Konflikt las–zwierzyna w Szwajcarii: Dlaczego narracja o zgryzaniu nie usprawiedliwia łowiectwa rekreacyjnego

Tak zwany konflikt las–zwierzyna to najskuteczniejsza narracja usprawiedliwiająca stosowana przez myśliwych rekreacyjnych w Szwajcarii. Argumentacja opiera się na prostym schemacie: dzikie zwierzęta zgryzają młode drzewa, las nie może się odnawiać, więc trzeba polować. Niniejsze dossier pokazuje, dlaczego to równanie się nie sprawdza, jakie czynniki pomija narracja o zgryzaniu oraz dlaczego łowiectwo rekreacyjne nie rozwiązuje problemu, lecz się do niego przyczynia.

Raport o stanie lasów 2025, wydany przez Federalny Urząd ds. Środowiska (BAFU) oraz Federalny Instytut Badawczy ds. Lasu, Śniegu i Krajobrazu (WSL), dokumentuje wprawdzie realne problemy z zgryzaniem w niektórych regionach. Jednocześnie dane pokazują: las znajduje się przede wszystkim pod presją klimatyczną, a nie pod presją dzikich zwierząt. A kluczowe pytanie brzmi nie, czy dzikie zwierzęta zgryzają drzewa, lecz dlaczego wieloletnie polowania prowadzone przez około 29 000 myśliwych rekreacyjnych w Szwajcarii nie rozwiązały tego problemu.

Stan faktyczny: co naprawde pokazuja dane

Raport o lesie 2025 i Krajowa Inwentaryzacja Lesow

Raport o lesie 2025 opracowany przez BAFU i WSL dostarcza najbardziej aktualnego krajowego przeglądu sytuacji. Potwierdza on, że w niektórych obszarach zbyt wysokie populacje zwierzyny płowej utrudniają naturalne odnowienie lasu oraz jego naturalny potencjał adaptacyjny. Jednocześnie raport jednoznacznie stwierdza: największym obciążeniem dla szwajcarskiego lasu są zjawiska ekstremalne, takie jak upały, susze, burze, organizmy szkodliwe oraz wysoki poziom depozycji azotu.

Badaczka z WSL Andrea Kupferschmid oraz Martin Frei przeanalizowali dane kantonalne z lat 2020–2024 dla całej Szwajcarii: na około połowie ocenianej powierzchni leśnej odnowienie lasu nie jest zakłócane przez dzikie zwierzęta, a na co najmniej 21 procentach ich wpływ jest silny (Kupferschmid i Frei 2025, Schweizerische Zeitschrift für Forstwesen 176(3): 146–157). Opowieść o powszechnym załamaniu lasu wskutek zgryzania nie znajduje potwierdzenia w tych danych.

Szwajcarskie Stowarzyszenie Leśne (Schweizerischer Forstverein) w swoim raporcie, opartym na danych kantonalnych z lat 2020–2024, dochodzi do bardziej zróżnicowanego, ale niepokojącego wniosku: udział powierzchni leśnej o akceptowalnym wpływie dzikich zwierząt spadł z ponad dwóch trzecich w 2015 roku do mniej niż połowy obecnie. Szczególnie dotknięte są jodła biała i drzewa liściaste. Ważne jest jednak, że samo stowarzyszenie ostrzega przed problemem interpretacyjnym, ponieważ progi kantonalne są definiowane niejednolicie, a stwierdzenia dotyczące rzeczywistej skali zjawiska pozostają często nieprecyzyjne.

Las ochronny pod presja

W lasach ochronnych, które stanowią około połowy szwajcarskich lasów i chronią ludzi oraz infrastrukturę przed zagrożeniami naturalnymi, sytuacja się zaostrzyła. Udział lasów ochronnych z bardzo niskim poziomem odnowienia (poniżej 5 procent stopnia pokrycia odnowieniem) wzrósł, według raportu leśnego 2025 (Waldbericht 2025), do 30 procent powierzchni lasów ochronnych. Różnice regionalne są znaczące: w Jurze i na Płaskowyżu Szwajcarskim (Mittelland) około 12 procent, w Prealpach 19 procent, w Alpach 34 procent, a po południowej stronie Alp 41 procent.

Raport leśny jako przyczyny wymienia zbyt małą ilość światła w coraz gęstszych drzewostanach oraz niezmiennie wysoki poziom zgryzania przez sarny, jelenie i kozice. Oba te czynniki można by rozwiązać nie tylko poprzez odstrzały, lecz także poprzez zabiegi hodowlano-leśne oraz poprawę siedlisk.

Co przemilcza narracja o zgryzaniu

To nie jest konflikt między lasem a dziką zwierzyną, lecz konflikt między ludźmi

Badaczka z WSL, Andrea Kupferschmid, ujmuje to w wywiadzie trafnie: w zasadzie nie chodzi o konflikt między lasem a dziką zwierzyną, lecz o konflikt między ludźmi pracującymi w leśnictwie a ludźmi zajmującymi się łowiectwem lub pracującymi jako strażnicy przyrody. Sarna, jeleń szlachetny i kozica nie mają konfliktu z lasem. Zgryzanie to naturalny proces, który od tysięcy lat jest częścią dynamiki lasu. Problem powstaje dopiero wtedy, gdy człowiek stawia lasowi oczekiwania gospodarcze: wydajność drewna, określony skład gatunkowy drzew, szybkie ponowne zalesienie.

Niepokojenie przez człowieka spycha dzikie zwierzęta do lasu

Wyniki badań jednoznacznie wskazują, że kluczowym czynnikiem powodującym zgryzanie są zakłócenia powodowane przez człowieka. Jelenie szlachetne i kozice preferowałyby żerowanie na otwartych terenach, jednak przez aktywności rekreacyjne, ruch drogowy i zabudowę są coraz częściej wypierane do lasu. Tam zgryzają drzewa, ponieważ dostępność pożywienia jest mniejsza. Pewien bernneński strażnik przyrody opisuje ten problem wprost: w społeczeństwie funkcjonującym całodobowo nawet w nocy po lesie poruszają się biegacze czy rowerzyści z czołówkami. Zwierzyna pozostaje w lesie i żywi się pędami młodych drzew.

Najczęściej stosowana metoda polowania, czyli polowanie z zasiadki, potęguje ten efekt. Przy średnio dziesięciu zasiadkach na jeden strzał zwierzyna utrzymywana jest w stałym stresie, co zaburza jej biorytm i spycha ją głębiej w las. Badania prowadzone na terenach łowieckich pokazują, że koncepcje oparte na krótkich, intensywnych okresach polowań przynoszą wyraźnie lepsze rezultaty dla odnowy lasu niż dominujące w Szwajcarii polowania prowadzone w sposób ciągły.

Zaniedbania w gospodarce leśnej

Samo zgryzanie nie tłumaczy deficytu odnowy lasu. Powierzchnie po zrębach zupełnych, gleby zagęszczone przez ciężkie maszyny, brak sterowania dostępem światła oraz monokultury świerkowe tworzą warunki, w których naturalna odnowa może się nie powieść nawet bez wpływu zwierzyny. Instytut Badawczy Ekologii Lasu w Badenii-Wirtembergii jasno stwierdza: aby osiągnąć cele odnowy, w większości przypadków samo rozpatrywanie kwestii łowiectwa nie jest wystarczające. To sposób prowadzenia gospodarki leśnej decyduje o dostępności pożywienia dla roślinożerców i stanowi ważny czynnik wpływający na podatność lasu na szkody wyrządzane przez dzikie zwierzęta.

Zmiana klimatu jako główny czynnik stresogenny

Raport o stanie lasów 2025 nie pozostawia wątpliwości: największym wyzwaniem dla szwajcarskiego lasu jest przystosowanie się do zmiany klimatu. Coraz częstsze susze, burze, pożary lasów oraz organizmy szkodliwe w ciągu ostatnich dziesięciu lat znacznie osłabiły las. W Jurze stan lasu określany jest już jako „krytyczny”. Kto rozpatruje problem zgryzania w oderwaniu od kontekstu i instrumentalizuje go jako główne uzasadnienie dla łowiectwa rekreacyjnego, odwraca uwagę od strukturalnych przyczyn.

Stan prawny w Szwajcarii

Federalna ustawa o łowiectwie (JSG) oraz ustawa o lasach (WaG)

W ustawie federalnej o lasach (WaG) oraz w ustawie federalnej o łowiectwie (JSG) określono, że stan zwierzyny należy regulować w taki sposób, aby zapewnić naturalne odnowienie lasu odpowiednimi dla danego siedliska gatunkami drzew, bez konieczności stosowania środków ochronnych (indywidualnej ochrony, ogrodzeń itp.). Jeśli warunek ten nie jest spełniony, zgodnie z rozporządzeniem o lasach (WaV) należy opracować koncepcję zapobiegania szkodom wyrządzanym przez zwierzynę.

Ten wymóg prawny obowiązuje od dziesięcioleci. To, że w wielu obszarach nadal nie jest spełniony, mimo że łowiectwo rekreacyjne jest aktywnie uprawiane w 25 z 26 kantonów, stanowi najsilniejszy argument przeciwko twierdzeniu, że myśliwi rekreacyjni chronią las. W 16 kantonach z systemem polowań na podstawie patentu, w których łowiectwo zorganizowane jest bez odpowiedzialności za rewir, brakuje ponadto jakiegokolwiek strukturalnego zobowiązania myśliwych rekreacyjnych do zachowania lasu jako siedliska.

Postulat Reichmutha 23.3129

W czerwcu 2023 roku Rada Stanów przyjęła postulat Othmara Reichmutha (Die Mitte, SZ). Wzywa on rząd federalny do zbadania, w jaki sposób może przejąć większą odpowiedzialność w kwestii relacji las-zwierzyna, jak zredukować wpływ zwierzyny do znośnego poziomu oraz jak wprowadzić ogólnokrajowy controlling z jasno określonymi wartościami docelowymi. Znamienne jest, że JagdSchweiz zalecało odrzucenie tego postulatu, argumentując, że problematyki zmian klimatu nie należy przypisywać dziko żyjącym zwierzętom. Ten argument ujawnia pewien wzorzec: lobby łowiectwa rekreacyjnego systematycznie zrzeka się odpowiedzialności za zgryzanie, mimo że regulacja populacji zwierzyny ma być deklarowanym głównym zadaniem łowiectwa.

Pomoc wdrożeniowa «Las i zwierzyna» (BAFU 2010)

Pomoc wdrożeniowa BAFU definiuje progi szkód i progi koncepcyjne oraz opisuje sposób postępowania w przypadku problemów na styku lasu i zwierzyny. Podkreśla wyraźnie, że gospodarka zwierzyną i lasem musi umożliwiać koegzystencję lasu i zwierzyny. Wpływ zwierzyny jest jednym z wielu czynników, choć niejednokrotnie czynnikiem decydującym. Pomoc wdrożeniowa wymienia również środki niezwiązane z łowiectwem: pielęgnację obrzeży lasu, powierzchnie utrzymywane w otwartości, ekologiczne powierzchnie wyrównawcze, mosty dla dzikich zwierząt oraz strefy spokoju dla zwierzyny.

Rola drapieżników: rys i wilk jako naturalne regulatory

Dowody naukowe

Powrót wilka i rysia do Szwajcarii dostarcza empirycznych danych na temat naturalnej regulacji populacji. Badanie WSL autorstwa Kupferschmid i Bollmanna (2016) pokazuje, że równanie „wilk = mniej dzikich zwierząt = mniej zgryzania” sprawdza się jedynie częściowo, ale daje bardziej zniuansowany obraz: wilki silnie zmieniają sposób wykorzystania przestrzeni przez kopytne. W regionie Calanda, gdzie powstała pierwsza szwajcarska watacha wilków, zgryzanie jodły, klonu i jarzębiny w obrębie centralnego terytorium watahy wyraźnie się zmniejszyło.

W przypadku rysia efekt jest naukowo udowodniony jeszcze wyraźniej. Praca magisterska Jasmin Schnyder (Uniwersytet Nauk Rolniczych w Wiedniu, we współpracy z kantonem St. Gallen) pokazuje, że jodły pospolite po ponownym osiedleniu rysia w jego głównym terytorium były zgryzane znacznie rzadziej. Martin Kreiliger, inżynier leśnictwa z Disentis, potwierdza to na podstawie trzydziestu lat pracy zawodowej: w lasach, gdzie obecny jest wilk lub ryś, sytuacja odnowienia lasu wyraźnie się poprawia.

Międzynarodowe badanie (Journal of Applied Ecology, 2023, 492 stanowiska w 28 krajach) relatywizuje jednak te oczekiwania: w europejskich krajobrazach kulturowych to polowania człowieka i sposób użytkowania gruntów znacznie silniej niż drapieżniki determinują zagęszczenie populacji jeleni szlachetnych. Dopiero tam, gdzie wilk, ryś i niedźwiedź występują razem, a wpływ człowieka jest niewielki, zagęszczenie jeleni mierzalnie spada.

Paradoksalna logika lobby łowieckiego

Lobby łowiectwa rekreacyjnego znajduje się w sprzeczności argumentacyjnej: z jednej strony uzasadnia konieczność łowiectwa rekreacyjnego problemem zgryzania, z drugiej zaś zwalcza powrót naturalnych drapieżników, które udowodnienie zmniejszają presję zgryzania. Znowelizowane rozporządzenie o łowiectwie zezwala nawet na regulację rysia, jeśli ten redukuje populacje zwierząt będących jego ofiarami na tyle, że „możliwości polowań kantonów są nadmiernie ograniczone”. Mówiąc wprost oznacza to: rysia można regulować, jeśli odbiera myśliwym rekreacyjnym zbyt dużo dzikich zwierząt. Interesy odnowienia lasu w tej logice nie odgrywają żadnej roli.

Model genewski i Szwajcarski Park Narodowy

Kanton Genewa: ponad 50 lat bez łowiectwa rekreacyjnego

W kantonie Genewa łowiectwo rekreacyjne (łowiectwo milicyjne) zostało zniesione w 1974 roku w wyniku referendum. Od tamtej pory zarządzanie dzikimi zwierzętami prowadzone jest wyłącznie przez profesjonalnych strażników przyrody. Wyniki dotyczące odnowienia lasu obalają narrację lobby łowiectwa rekreacyjnego na temat zgryzania:

Populacja saren ustabilizowała się na poziomie 10 do 15 zwierząt na kilometr kwadratowy lasu. Wieloletni genewski inspektor ds. fauny Gottlieb Dandliker (2001–2025) jasno stwierdził: sarna nie zagraża lasowi. W dominujących lasach dębowych odnotowuje się niewiele szkód. Uderzające jest to, że praktycznie nie zgłasza się żadnych szkód leśnych. Liczby szkód w kantonie Genewa są porównywalne z tymi w Szafuzie, mimo że w Szafuzie łowiectwo rekreacyjne jest dozwolone.

Koszty profesjonalnego zarządzania dzikimi zwierzętami wynoszą około 1,2 miliona franków rocznie. To odpowiada jednej filiżance kawy na mieszkańca. Dla porównania: w innych kantonach tysiące myśliwych rekreacyjnych i myśliwych rekreacyjnych (kobiet) trzeba obsługiwać poprzez sprzedaż patentów, nadzór łowiecki, poszukiwanie postrzelonej zwierzyny, regulację szkód, planowanie odstrzałów i aparat administracyjny, a koszty zewnętrzne związane z presją zgryzania, wypadkami z udziałem zwierzyny i utratą bioróżnorodności nie są wliczane.

Analiza genewskiego modelu przynosi jednak pewien niuans: znaczne szkody leśne wywołane przez zwierzęta kopytne zmusiły do stworzenia koncepcji las–zwierzyna zgodnie z wytycznymi wykonawczymi BAFU. Jako środki zaradcze wzmocniono budowę ogrodzeń leśnych oraz zaczęto celowane odstrzały saren. Model genewski nie jest więc modelem bez żadnej regulacji, lecz modelem bez łowiectwa rekreacyjnego: profesjonalna interwencja zamiast uzbrojonej rozrywki w czasie wolnym.

Więcej na ten temat: Dossier: Genewa i zakaz polowań

Szwajcarski Park Narodowy

W Szwajcarskim Parku Narodowym od 1914 roku obowiązuje zakaz polowań. Badania WSL dotyczące zgryzania przez zwierzynę wykazały, że jelenie przyczyniają się do odnowy lasu i różnorodności biologicznej: na szlakach migracji zwierzyny wyrasta wielokrotnie więcej siewek drzew. Pokazuje to, że zgryzanie nie jest samo w sobie problemem dla lasu, lecz częścią naturalnej dynamiki, którą las zna od tysiącleci.

Dlaczego łowiectwo rekreacyjne nie rozwiązuje problemu zgryzania

Liczby mówią sam za siebie

W Szwajcarii poluje około 29 000 myśliwych rekreacyjnych (Federalna statystyka łowiecka 2025: 29 328). Mimo to sytuacja ze zgryzaniem w wielu obszarach nie poprawiła się przez dziesięciolecia, a w niektórych miejscach nawet się pogorszyła. Udział powierzchni leśnej z dopuszczalnym wpływem zwierzyny spadł w latach 2015–2024 z ponad dwóch trzecich do mniej niż połowy. To pogorszenie nastąpiło, podczas gdy łowiectwo rekreacyjne było uprawiane nieprzerwanie.

Strukturalne przyczyny niepowodzenia

Łowiectwo rekreacyjne zawodzi w redukcji zgryzania z kilku systemowych powodów:

Po pierwsze: system polowań na podstawie patentu, stosowany w 16 kantonach, nie tworzy odpowiedzialności za rewir. Myśliwi rekreacyjni kupują patent i polują według osobistych zainteresowań, a nie według potrzeb leśnych. Nie ma strukturalnej zachęty do zmniejszania liczebności zwierzyny tam, gdzie las najbardziej tego potrzebuje.

Po drugie: dominujące łowiectwo z zasiadki powoduje stałe zakłócenia przy niskiej efektywności. Nieustanna presja łowiecka spycha zwierzynę głębiej w las i zwiększa zgryzanie odnowienia leśnego.

Po trzecie: orientacja trofeowa wielu myśliwych rekreacyjnych stoi w sprzeczności z łowiectwem przyjaznym lasowi. Tam, gdzie należałoby oszczędzać silne samce, a celowo odstrzeliwać samice, interesy łowieckie zderzają się z potrzebami leśnictwa.

Po czwarte: łowiectwo rekreacyjne tworzy ekonomiczny interes w utrzymywaniu wysokich populacji zwierzyny. Tam, gdzie jest dużo zwierzyny, polowanie daje więcej przyjemności, a wpływy z patentów są wyższe. Redukcja populacji zwierzyny do poziomu tolerowanego przez leśnictwo jest sprzeczna z własnym interesem myśliwych rekreacyjnych.

Mit o „przymusowej sluzbie”

Lobby łowiectwa rekreacyjnego regularnie nazywa swoją działalność "służbą na rzecz dobra ogółu". Rzeczywistość wygląda inaczej: myśliwi rekreacyjni płacą za swoje patenty, aby uprawiać hobby, które przynosi im osobistą satysfakcję. Służba, na wykonywanie której trzeba kupić patent, w ramach której można zbierać trofea i której wyniki po dziesięcioleciach nie spełniają wymogów prawnych, nie zasługuje na to określenie.

Alternatywy dla łowiectwa rekreacyjnego

Profesjonalne zarzadzanie dzikimi zwierzetami

Kanton Genewa od ponad 50 lat pokazuje, że profesjonalni strażnicy przyrody i strażniczki przyrody regulują populacje dzikich zwierząt skuteczniej, taniej i z większym poszanowaniem dobrostanu zwierząt niż łowiectwo rekreacyjne. Koszty rzędu 1,2 miliona franków rocznie to ułamek ukrytych kosztów całkowitych systemu łowiectwa rekreacyjnego w innych kantonach.

Srodki z zakresu gospodarki lesnej

Badania wykazują jednoznacznie: odnowa lasu to nie tylko kwestia gęstości populacji dzikich zwierząt, lecz również gospodarki leśnej. Regulacja dostępu światła poprzez celowe trzebienie drzewostanu, wspieranie drzewostanów mieszanych, tworzenie terenów żerowych poza lasem oraz zapobieganie zagęszczaniu gleby to czynniki, które działają niezależnie od formy łowiectwa.

Strefy spokoju dla zwierzyny i poprawa siedlisk

Strefy spokoju dla dzikich zwierząt redukują stres zwierząt, a tym samym ich wycofywanie się do obszarów odnowy leśnej. Wytyczne wykonawcze BAFU wskazują je jako kluczowy instrument. W praktyce jednak są one często wprowadzane wbrew oporowi myśliwych rekreacyjnych, którzy obawiają się ograniczeń swojego terenu łowieckiego.

Naturalna regulacja przez drapieżniki

Powrót wilka i rysia stanowi długofalowe, naturalne rozwiązanie problemu zgryzania. Dowody naukowe wskazują, że drapieżniki redukują zgryzanie lokalnie i regionalnie, zmieniając zarówno populacje zwierząt kopytnych, jak i ich zachowania w zakresie użytkowania przestrzeni. Rozwiązanie to jest aktywnie zwalczane przez lobby łowiectwa rekreacyjnego.

Zestaw argumentow

„Bez łowiectwa rekreacyjnego nie odrośnie już żaden las.”

Nieprawda. Kanton Genewa, Szwajcarski Park Narodowy oraz Park Narodowy Gran Paradiso (Włochy, wolny od polowań od 1922 roku) pokazują, że lasy odnawiają się także bez łowiectwa rekreacyjnego. W Genewie szkody leśne są porównywalne z kantonami, w których łowiectwo rekreacyjne jest dozwolone. Dane WSL wskazują ponadto, że na około połowie ocenianej powierzchni lasów w Szwajcarii dzikie zwierzęta nie utrudniają odnowienia lasu. W Szwajcarskim Parku Narodowym wykazano nawet, że na szlakach wędrówek zwierzyny rośnie więcej siewek niż na niezakłóconych powierzchniach.

Kontrargument lobby łowiectwa rekreacyjnego:„Genewa jest za mała i za bardzo zurbanizowana, tego modelu nie można przenieść na inne kantony.”Komentarz:Genewa jest gęsto zaludniona, ma intensywną uprawę winorośli, międzynarodowe lotnisko oraz bezpośredni ruch graniczny. Jeśli profesjonalne zarządzanie dzikimi zwierzętami działa w takim kontekście, żaden argument strukturalny nie przemawia przeciwko temu, że działałoby ono równie dobrze w większych, mniej gęsto zaludnionych kantonach.

„Łowiectwo rekreacyjne regulują populację dzikich zwierząt na poziomie bezpiecznym dla lasu.”

Dane temu przeczą. Mimo nieprzerwanego łowiectwa rekreacyjnego w 25 kantonach udział powierzchni leśnej z akceptowalnym wpływem zwierzyny znacząco spadł w ciągu ostatnich dziesięciu lat. W kantonach Glarus, Gryzonia i Valais nawet świerki są miejscami silnie zgryzane. Łowiectwo rekreacyjne przez dziesięciolecia nie osiągnęło ustawowo wymaganego stanu, jakim jest zapewnienie naturalnego odnowienia lasu bez środków ochronnych.

Kontrargument lobby łowiectwa rekreacyjnego: «Poluje się za mało, a nie za dużo.» Komentarz: Jeśli około 29 000 myśliwych rekreacyjnych przez dziesięciolecia nie jest w stanie spełnić wymogu ustawowego, nie jest to argument za większą ilością łowiectwa rekreacyjnego, lecz za innym systemem.

«Zgryzanie to główny problem szwajcarskiego lasu.»

Nie. Raport o stanie lasu z 2025 roku wskazuje zmiany klimatyczne jako największe wyzwanie. Upały, susze, burze, organizmy szkodliwe i depozycja azotu obciążają las znacznie bardziej niż zgryzanie przez zwierzynę. Zgryzanie to czynnik regionalny, który lokalnie może być istotny, ale nie stanowi dominującego problemu szwajcarskiego lasu.

Kontrargument lobby łowiectwa rekreacyjnego:«Właśnie z powodu zmian klimatycznych potrzebujemy odpornych na klimat gatunków drzew, które są jednak szczególnie podatne na zgryzanie.»Komentarz:Prawdą jest, że jodła pospolita i drzewa liściaste są ważne dla przebudowy lasu i podatne na zgryzanie. Fałszywy jest natomiast wniosek, że rozwiązaniem jest łowiectwo rekreacyjne. Dane pokazują, że łowiectwo rekreacyjne przez dziesięciolecia nie rozwiązało właśnie tego problemu. Środki z zakresu gospodarki leśnej i profesjonalne zarządzanie dziką zwierzyną są znacznie skuteczniejszymi narzędziami.

«Bez myśliwych rekreacyjnych zgryzanie zagraża lasom ochronnym.»

Lasy ochronne rzeczywiście są pod presją: 30 procent powierzchni lasów ochronnych wykazuje bardzo słabe odnowienie. Jednak raport o stanie lasu wymienia jako przyczyny nie tylko zgryzanie, lecz także zbyt mało światła w zagęszczonych drzewostanach, czyli problem związany z gospodarką leśną. Ponadto obecna sytuacja pokazuje, że stan lasów ochronnych pogorszył się pod rządami łowiectwa rekreacyjnego, a nie poprawił. Logiczną konsekwencją nie jest więc więcej łowiectwa rekreacyjnego, lecz profesjonalne zarządzanie.

Kontrargument lobby łowiectwa rekreacyjnego:«Sami strażnicy przyrody nie są w stanie osiągnąć wymaganych liczb odstrzału.»Komentarz:W Genewie około dwunastu profesjonalnych strażników środowiska zajmuje się zarządzaniem dziką zwierzyną dla kantonu liczącego 500 000 mieszkańców. Koszty są udokumentowane i przejrzyste. Lobby łowiectwa rekreacyjnego nigdy nie przedstawiło porównywalnego pełnego rachunku kosztów dla własnego systemu.

«Łowiectwo rekreacyjne to praca na rzecz ogółu społeczeństwa.»

To twierdzenie niczym nie zostało poparte. Myśliwi rekreacyjni płacą za patenty, które umożliwiają im rozrywkę w czasie wolnym. Nie ponoszą odpowiedzialności za rewir (łowiectwo patentowe), ich działalność, jak wykazano, nie spełniła ustawowego obowiązku odnowienia lasu, a zewnętrzne koszty ich hobby (wypadki z udziałem dzikich zwierząt, utrata bioróżnorodności, nakład administracyjny, amunicja ołowiana) są przerzucane na ogół społeczeństwa. Profesjonalny system straży leśnej na wzór Model genewski byłby efektywniejszy, bardziej przejrzysty i tańszy.

Szybkie linki

Powiązane dossier

Więcej materiałów

Źródła

BAFU / WSL (2025): Raport o stanie lasu 2025. Federalny Urząd Środowiska oraz Federalny Instytut Badawczy Leśnictwa, Śniegu i Krajobrazu.
BAFU (2010): Pomoc wykonawcza Las i zwierzyna. Zintegrowane zarządzanie sarną, kozicą, jeleniem szlachetnym oraz ich siedliskiem. Umwelt-Vollzug Nr. 1012.
Kupferschmid, A. D.; Frei, M. (2025): Auswertung kantonaler Daten zum Wildeinfluss auf die Waldverjüngung 2020–2024. Schweizerische Zeitschrift für Forstwesen 176(3): 146–157.
Kupferschmid, A. D.; Abegg, M. (2025): Analizy szeregów czasowych zgryzania w kontekście odnowienia lasu na podstawie Szwajcarskiej Krajowej Inwentaryzacji Leśnej. WSL.
Kupferschmid, A. D.; Bollmann, K. (2016): Bezpośrednie, pośrednie i łączone skutki obecności wilków dla odnowienia lasu. Schweizerische Zeitschrift für Forstwesen 167(1): 3–12.
Kupferschmid, A. D. (2024): Porównanie metodyczne i analizy szeregów czasowych zgryzania w kontekście odnowienia LFI: raport końcowy. WSL.
Schnyder, J. (2016): Wpływ rysia na zgryzanie i odnowienie lasu w kantonie St. Gallen. Praca magisterska, Universität für Bodenkultur Wien.
Gehring, E. i in. (2025): Wpływ zgryzania przez zwierzynę na odnowienie lasu. Schweizerische Zeitschrift für Forstwesen.
Schweizerischer Forstverein (2025): Wpływ zwierzyny na odnowienie lasu w Szwajcarii dalej wzrasta. Schweiz. Z. Forstwes. 176(3): 132–135.
Universität Freiburg et al. (2023): Determinants of red deer density across Europe. Journal of Applied Ecology. 492 Standorte in 28 Ländern.
Postulat Reichmuth 23.3129: «Lasy zdolne do przetrwania w przyszłości są możliwe tylko przy zgodnym z prawem poziomie zgryzania przez zwierzynę!» Przyjęty przez Radę Kantonów 8 czerwca 2023 r.
Dandliker, G. (2013): Zakaz łowiectwa: naukowo możliwy i praktycznie udowodniony. Wykład na Uniwersytecie w Bazylei, 15 października 2013 r.
Reimoser, F.; Stock, R. et al. (2022): Does Ungulate Herbivory Translate into Diversity of Woody Plants? A Long-Term Study in a Montane Forest Ecosystem in Austria.
Gordon, I. J.; Prins, H. H. T. (2008): The Ecology of Browsing and Grazing. Ecological Studies nr 195. Springer.
Pro Natura: «Postrzegać wilka jako szansę». Pro Natura Magazin.
Bebi, P. i in. (2023): Publikacja fachowa na temat problematyki las-zwierzyna.
Dokument stanowiskowy GWG/SFV/BWB/WaldSchweiz (2024): Nadmierny wpływ zwierzyny zagraża funkcjom lasu.
BAFU, Eidgenössische Jagdstatistik 2025 (jagdstatistik.ch).
Federalna ustawa o łowiectwie i ochronie dziko żyjących ssaków i ptaków (JSG), SR 922.0.
Federalna ustawa o lasach (WaG), SR 921.0.
Rozporzadzenie o lasach (WaV), SR 921.01.
Ustawa o ochronie zwierząt (TSchG), SR 455.

Nasze zobowiązanie

Narracja o zgryzaniu to serce uzasadnień łowiectwa rekreacyjnego: bez nas las zginie. Dane opowiadają jednak inną historię. Około 29 000 myśliwych rekreacyjnych przez dziesięciolecia nie wypełniło ustawowego zadania zapewnienia odnowienia lasu bez środków ochronnych. W latach 2015–2024 sytuacja nawet się pogorszyła. Jednocześnie kanton Genewa od ponad 50 lat pokazuje, że profesjonalne zarządzanie dzikimi zwierzętami jest skuteczniejsze, tańsze i bardziej zgodne z zasadami ochrony zwierząt.

Badaczka WSL, Andrea Kupferschmid, mówi to jasno: to nie jest konflikt między lasem a zwierzyną. To konflikt między ludźmi. I jest to konflikt, którego łowiectwo rekreacyjne, mimo całej autoprezentacji jako «służby na rzecz wspólnoty», nie rozwiązuje, lecz systematycznie współtworzy poprzez ciągłe niepokojenie zwierząt, brak odpowiedzialności za rewiry i nastawienie na trofea.

Alternatywy leżą na stole: profesjonalne zarządzanie dziką zwierzyną według modelu Model genewski, zabiegi z zakresu gospodarki leśnej, strefy spokoju dla zwierzyny oraz powrót naturalnych drapieżników. Wszystkie te instrumenty są naukowo potwierdzone i sprawdzone w praktyce. To, że nie są wdrażane na szeroką skalę, nie wynika z braku dowodów, lecz z politycznych wpływów lobby łowiectwa rekreacyjnego.

Ten dossier jest na bieżąco aktualizowany, gdy wymagają tego nowe dane, badania lub wydarzenia polityczne.

Więcej na temat łowiectwo rekreacyjne: W naszym Dossier na temat łowiectwa gromadzimy analizy faktów, opracowania i raporty tła.