,9 procentami głosów (SRF). Projekt ustawy złagodziłby ochronę wilka i pozwoliłby kantonom na prewencyjny odstrzał gatunków chronionych. Lobby łowiectwa rekreacyjnego miało znaczący udział w kształtowaniu tej ustawy, ale obywatele ją odrzucili. Wąska przewaga głosów na nie była porażką dla Rady Federalnej oraz partii burżuazyjnych, ściśle powiązanych z lobby łowiectwa rekreacyjnego (UVEK).
Inicjatywa na rzecz bioróżnorodności 2024: 63 procent głosów na nie. 22 września 2024 roku inicjatywa na rzecz bioróżnorodności została odrzucona 63 procentami głosów na nie (SBV). Lobby łowiectwa rekreacyjnego, wspólnie ze związkiem rolników i FDP, aktywnie zwalczało tę inicjatywę (SRF). Wynik: Szwajcaria nadal nie posiada wystarczającej podstawy konstytucyjnej dla ochrony różnorodności biologicznej.
Park Narodowy Parc Adula 2016: storpedowany przez myśliwych rekreacyjnych. Pod koniec listopada 2016 roku nie powiódł się projekt drugiego szwajcarskiego parku narodowego, Parc Adula wokół Rheinwaldhorn, w gminach kantonów Gryzonia i Ticino. Związek myśliwych kantonu Ticino FCTI prowadził agresywną kampanię opartą na straszeniu i kłamliwej propagandzie przeciwko parkowi (SRF). Myśliwi rekreacyjni obawiali się o swoje tereny łowieckie. Wynik: po ponad 100 latach Szwajcaria nadal ma tylko jeden park narodowy, jeden z najmniejszych w Europie.
Związek myśliwych kantonu Ticino FCTI: 30 lat przeciwko naturze
Tesyński związek myśliwych FCTI jest przykładowym modelem politycznej blokady ze strony lobby łowiectwa rekreacyjnego. W ciągu ostatnich 30 lat FCTI systematycznie zwalczał inicjatywy ochrony przyrody: w 2018 roku FCTI sprzeciwiał się utworzeniu drugiego parku narodowego. W 2021 roku FCTI bezskutecznie sprzeciwiał się ochronie zagrożonego pardwy górskiej w kantonie Ticino. FCTI zwalczał inicjatywę na rzecz różnorodności biologicznej. W okresie legislacyjnym 2015–2019 były prezes FCTI ds. łowiectwa oraz inni myśliwi rekreacyjni w szwajcarskim parlamencie w większości głosowali przeciwko ochronie środowiska. W 2023 roku wniosek posłanki Martiny Munz dotyczący zakazu amunicji ołowianej został odrzucony stosunkiem głosów 99 do 94, przy aktywnym sprzeciwie byłego prezesa FCTI ds. łowiectwa. W 2025 roku ten sam były prezes ds. łowiectwa poniósł porażkę w parlamencie ze swoim wnioskiem o utworzenie stref wolnych od wilków (wildbeimwild.com).
JagdSchweiz: Porażka prawna
JagdSchweiz, organizacja parasolowa szwajcarskich myśliwych rekreacyjnych, próbowała również drogą prawną uciszyć krytyczne głosy. 17 lipca 2020 roku sąd karny kantonu Ticino w Bellinzonie uniewinnił wildbeimwild.com we wszystkich punktach. Cytowane wypowiedzi na temat JagdSchweiz, między innymi dotyczące promowania okrucieństwa wobec zwierząt i kultury przemocy, nie zostały uznane za zniesławienie. David Clavadetscher (JagdSchweiz/Sandona GmbH) nie był w stanie przedstawić żadnych istotnych dowodów. Postępowanie cywilne w Locarno zostało zawieszone. JagdSchweiz przegrał na całej linii (wildbeimwild.com).
Ile kosztuje ta blokada
Kosztów gospodarczych tej trwającej dziesięciolecia polityki blokady nie da się dokładnie wyliczyć, ale są one realne: brak wystarczającej podstawy konstytucyjnej dla różnorodności biologicznej, brak drugiego parku narodowego, opóźniona ochrona gatunków, osłabiona ochrona wilka, opóźniony zakaz ołowiu w amunicji. Każde przegrane głosowanie, każda opóźniona ustawa o ochronie oznacza straty w różnorodności biologicznej, których nie da się naprawić. Lobby łowiectwa rekreacyjnego nie chroni przyrody. Chroni ono hobby kosztem przyrody.
Efektywność: 8 godzin i 2 naboje zamiast 80 godzin i 15 nabojów
Skuteczność genewskiego modelu widać w bezpośrednim porównaniu: profesjonalny strażnik przyrody w Genewie potrzebuje na sanitarny odstrzał dzika średnio 8 godzin i maksymalnie 2 naboi. Myśliwy rekreacyjny w kantonie Zurych potrzebuje na ten sam odstrzał 60 do 80 godzin i do 15 naboi (Weryfikacja faktów – Rada Rządowa Zurychu). To nie jest wzrost efektywności, to zmiana systemu: fachowcy zamiast strzelców-amatorów.
Zając szarak: żywy dowód
Zając szarak jest żywym dowodem na wyższość modelu genewskiego. W kantonie Genewa, gdzie od 1974 roku nie prowadzi się łowiectwa rekreacyjnego, zagęszczenie zajęcy szaraków wynosi 17,7 zwierzęcia na 100 hektarów (2016), najwyższe w całej Szwajcarii. W kantonie Zurych, gdzie rocznie myśliwi rekreacyjni zabijają znacznie ponad 1’000 lisów i liczne inne zwierzęta, zagęszczenie zająca szaraka wynosi 1,0 na 100 hektarów. W Zurychu zając szarak figuruje na Czerwonej Liście jako gatunek 'narażony'. W Genewie ma się dobrze. Genewa jest ponadto siedliskiem jednej z ostatnich populacji kuropatwy w Szwajcarii (por. Fakty zamiast myśliwskich bajek).
Co pokazałby uczciwy bilans
Żaden szwajcarski organ nigdy nie przedstawił pełnego rachunku kosztów łowiectwa milicyjnego. Taki bilans musiałby obejmować co najmniej następujące pozycje: bezpośrednie kantonalne koszty administracyjne systemu łowieckiego. Koszty wypadków z udziałem dzikich zwierząt w trakcie sezonu łowieckiego i po jego zakończeniu. Koszty szkód leśnych wynikających z efektu wypierania zwierząt przez polowania. Koszty policji, ratownictwa i wymiaru sprawiedliwości w przypadku wypadków łowieckich. Koszty poszukiwania postrzelonych zwierząt. Koszty zbierania, transportu i utylizacji niewykorzystanych zwierząt łownych. Koszty regulacji populacji wilków i innych drapieżników. Straty w bioróżnorodności spowodowane polowaniami na gatunki zagrożone (zające szaraki, słonki, pardwy górskie). Ograniczenia gospodarcze w korzystaniu z terenów rekreacyjnych w trakcie sezonu łowieckiego. Koszty polityczne polityki blokowania działań na rzecz bioróżnorodności, parków narodowych i ochrony gatunkowej. Tym kosztom należałoby przeciwstawić rzeczywiste dochody z patentów i dzierżaw. Wynik byłby druzgocący dla lobby łowiectwa rekreacyjnego.
Co musiałoby się zmienić
- Pełny rachunek kosztów milicyjnego systemu łowieckiego: Każdy kanton powinien zostać zobowiązany do przedstawienia przejrzystego całościowego bilansu systemu łowieckiego, uwzględniającego wszystkie koszty zewnętrzne. Tylko w ten sposób można prowadzić debatę na temat alternatyw opartą na faktach.
- Model genewski jako punkt odniesienia: Model genewski dowodzi, że profesjonalne zarządzanie dziką zwierzyną bez udziału myśliwych rekreacyjnych nie tylko funkcjonuje, ale jest również przystępne cenowo – to koszt filiżanki kawy na mieszkańca. Inne kantony powinny być oceniane według tego standardu.
- Zasada “zanieczyszczający płaci” w odniesieniu do szkód łowieckich: Koszty wynikające z presji łowieckiej (wypadki z udziałem zwierzyny, szkody leśne spowodowane płoszeniem, poszukiwania postrzelonych zwierząt) muszą być przypisane systemowi łowieckiemu, a nie całemu społeczeństwu.
- Profesjonalizacja zamiast systemu milicyjnego: Szwajcarski milicyjny system łowiecki jest anachronizmem. Profesjonalni strażnicy przyrody są lepiej wyszkoleni, pracują przez cały rok, działają według kryteriów naukowych i są rozliczani przed opinią publiczną.
- Ochrona stad zamiast odstrzału wilków: Miliony wydawane na regulację populacji wilków można by zainwestować w ochronę stad, która jest dowiedlnie skuteczniejsza i w dłuższej perspektywie tańsza.
Zestaw argumentow
«Myśliwi rekreacyjni sami się finansują.» Opłaty za patenty pokrywają jedynie ułamek całkowitych kosztów. Koszty zewnętrzne – wypadki z udziałem zwierząt, szkody leśne, administracja, policja, wymiar sprawiedliwości, utrata bioróżnorodności – nigdy nie są uwzględniane w bilansie i w całości obciążają ogół społeczeństwa. Pełny rachunek kosztów pokazałby, że łowiectwo milicyjne kosztuje podatnika znacznie więcej niż profesjonalne zarządzanie dzikimi zwierzętami.
«Model genewski jest zbyt kosztowny.» Około 1,2 miliona franków rocznie, czyli jedna filiżanka kawy na mieszkańca. Dla porównania: sama regulacja populacji wilka w Valais kosztowała w 2025 roku według naszych szacunków niemal tyle samo. Szkody łowieckie w Genewie są porównywalne ze szkodami w kantonach o podobnej wielkości, w których dozwolone jest łowiectwo rekreacyjne. Model genewski nie jest zbyt drogi. Jest bardziej przejrzysty niż łowiectwo milicyjne.
«Model genewski działa tylko w kantonie miejskim.» Genewa ma winnice, pola uprawne i tereny wiejskie, tak jak inne kantony. Genewa ma międzynarodowe lotnisko, które wymaga dodatkowych środków bezpieczeństwa lotniczego. Jeśli model działa tam, nie ma strukturalnego argumentu przeciwko temu, że działałby równie dobrze gdzie indziej. Co więcej, w sezonie łowieckim wiele dzikich zwierząt z okolicznych kantonów i Francji szuka schronienia w Genewie. To żywy dowód na to, że dzikie zwierzęta unikają terenów łowieckich.
«Bez łowiectwa rekreacyjnego szkody wyrządzane przez dzikie zwierzęta eksplodują.» Ponad 50 lat doświadczeń Genewy dowodzi czegoś przeciwnego: stabilne populacje dzikich zwierząt, kontrolowane szkody łowieckie, wyższa różnorodność biologiczna. Łowiectwo rekreacyjne często samo wywołuje szkody łowieckie, ponieważ presja łowiecka wypiera zwierzęta do lasu i zwiększa zgryzanie. Tam, gdzie występują drapieżniki, zgryzanie maleje.
«Myśliwi rekreacyjni pełnią służbę przymusową na rzecz ogółu społeczeństwa.» Ta narracja zakłada, że myśliwi rekreacyjni działają bezinteresownie. W rzeczywistości jest to hobby oparte na zabijaniu zwierząt. Koszty społeczne tego hobby – od wypadków łowieckich, przez problemy związane z dobrostanem zwierząt, po utratę bioróżnorodności – ponosi ogół społeczeństwa. Profesjonalni strażnicy przyrody rzeczywiście pełnią służbę publiczną, natomiast myśliwi rekreacyjni służą jedynie swojemu hobby.
Szybkie linki
Artykuły na Wild beim Wild
- Zakaz łowiectwa w Genewie: model, który działa
- Szwajcaria poluje, ale właściwie po co?
- 50 lat bez hobby myślistwa w kantonie Genewa
- Dlaczego łowiectwo rekreacyjne nie sprawdza się jako kontrola populacji
- Łowiectwo w świetle faktów
- Statystyka łowiecka Szwajcarii 2025
- kampania «Koniec z polowaniem na lisy»
- Wykroczenia łowieckie, znęcanie się nad zwierzętami, wyroki: statystyka Gryzonii
Powiązane dossier
- Genewa i zakaz polowań
- Argumentarium dla profesjonalnych strażników przyrody
- Model strażników przyrody
- Mity łowieckie
- Wypadki myśliwskie w Szwajcarii
- Łowiectwo i ochrona zwierząt
- Ochrona stad w Szwajcarii
- Bilans wilków w Valais: liczby masakry
- Konflikt las-zwierzyna w Szwajcarii
Źródła
- SUVA: statystyka wypadków UVG, 300 wypadków łowieckich rocznie, koszty 3,6 mln fr. (suva.ch)
- BFU: ponad 75 przypadków śmiertelnych w wyniku wypadków łowieckich w latach 2000-2019
- SRF/Axa: koszty wypadków z udziałem dzikich zwierząt średnio 3’800 fr. na jedną szkodę (srf.ch, październik 2025)
- Szwajcarska Ochrona Zwierząt: 20’000 wypadków z udziałem dzikich zwierząt rocznie w Szwajcarii
- BAFU SilvaProtect-CH: powierzchnia lasów ochronnych według kantonów, 585’000 ha lasów ochronnych (bafu.admin.ch)
- Waldwissen.net/BAFU: 150 mln fr. rocznie na pielęgnację lasów ochronnych (waldwissen.net)
- Rada Federalna: Komunikat w sprawie kredytów zobowiązaniowych na środowisko 2025-2028, 451 mln fr. na lasy (admin.ch)
- BAFU/WSL: Raport o lasach 2025, 30% lasów ochronnych z bardzo słabym odnowieniem
- Kanton Obwalden: koszty netto pielęgnacji lasów ochronnych 12’500 fr./ha (ow.ch)
- Kanton Genewa, inspektor dzikich zwierząt Gottlieb Dandliker: koszty i funkcjonowanie genewskiego zarządzania dzikimi zwierzętami
- IG Wild beim Wild: statystyka łowiecka 2022 i 2025, porównanie Genewa a Szafuza
- IG Wild beim Wild: Szwajcaria poluje, ale właściwie po co jeszcze? (2025)
- Tierpartei Schweiz: ochrona dzikich zwierząt, koszty zewnętrzne łowiectwa milicyjnego
- IG Wild beim Wild: Argumentarium na rzecz profesjonalnych strażników przyrody
- Przepisy łowieckie kantonu Berno: opłaty patentowe, dopłaty za szkody łowieckie, składki na hodowlę
- Fondation Franz Weber: model genewski, referendum w sprawie prawa łowieckiego 2020
- BAFU: statystyka wypadków z udziałem dzikich zwierząt w Szwajcarii
- Federalna ustawa o łowiectwie i ochronie dzikich ssaków i ptaków (JSG, SR 922.0)
- Kanton Valais, Wydział ds. Łowiectwa, Rybołówstwa i Dzikich Zwierząt: bilans 2025/2026 dotyczący obecności i regulacji populacji wilków (13’390 godzin pracy, odszkodowania 170’000 fr.); szacunek kosztów 0,8–1 mln fr. przez IG Wild beim Wild
- SRF: prawo łowieckie odrzucone, 27.9.2020, 51,9% głosów na nie (srf.ch)
- UVEK: głosowanie nad prawem łowieckim 2020 (uvek.admin.ch)
- SBV: inicjatywa na rzecz bioróżnorodności odrzucona, 22.9.2024, 63% głosów na nie (sbv-usp.ch)
- SRF: Parc Adula, sceptycyzm w dolinie Bleniotal, 2016 (srf.ch)
- wildbeimwild.com: tyciński związek myśliwych FCTI świętuje 30 lat absurdu (wildbeimwild.com)
- wildbeimwild.com: sukces, JagdSchweiz przegrywa: uniewinnienie przez sąd karny w Bellinzonie 17.7.2020 (wildbeimwild.com)
- Rada Federalna: raport „Obowiązek deklarowania futer”, 23.5.2018, rozdział 3.3, s. 8–9: około 17’500 zwierząt futerkowych upolowanych w ramach łowiectwa zutylizowano bez wykorzystania; liczby odstrzałów z 2015 r. ze Federalnej Statystyki Łowieckiej, wykorzystanie skór według danych SwissFur (admin.ch)
- Beobachter: „Obrońcy przyrody mobilizują się w obronie lisa Reineke”, wypowiedzi Felixa Labhardta i Petera Juesy’ego (beobachter.ch)
- JagdSchweiz: Stanowisko w sprawie polowań na lisy, 20.11.2025 (jagd.ch)
- Gmina Sarmenstorf: Regulamin finansowania utylizacji produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego; gmina Sempach: punkt zbiórki padliny, pokrycie kosztów przez kantonalny fundusz zwalczania chorób zwierząt w Lucernie
Nasze zobowiązanie
Lobby łowiectwa rekreacyjnego twierdzi, że nie kosztuje państwa nic. To kłamstwo przez zaniechanie: koszty zewnętrzne nigdy nie są rejestrowane, nigdy nie są bilansowane i nigdy nie są podawane do wiadomości publicznej. Model genewski pokazuje, że da się inaczej: przejrzyście, profesjonalnie i w przystępnej cenie. Filiżanka kawy na mieszkańca za system, który udowodnił swoją skuteczność, wspiera bioróżnorodność i nie potrzebuje myśliwych rekreacyjnych. Niniejsze dossier domaga się tego, co od dawna jest konieczne: uczciwego rozliczenia. Kto ukrywa koszty, ma coś do ukrycia. Niniejsze dossier jest na bieżąco aktualizowane.
Więcej na temat łowiectwo rekreacyjne: W naszym Dossier o łowiectwie w Szwajcarii gromadzimy analizy faktów, opracowania i raporty tła.
