Tysiące naruszeń przepisów łowieckich, prawie żadnych wyroków za znęcanie się nad zwierzętami: co pokazują dwie statystyki

Myśliwy rekreacyjny trafia łanię śrutem, ranna leży w lesie przez dwa dni, a kara to 300 franków grzywny i grzywna w zawieszeniu. Sprawa z Solury należy do nielicznych przypadków łowieckich, które kończą się wyrokiem za znęcanie się nad zwierzętami. Jak niewiele ich jest, pokazuje spojrzenie na dwie statystyki: mandaty łowieckie w Gryzonii oraz wyroki karne w sprawach ochrony zwierząt w całej Szwajcarii.

Ponad tysiąc mandatów i zgłoszeń rocznie, tylko w Gryzonii

Urząd ds. Łowiectwa i Rybołówstwa kantonu Gryzonia zarejestrował w latach 2012–2020 co roku ponad tysiąc mandatów porządkowych i zgłoszeń przeciwko myśliwym rekreacyjnym, średnio niecałe 1’200. Największą część stanowiły chybione odstrzały. Pełną serię udokumentowaliśmy w artykule Flims, Klosters, Sedrun. Od 2021 roku urząd nie publikuje już tej liczby. W sprawozdaniu rocznym za 2021 rok czytamy jedynie, że mandaty i zgłoszenia mieściły się „w zwykłych granicach”. Według sprawozdania w tym samym roku polowało 5’634 osób.

Przykładowe wyliczenie dla całej Szwajcarii

Porównywalna seria z innych kantonów nie jest nam znana. Jeśli przeliczyć dane z Gryzonii na całą Szwajcarię, obraz wygląda następująco: na około 5’600 aktywnych myśliwych rekreacyjnych w Gryzonii przypadało średnio niecałe 1’200 mandatów i zgłoszeń rocznie, czyli dobra jedna sprawa na pięć osób. Przy około 30’000 myśliwych, które wykazuje Federalna Statystyka Łowiecka za 2023 rok (Keystone-SDA), dałoby to około 6’500 spraw rocznie.

To nie jest szacunek faktycznie zarejestrowanych ani popełnionych naruszeń przepisów łowieckich. Wyliczenie zakłada, że przepisy, formy polowania i kontrole są wszędzie porównywalne, a tak nie jest. Liczby opisują ponadto zdarzenia, a nie osoby: kilka mandatów może dotyczyć tego samego myśliwego rekreacyjnego. Pokazują jednak, w jakiej skali mieszczą się naruszenia przepisów, gdy kontrole są tak gęste jak podczas polowań w Gryzonii.

Prawo łowieckie i prawo o ochronie zwierząt

Mandaty w Gryzonii są nakładane na podstawie prawa łowieckiego. Nie każdy chybiony odstrzał to znęcanie się nad zwierzętami: kto upoluje zwierzę niewłaściwej płci lub w niewłaściwym wieku, narusza przepisy łowieckie. Urząd stwierdza w sprawozdaniu rocznym za 2021 r., że w przypadku chybionych odstrzałów «z reguły nie chodzi o sprawy z zakresu ochrony zwierząt».

Inaczej jest w przypadku postrzelonych zwierząt. W 2021 r. przewodnicy psów tropiących z Gryzonii wyjechali według tego samego sprawozdania rocznego do 1’018 poszukiwań, skutecznych było 57 procent. To, czy ranne zwierzę, które uciekło, jest ścigane jako przypadek znęcania się nad zwierzętami, rozstrzyga się na podstawie ustawy o ochronie zwierząt. Wszystkie rozstrzygnięcia karne wydane na podstawie tej ustawy kantony muszą zgłaszać do Federalnego Urzędu ds. Bezpieczeństwa Żywności i Spraw Weterynaryjnych (BLV). Fundacja Tier im Recht (TIR) gromadzi je w publicznej bazie danych.

Co zawiera baza danych o ochronie zwierząt

Z tej bazy danych przeanalizowaliśmy wszystkie rozstrzygnięcia z lat 2018–2022. Podstawą były dwa zapytania: 361 rozstrzygnięć z grupy spraw «Przestępstwa przeciwko ochronie zwierząt w związku z łowiectwem i rybołówstwem» oraz 115 dalszych rozstrzygnięć dotyczących naruszeń prawa łowieckiego lub rozporządzenia łowieckiego, które nie należą do tej grupy. Każdy stan faktyczny przeczytaliśmy osobno. Pomijamy rybołówstwo, wypadki z udziałem dzikich zwierząt, psy napadające na dzikie zwierzęta oraz strzały oddane bez uprawnień łowieckich; w przypadku postępowań wielu instancji liczy się ostatnie rozstrzygnięcie. Najnowszy wynik w obu zapytaniach pochodzi z 30 grudnia 2022 r.

Pozostaje 17 skazań w całej Szwajcarii, w trzech kolejnych przypadkach postępowanie umorzono. Dwa z nich pochodzą z Gryzonii. Dla lat 2018–2020, w których kanton zarejestrował 3’459 mandatów i zawiadomień, baza danych zawiera tylko jedno gryzońskie postępowanie łowieckie: sarnę, która została postrzelona i po kilku godzinach zabita nożem.

Osiem z 17 przypadków dotyczy postrzelonych zwierząt, które poszukiwano ze zbyt dużym opóźnieniem lub w ogóle nie poszukiwano. Sześć to pomyłki, ponieważ zwierzę nie zostało przed strzałem prawidłowo rozpoznane. Dwukrotnie ranne zwierzę dobito nożem. W jednym przypadku postrzelonego lisa ścigano psem i powleczono za ogon do samochodu.

Sprawa	Kanton	Stan faktyczny	Grzywna (CHF)	Cofnięcie uprawnień w orzeczeniu
BE18/066	BE	Postrzelona sarna, brak poszukiwań	700	nie wykazano
BE18/283	BE	Postrzelony lis, ściganie psem, opóźnione dobicie	200	nie wykazano
GL18/007	GL	Poszukiwanie koziorożca przesunięto na następny dzień	1’500	nie wykazano
SG18/052	SG	Zastrzelono psa zamiast lisa	500	nie wykazano
SH18/005	SH	Postrzelony dzik, brak poszukiwań	1’300	nie wykazano
SZ18/020	SZ	Łania postrzelona w szczękę, niedostateczne poszukiwania	1’270	nie wykazano
TG18/005	TG	Ostrzelano cztery owce zamiast dzików	450	nie wykazano
BE20/025	BE	Strzał do kozicy z odległości 190 metrów, niewystarczające poszukiwania	1’080	nie wykazano
BE20/252	BE	Ranną w wypadku sarnę dobito scyzorykiem	1’500	nie wykazano
BE21/103	BE	Postrzelony dzik, poszukiwania bez okresu oczekiwania	650	nie wykazano
GR21/060	GR	Postrzelona kozica, dobita nożem po kilku godzinach	800	2 lata, w zawieszeniu
NW21/009	NW	Kozice postrzelone z niedozwolonej odległości, opóźnione zgłoszenie	1’700	nie wykazano
SG22/158	SG	Karmiąca łania sarny upolowana jako młoda samica	3’300	1 rok
SG22/201	SG	Karmiąca łania sarny upolowana jako młoda samica	3’300	1 rok
SZ22/019	SZ	Postrzelona kozica, strzelec oddalił się	5’250	nie wykazano
BE22/050	BE	Zastrzelono sarnę zamiast lisa na terenie ochrony dzikich zwierząt	2’100	3 lata
GR22/011	GR	Krowa zastrzelona podczas polowania	1’300	nie wykazano

Kary

Wszyscy 17 skazanych otrzymali karę pieniężną, a wszystkie 17 kar pieniężnych orzeczono w zawieszeniu. Dodatkowo nałożono grzywny od 200 do 5 250 franków, mediana wyniosła 1 300 franków. Kar pozbawienia wolności nie było. W trzech orzeczeniach cofnięto uprawnienia do polowania, a w przypadku z nożem w Gryzonii cofnięcie zawieszono. Odrębnych postępowań administracyjnych dotyczących uprawnień do polowania nie analizowaliśmy.

Dla porównania z tej samej bazy danych: hodowca ryb z Nidwalden, który zastrzelił chronioną czaplę siwą (NW22/004), otrzymał bezwzględną karę pieniężną i 4 000 franków grzywny. Mieszkaniec Zurychu, w którego wnykach z żelaznymi łapkami ciężko ranna została lisica (ZH22/086), został skazany na karę pozbawienia wolności w wymiarze 180 dni w zawieszeniu.

Czego porównanie nie rozstrzyga

Obie statystyki obejmują różne rzeczy. Seria grizońska zlicza mandaty karne i zawiadomienia na podstawie prawa łowieckiego, baza TIR – wyroki i rozstrzygnięcia karne na podstawie ustawy o ochronie zwierząt, które zgłoszono do BLV. Zawiadomienie nie jest przy tym jeszcze skazaniem. Z porównania nie da się zatem wyliczyć wskaźnika ścigania.

Otwarte pozostaje, ile incydentów podczas polowań uzasadniało podejrzenie znęcania się nad zwierzętami, czy organy każdorazowo badały to na podstawie ustawy o ochronie zwierząt oraz czy kantony zgłaszały do BLV wszystkie odpowiednie rozstrzygnięcia. Przypadki karane wyłącznie na podstawie prawa łowieckiego i tak nie pojawiają się w bazie. Dotyczy to na przykład Myśliwy rekreacyjny z Toggenburga, który w 2026 roku wziął jelenia szlachetnego za sarniaka i został ukarany grzywną za nieumyślne naruszenie prawa łowieckiego.

17 skazań pokazuje praktykę sankcjonowania w udokumentowanych przypadkach: konsekwentnie są to kary pieniężne w zawieszeniu i grzywny, z medianą 1300 franków.

Komentarz: Aparat egzekwowania prawa dla hobby

Hobby, które w samym tylko jednym kantonie przez lata generuje ponad tysiąc mandatów i zawiadomień rocznie, potrzebuje strażników przyrody, kontroli, taryfikatorów mandatów oraz przewodników psów tropiących, którzy w 2021 roku wykonali ponad tysiąc poszukiwań postrzałków. Zamiast wyciągnąć z tego wnioski, grizońska SVP domagała się nawet niższych kar za chybione odstrzały, czemu rząd się sprzeciwił. A tam, gdzie zwierzę rzeczywiście cierpi, nieliczne publicznie udokumentowane postępowania w sprawie ochrony zwierząt kończą się karami pieniężnymi w zawieszeniu.

Kto poważnie traktuje znęcanie się nad zwierzętami w łowiectwie rekreacyjnym, musi ścigać postrzelone zwierzęta pozostawione bez prawidłowego poszukiwania na podstawie ustawy o ochronie zwierząt, przy każdym skazaniu odbierać uprawnienia do polowania i zlecić weryfikację kantonalnych zgłoszeń do BLV. Gryzonia powinna ponownie publikować swoją statystykę mandatów, a pozostałe kantony – zacząć to robić.

Kanton Genewa od 1974 roku pokazuje, że zarządzanie dzikimi zwierzętami da się prowadzić bez tysięcy uzbrojonych myśliwych-amatorów, których trzeba kontrolować, karać grzywnami i zgłaszać organom ścigania. Regulacja leży tam w rękach zawodowych strażników przyrody zatrudnionych przez państwo. Dane z Gryzonii nie są więc argumentem za jeszcze większą kontrolą łowiectwa rekreacyjnego, lecz za zastąpieniem go Model genewski. Kolejne przypadki dokumentuje rubryka Przestępczość i łowiectwo.

Źródła

Urząd ds. Łowiectwa i Rybołówstwa kantonu Gryzonia (Amt für Jagd und Fischerei Graubünden), sprawozdania roczne z lat 2012–2021. Fundacja Zwierzę w Prawie (Stiftung für das Tier im Recht), baza danych spraw karnych dotyczących ochrony zwierząt, dostęp: 12 października 2026; wyroki skazujące – zob. tabela, umorzenia BE21/268, GL18/006, SG22/185, sprawy porównawcze NW22/004 i ZH22/086. Federalna statystyka łowiecka 2023 za pośrednictwem Keystone-SDA.