Konflikt lasu i dzikich zwierzat w Szwajcarii: dlaczego narracja o zgryzaniu nie usprawiedliwia lowiectwa rekreacyjnego

Tak zwany konflikt lasu i dzikich zwierzat jest najskuteczniejsza narracja usprawiedliwiajaca stosowana przez mysliwych rekreacyjnych w Szwajcarii. Argumentacja przebiega wedlug prostego schematu: dzikie zwierzeta zgryzaja mlode drzewa, las nie moze sie odnawiac, wiec trzeba polowac. Niniejsze dossier pokazuje, dlaczego to rownanie nie ma sie, jakie czynniki narracja o zgryzaniu przemilcza i dlaczego lowiectwo rekreacyjne nie rozwiazuje tego problemu, a wrecz go wspolwywoluje.

Raport o lesie 2025, wydany przez Federalny Urzad Ochrony Srodowiska (BAFU) oraz Szwajcarski Federalny Instytut Badawczy Lasu, Sniegu i Krajobrazu (WSL), dokumentuje wprawdzie rzeczywiste problemy ze zgryzaniem w niektorych regionach. Jednoczesnie dane pokazuja: las jest przede wszystkim narazony na stres klimatyczny, a nie na stres wywolany przez dzikie zwierzeta. A kluczowe pytanie nie brzmi, czy dzikie zwierzeta zgryzaja drzewa, lecz dlaczego wieloletnie polowania prowadzone przez okolo 30 000 mysliwych rekreacyjnych w Szwajcarii nie rozwiazaly tego problemu.

Stan faktyczny: co naprawde pokazuja dane

Raport o lesie 2025 i Krajowa Inwentaryzacja Lesow

Raport o lesie 2025 przygotowany przez BAFU i WSL dostarcza najbardziej aktualnego krajowego zestawienia danych. Potwierdza on, ze w niektorych obszarach zbyt wysokie stany dzikich zwierzat ograniczaja naturalne odnowienie i naturalny potencjal adaptacyjny lasu. Jednoczesnie raport jednoznacznie stwierdza: najwieksze obciazenia dla szwajcarskiego lasu to zjawiska ekstremalne, takie jak upaly, susze, burze, organizmy szkodliwe oraz wysokie poziomy depozycji azotu.

Badaczka WSL Andrea Kupferschmid wraz ze wspolpracownikami wykazuje w ogolnokrajowym przegladzie, ze specjalisci lesnictwa na okolo 68 procentach ocenianej powierzchni lasu klasyfikuja wplyw dzikich zwierzat jako niski lub nieistotny. 27 procent znajduje sie w kategorii sredniej, a tylko 5 procent ocenianych jest jako niedopuszczalne z punktu widzenia gospodarki lesnej. Narracja o powszechnym zalamaniu spowodowanym zgryzaniem nie znajduje potwierdzenia w tych danych.

Szwajcarskie Towarzystwo Lesne w swoim raporcie, opartym na danych kantonalnych z lat 2020-2024, przedstawia bardziej zniuansowany, ale niepokojacy obraz: udzial powierzchni lesnej z akceptowalnym wplywem zwierzyny spadl z ponad dwoch trzecich w 2015 roku do mniej niz polowy. Szczegolnie dotkniete sa jodla biala i drzewa liściaste. Wazne jest jednak, ze samo Towarzystwo Lesne ostrzega przed problemem interpretacyjnym, poniewaz kategorie kantonalne sa definiowane niejednolicie, a stwierdzenia dotyczace faktycznego zasiegu problemu czesto pozostaja nieprecyzyjne.

Las ochronny pod presja

W lasach ochronnych, ktore stanowia okolo polowy szwajcarskich lasow i chronia ludzi oraz infrastrukture przed zagrozeniami naturalnymi, sytuacja sie zaostrzyla. Udzial lasu ochronnego z bardzo niska odnowa (poniżej 5 procent stopnia pokrycia odnowieniem) wzrosl, wedlug Raportu o Lesie 2025, do 30 procent powierzchni lasow ochronnych. Roznice regionalne sa znaczace: w Jurze i na Nizinie Szwajcarskiej okolo 12 procent, w Prealpach 19 procent, w Alpach 34 procent, a na poludniowej stronie Alp 41 procent.

Raport o Lesie jako przyczyny wskazuje zbyt malo swiatla w coraz gestszych drzewostanach oraz niezmiennie wysoki zgryzanie przez sarny, jelenie i kozice. Oba te czynniki moglyby byc zaadresowane rowniez poprzez zabiegi gospodarki lesnej i poprawe siedlisk, a nie tylko poprzez odstrzaly.

Co przemilcza narracja o zgryzaniu

To nie konflikt lasu z dzikimi zwierzetami, lecz konflikt miedzy ludzmi

Badaczka WSL Andrea Kupferschmid ujmuje to precyzyjnie w wywiadzie: w zasadzie nie chodzi o konflikt miedzy lasem a zwierzyna, lecz o konflikt miedzy ludzmi, ktorzy pracuja w sektorze lesnym, a ludzmi, ktorzy poluja lub pracuja jako straznicy przyrody. Sarna, jelen szlachetny i kozica nie maja konfliktu z lasem. Zgryzanie jest naturalnym procesem, ktory od tysiecy lat jest czescia dynamiki lesnej. Problem powstaje tylko wtedy, gdy czlowiek stawia lasowi oczekiwania ekonomiczne: wydajnosc drewna, okreslony sklad gatunkow drzew, szybkie ponowne zalesienie.

Zaklocenia powodowane przez czlowieka wypedzaja zwierzyne do lasu

Wyniki badań jednoznacznie wskazują, że kluczowym czynnikiem powodującym zgryzanie są zakłócenia powodowane przez człowieka. Jelenie szlachetne i kozice preferowałyby żerowanie na otwartych terenach, jednak przez aktywności rekreacyjne, ruch drogowy i zabudowę są coraz częściej wypierane do lasu. Tam zgryzają drzewa, ponieważ dostępność pożywienia jest mniejsza. Pewien bernneński strażnik przyrody opisuje ten problem wprost: w społeczeństwie funkcjonującym całodobowo nawet w nocy po lesie poruszają się biegacze czy rowerzyści z czołówkami. Zwierzyna pozostaje w lesie i żywi się pędami młodych drzew.

Najczęściej stosowana metoda polowania, czyli polowanie z zasiadki, potęguje ten efekt. Przy średnio dziesięciu zasiadkach na jeden strzał zwierzyna utrzymywana jest w stałym stresie, co zaburza jej biorytm i spycha ją głębiej w las. Badania prowadzone na terenach łowieckich pokazują, że koncepcje oparte na krótkich, intensywnych okresach polowań przynoszą wyraźnie lepsze rezultaty dla odnowy lasu niż dominujące w Szwajcarii polowania prowadzone w sposób ciągły.

Zaniedbania w gospodarce leśnej

Samo zgryzanie nie tłumaczy deficytu odnowy lasu. Powierzchnie po zrębach zupełnych, gleby zagęszczone przez ciężkie maszyny, brak sterowania dostępem światła oraz monokultury świerkowe tworzą warunki, w których naturalna odnowa może się nie powieść nawet bez wpływu zwierzyny. Instytut Badawczy Ekologii Lasu w Badenii-Wirtembergii jasno stwierdza: aby osiągnąć cele odnowy, w większości przypadków samo rozpatrywanie kwestii łowiectwa nie jest wystarczające. To sposób prowadzenia gospodarki leśnej decyduje o dostępności pożywienia dla roślinożerców i stanowi ważny czynnik wpływający na podatność lasu na szkody wyrządzane przez dzikie zwierzeta.

Zmiana klimatu jako główny czynnik stresogenny

Raport o stanie lasów 2025 nie pozostawia wątpliwości: największym wyzwaniem dla szwajcarskiego lasu jest przystosowanie się do zmiany klimatu. Coraz częstsze susze, burze, pożary lasów oraz organizmy szkodliwe w ciągu ostatnich dziesięciu lat znacznie osłabiły las. W Jurze stan lasu określany jest już jako „krytyczny”. Kto rozpatruje problem zgryzania w oderwaniu od kontekstu i instrumentalizuje go jako główne uzasadnienie dla lowiectwa rekreacyjnego, odwraca uwagę od strukturalnych przyczyn.

Stan prawny w Szwajcarii

Federalna ustawa o łowiectwie (JSG) oraz ustawa o lasach (WaG)

W ustawie federalnej o lasach (WaG) oraz w ustawie federalnej o łowiectwie (JSG) określono, że stan zwierzyny należy regulować w taki sposób, aby zapewnić naturalne odnowienie lasu odpowiednimi dla danego siedliska gatunkami drzew, bez konieczności stosowania środków ochronnych (indywidualnej ochrony, ogrodzeń itp.). Jeśli warunek ten nie jest spełniony, zgodnie z rozporządzeniem o lasach (WaV) należy opracować koncepcję zapobiegania szkodom wyrządzanym przez zwierzynę.

Ten wymóg prawny obowiązuje od dziesięcioleci. Fakt, że w wielu obszarach do dziś nie jest spełniony, mimo że łowiectwo rekreacyjne jest aktywnie uprawiane w 25 z 26 kantonów, stanowi najsilniejszy argument przeciwko twierdzeniu, jakoby mysliwi rekreacyjni chronili las. W kantonach z systemem patentowym, w których 65 procent szwajcarskich kantonów organizuje polowania bez odpowiedzialności za rewir, brakuje ponadto jakiegokolwiek strukturalnego zobowiązania mysliwych rekreacyjnych do zachowania lasu jako siedliska.

Postulat Reichmutha 23.3129

W czerwcu 2023 roku Rada Stanów przyjęła postulat Othmara Reichmutha (Die Mitte, SZ). Wzywa on rząd federalny do zbadania, w jaki sposób może przejąć większą odpowiedzialność w kwestii relacji las-zwierzyna, jak zredukować wpływ zwierzyny do znośnego poziomu oraz jak wprowadzić ogólnokrajowy controlling z jasno określonymi wartościami docelowymi. Znamienne jest, że JagdSchweiz zalecało odrzucenie tego postulatu, argumentując, że problematyki zmian klimatu nie należy przypisywać dziko żyjącym zwierzętom. Ten argument ujawnia pewien wzorzec: lobby lowiectwa rekreacyjnego systematycznie zrzeka się odpowiedzialności za zgryzanie, mimo że regulacja populacji zwierzyny ma być deklarowanym głównym zadaniem lowiectwa.

Pomoc wdrożeniowa «Las i zwierzyna» (BAFU 2010)

Pomoc wdrożeniowa BAFU definiuje progi szkód i progi koncepcyjne oraz opisuje sposób postępowania w przypadku problemów na styku lasu i zwierzyny. Podkreśla wyraźnie, że gospodarka zwierzyną i lasem musi umożliwiać koegzystencję lasu i zwierzyny. Wpływ zwierzyny jest jednym z wielu czynników, choć niejednokrotnie czynnikiem decydującym. Pomoc wdrożeniowa wymienia również środki niezwiązane z lowiectwem: pielęgnację obrzeży lasu, powierzchnie utrzymywane w otwartości, ekologiczne powierzchnie wyrównawcze, mosty dla dzikich zwierząt oraz strefy spokoju dla zwierzyny.

Rola drapiezników: rys i wilk jako naturalne regulatory

Dowody naukowe

Powrót wilka i rysia do Szwajcarii dostarcza empirycznych danych na temat naturalnej regulacji populacji. Badanie WSL autorstwa Kupferschmid i Bollmann (2016) pokazuje, że równanie “wilk = mniej dzikich zwierzat = mniej zgryzania” sprawdza sie jedynie czesciowo, ale daje bardziej zniuansowany obraz: wilki silnie zmieniaja sposob wykorzystania przestrzeni przez kopytne. W regionie Calanda, gdzie powstala pierwsza szwajcarska watacha wilkow, zgryzanie jodly, klonu i jarzebiny w rdzennym obszarze watahy wyraznie sie zmniejszylo.

W przypadku rysia efekt ten jest naukowo udokumentowany jeszcze wyrazniej. Praca magisterska Jasmin Schnyder (Uniwersytet Zasobow Naturalnych i Nauk Przyrodniczych w Wiedniu, we wspolpracy z kantonem St. Gallen) pokazuje, ze po ponownym osiedleniu rysia jodly bialkowe w rdzennym obszarze byly znaczaco mniej zgryzane. Martin Kreiliger, inzynier lesnictwa z Disentis, potwierdza to na podstawie trzydziestu lat pracy zawodowej: w lasach, w ktorych obecny jest wilk lub rys, sytuacja odnowienia lasu wyraznie sie poprawia.

Miedzynarodowe badanie (Journal of Applied Ecology, 2023, 492 lokalizacje w 28 krajach) relatywizuje jednak te oczekiwania: w europejskich krajobrazach kulturowych gestosc populacji jeleni szlachetnych jest ksztaltowana znacznie silniej przez lowiectwo i sposob uzytkowania ziemi przez czlowieka niz przez drapiezniki. Tylko tam, gdzie wilk, rys i niedzwiedz wystepuja jednoczesnie, a wplyw czlowieka jest niewielki, gestosc jeleni mierzalnie sie zmniejsza.

Paradoksalna logika lobby lowieckiego

Lobby lowiectwa rekreacyjnego znajduje sie w sprzecznosci argumentacyjnej: z jednej strony uzasadnia koniecznosc lowiectwa rekreacyjnego problemem zgryzania. Z drugiej strony zwalcza powrot naturalnych drapieznikow, ktore udowodniono, ze zmniejszaja presje zgryzania. Znowelizowane rozporzadzenie w sprawie lowiectwa dopuszcza nawet regulacje rysia, jesli ten redukuje populacje zwierzat lownych na tyle, ze “mozliwosci polowan kantonow sa nadmiernie ograniczone”. W praktyce oznacza to: rysia mozna regulowac, jesli “zabiera” mysliwym rekreacyjnym zbyt duzo dzikich zwierzat. Interesy odnowienia lasu nie odgrywaja w tej logice zadnej roli.

Model genewski i Szwajcarski Park Narodowy

Kanton Genewa: 50 lat bez lowiectwa rekreacyjnego

W kantonie Genewa lowiectwo rekreacyjne (lowiectwo milicyjne) zostalo zniesione w 1974 roku w drodze referendum. Od tego czasu zarzadzanie dzikimi zwierzetami prowadzone jest wylacznie przez zawodowych straznikow przyrody. Wyniki dotyczace odnowienia lasu obalaja narracje o zgryzaniu lansowana przez lobby lowiectwa rekreacyjnego:

Populacja saren ustabilizowała się na poziomie 10 do 15 zwierząt na kilometr kwadratowy lasu. Inspektor fauny Gottlieb Dandliker wyjaśnia jednoznacznie: sarna nie zagraża lasowi. W dominujących lasach dębowych odnotowuje się niewiele szkód. Zwraca uwagę fakt, że praktycznie nie zgłasza się szkód leśnych. Liczby szkód w kantonie Genewa są porównywalne z tymi w Szafuzie, mimo że w Szafuzie lowiectwo rekreacyjne jest dozwolone.

Koszty profesjonalnego zarządzania dzikimi zwierzetami wynoszą około miliona franków rocznie. Odpowiada to kosztowi jednej filiżanki kawy na mieszkańca. Dla porównania: w innych kantonach trzeba administrować tysiącami mysliwych rekreacyjnych – sprzedażą patentów, nadzorem łowieckim, poszukiwaniem postrzałków, regulacją szkód, planowaniem odstrzałów oraz aparatem administracyjnym, przy czym nie wliczono kosztów zewnętrznych wynikających z presji zgryzania, wypadków z udziałem dzikich zwierzat i strat bioróżnorodności.

Analiza genewskiego modelu przynosi jednak pewien niuans: znaczne szkody leśne wywołane przez zwierzęta kopytne zmusiły do stworzenia koncepcji las–zwierzyna zgodnie z wytycznymi wykonawczymi BAFU. Jako środki zaradcze wzmocniono budowę ogrodzeń leśnych oraz zaczęto celowane odstrzały saren. Model genewski nie jest więc modelem bez żadnej regulacji, lecz modelem bez lowiectwa rekreacyjnego: profesjonalna interwencja zamiast uzbrojonej rozrywki w czasie wolnym.

Więcej na ten temat: Dossier: Genewa i zakaz polowań

Szwajcarski Park Narodowy

W Szwajcarskim Parku Narodowym od 1914 roku obowiązuje zakaz polowań. Badania WSL dotyczące zgryzania przez zwierzynę wykazały, że jelenie przyczyniają się do odnowy lasu i różnorodności biologicznej: na szlakach migracji zwierzyny wyrasta wielokrotnie więcej siewek drzew. Pokazuje to, że zgryzanie nie jest samo w sobie problemem dla lasu, lecz częścią naturalnej dynamiki, którą las zna od tysiącleci.

Dlaczego lowiectwo rekreacyjne nie rozwiązuje problemu zgryzania

Liczby mówią sam za siebie

W Szwajcarii poluje około 30 000 mysliwych rekreacyjnych. Mimo to sytuacja związana ze zgryzaniem nie uległa poprawie w wielu regionach przez dziesięciolecia, a w niektórych miejscach nawet się pogorszyła. Udział powierzchni leśnej z akceptowalnym wpływem zwierzyny spadł między 2015 a 2024 rokiem z ponad dwóch trzecich do mniej niż połowy. Pogorszenie to nastąpiło, mimo że lowiectwo rekreacyjne było praktykowane bez przerwy.

Strukturalne przyczyny niepowodzenia

Lowiectwo rekreacyjne zawodzi w redukcji zgryzania z kilku systemowych przyczyn:

Po pierwsze: lowiectwo patentowe, praktykowane w 65 procentach szwajcarskich kantonow, nie tworzy odpowiedzialnosci za rewir. Mysliwi rekreacyjni kupuja patent i poluja wedlug wlasnych zainteresowan, a nie wedlug potrzeb lesnictwa. Nie istnieje zaden strukturalny bodziec, aby obnizac populacje zwierzyny tam, gdzie las najpilniej tego potrzebuje.

Po drugie: dominujaca forma polowania z zasiadki powoduje ciagle niepokojenie zwierzat przy niewielkiej skutecznosci. Staly nacisk lowiecki wypycha zwierzyne glebiej w las i zwieksza zgryzanie mlodego drzewostanu.

Po trzecie: nastawienie na trofea, ktore cechuje wielu mysliwych rekreacyjnych, stoi w sprzecznosci z lowiectwem przyjaznym lasowi. Tam, gdzie silne samce maja byc oszczedzane, a samice celowo odstrzeliwane, interesy lowieckie zderzaja sie z koniecznosciami lesnymi.

Po czwarte: lowiectwo rekreacyjne tworzy ekonomiczny interes w utrzymywaniu wysokich populacji zwierzyny. Tam, gdzie zwierzyny jest duzo, polowanie sprawia wieksza przyjemnosc, a wplywy z patentow sa wyzsze. Redukcja populacji zwierzyny do poziomu akceptowalnego dla gospodarki lesnej stoi w sprzecznosci z wlasnym interesem mysliwych rekreacyjnych.

Mit o „przymusowej sluzbie”

Lobby lowiectwa rekreacyjnego regularnie okresla swoja dzialalnosc jako „przymusowa sluzbe” na rzecz ogolu spoleczenstwa. Rzeczywistosc wyglada inaczej: mysliwi rekreacyjni placa za swoje patenty, aby oddawac sie hobby, ktore daje im osobista satysfakcje. Przymusowa sluzba, do ktorej wykonywania trzeba kupic patent, w ramach ktorej wolno zbierac trofea i ktorej rezultaty po dziesiecioleciach nadal nie spelniaja wymogow prawnych, nie zasluguje na to miano.

Alternatywy dla hobbystycznego łowiectwa

Profesjonalne zarzadzanie dzikimi zwierzetami

Kanton Genewa od 50 lat pokazuje, ze profesjonalni straznicy przyrody przeprowadzaja regulacje populacji zwierzyny skuteczniej, taniej i w sposob bardziej przyjazny dla ochrony zwierzat niz lowiectwo rekreacyjne. Koszty rzedu miliona frankow rocznie stanowia jedynie ulamek ukrytych kosztow calkowitych systemu lowiectwa rekreacyjnego w innych kantonach.

Srodki z zakresu gospodarki lesnej

Badania wyraznie pokazuja: odnowienie lasu to nie tylko kwestia gestosci populacji zwierzyny, ale takze gospodarki lesnej. Sterowanie doplywem swiatla poprzez celowe trzebieze, wspieranie drzewostanow mieszanych, zakladanie poletek zerowych poza lasem oraz unikanie zageszczania gleby to dzwignie, ktore dzialaja niezaleznie od formy lowiectwa.

Strefy spokoju dla zwierzyny i poprawa siedlisk

Strefy spokoju dla zwierzat zmniejszaja stres dzikich zwierzat, a tym samym ich wycofywanie sie w obszary odnowy lasu. Wytyczne wykonawcze BAFU wymieniaja je jako kluczowe narzedzie. W praktyce sa one jednak czesto wprowadzane wbrew oporowi mysliwych rekreacyjnych, ktorzy obawiaja sie ograniczen swoich terenow lowieckich.

Naturalna regulacja przez drapiezniki

Powrot wilka i rysia oferuje dlugoterminowe, naturalne rozwiazanie problemu zgryzania. Dowody naukowe pokazuja, ze drapiezniki zmniejszaja zgryzanie lokalnie i regionalnie, wplywajac zarowno na liczebnosc populacji dzikich zwierzat, jak i na sposob wykorzystania przestrzeni przez kopytne. To rozwiazanie jest aktywnie zwalczane przez lobby lowiectwa rekreacyjnego.

Zestaw argumentow

«Bez lowiectwa rekreacyjnego las juz nigdy nie odnowi sie samodzielnie.»

Nieprawda. Kanton Genewa, Szwajcarski Park Narodowy oraz Park Narodowy Gran Paradiso (Wlochy, wolny od polowan od 1922 roku) pokazuja, ze lasy odnawiaja sie takze bez lowiectwa rekreacyjnego. W Genewie szkody lesne sa porownywalne z tymi w kantonach, gdzie lowiectwo rekreacyjne jest dozwolone. Dane WSL pokazuja ponadto, ze na okolo 68 procentach powierzchni lesnej Szwajcarii wplyw dzikich zwierzat jest niewielki lub nieistotny. W Szwajcarskim Parku Narodowym udowodniono nawet, ze na szlakach migracyjnych zwierzat wyrasta wiecej siewek niz na obszarach niezaklocanych.

Kontrargument lobby lowiectwa rekreacyjnego:«Genewa jest zbyt mala i zbyt zurbanizowana, ten model nie jest przenoszalny.»Komentarz:Genewa jest gesto zaludniona, ma intensywna uprawe winorosli, miedzynarodowe lotnisko oraz bezposredni ruch graniczny. Skoro profesjonalne zarzadzanie dzikimi zwierzetami dziala w takim kontekscie, nie ma zadnego strukturalnego argumentu przeciwko temu, ze dzialaloby ono rownie dobrze w wiekszych, mniej gesto zaludnionych kantonach.

«Lowiectwo rekreacyjne reguluje populacje dzikich zwierzat do poziomu bezpiecznego dla lasu.»

Dane temu zaprzeczaja. Pomimo nieprzerwanego lowiectwa rekreacyjnego w 25 kantonach, udzial powierzchni lesnej o dopuszczalnym wplywie dzikich zwierzat drastycznie spadl w ciagu ostatnich dziesieciu lat. W kantonach Glarus, Gryzonia i Wallis nawet swierki sa czesciowo silnie zgryzione. Lowiectwo rekreacyjne przez dziesieciolecia nie osiagnelo ustawowo wymaganego stanu, czyli zapewnienia naturalnej odnowy lasu bez srodkow ochronnych.

Kontrargument lobby lowiectwa rekreacyjnego:«Poluje sie za malo, a nie za duzo.»Komentarz:Jesli 30 000 mysliwych rekreacyjnych przez dziesieciolecia nie jest w stanie spelnic ustawowego wymogu, nie jest to argument za wiekszym lowiectwem rekreacyjnym, lecz za innym systemem.

«Zgryzanie to główny problem szwajcarskiego lasu.»

Nie. Raport o stanie lasu z 2025 roku wskazuje zmiany klimatyczne jako największe wyzwanie. Upały, susze, burze, organizmy szkodliwe i depozycja azotu obciążają las znacznie bardziej niż zgryzanie przez zwierzynę. Zgryzanie to czynnik regionalny, który lokalnie może być istotny, ale nie stanowi dominującego problemu szwajcarskiego lasu.

Kontrargument lobby lowiectwa rekreacyjnego:«Właśnie z powodu zmian klimatycznych potrzebujemy odpornych na klimat gatunków drzew, które są jednak szczególnie podatne na zgryzanie.»Komentarz:Prawdą jest, że jodła pospolita i drzewa liściaste są ważne dla przebudowy lasu i podatne na zgryzanie. Fałszywy jest natomiast wniosek, że rozwiązaniem jest łowiectwo rekreacyjne. Dane pokazują, że łowiectwo rekreacyjne przez dziesięciolecia nie rozwiązało właśnie tego problemu. Środki z zakresu gospodarki leśnej i profesjonalne zarządzanie dziką zwierzyną są znacznie skuteczniejszymi narzędziami.

«Bez myśliwych rekreacyjnych zgryzanie zagraża lasom ochronnym.»

Lasy ochronne rzeczywiście są pod presją: 30 procent powierzchni lasów ochronnych wykazuje bardzo słabe odnowienie. Jednak raport o stanie lasu wymienia jako przyczyny nie tylko zgryzanie, lecz także zbyt mało światła w zagęszczonych drzewostanach, czyli problem związany z gospodarką leśną. Ponadto obecna sytuacja pokazuje, że stan lasów ochronnych pogorszył się pod rządami łowiectwa rekreacyjnego, a nie poprawił. Logiczną konsekwencją nie jest więc więcej łowiectwa rekreacyjnego, lecz profesjonalne zarządzanie.

Kontrargument lobby lowiectwa rekreacyjnego:«Sami strażnicy przyrody nie są w stanie osiągnąć wymaganych liczb odstrzału.»Komentarz:W Genewie około dwunastu profesjonalnych strażników środowiska zajmuje się zarządzaniem dziką zwierzyną dla kantonu liczącego 500 000 mieszkańców. Koszty są udokumentowane i przejrzyste. Lobby łowiectwa rekreacyjnego nigdy nie przedstawiło porównywalnego pełnego rachunku kosztów dla własnego systemu.

«Łowiectwo rekreacyjne to praca na rzecz ogółu społeczeństwa.»

To twierdzenie niczym nie zostało poparte. Myśliwi rekreacyjni płacą za patenty, które umożliwiają im rozrywkę w czasie wolnym. Nie ponoszą odpowiedzialności za rewir (łowiectwo patentowe), ich działalność, jak wykazano, nie spełniła ustawowego obowiązku odnowienia lasu, a zewnętrzne koszty ich hobby (wypadki z udziałem dzikich zwierząt, utrata bioróżnorodności, nakład administracyjny, amunicja ołowiana) są przerzucane na ogół społeczeństwa. Profesjonalny system straży leśnej na wzór model genewski byłby efektywniejszy, bardziej przejrzysty i tańszy.

Szybkie linki

Powiązane dossier

Więcej materiałów

Źródła

BAFU / WSL (2025): Raport o stanie lasu 2025. Federalny Urząd Środowiska oraz Federalny Instytut Badawczy Leśnictwa, Śniegu i Krajobrazu.
BAFU (2010): Pomoc wykonawcza Las i zwierzyna. Zintegrowane zarządzanie sarną, kozicą, jeleniem szlachetnym oraz ich siedliskiem. Umwelt-Vollzug Nr. 1012.
Kupferschmid, A. D.; Frei, M. (2025): Analiza danych kantonalnych na temat wpływu zwierzyny na odnowienie lasu w latach 2020–2024. Schweizerische Zeitschrift für Forstwesen.
Kupferschmid, A. D.; Abegg, M. (2025): Analizy szeregów czasowych zgryzania w kontekście odnowienia lasu na podstawie Szwajcarskiej Krajowej Inwentaryzacji Leśnej. WSL.
Kupferschmid, A. D.; Bollmann, K. (2016): Bezpośrednie, pośrednie i łączone skutki obecności wilków dla odnowienia lasu. Schweizerische Zeitschrift für Forstwesen 167(1): 3–12.
Kupferschmid, A. D. (2024): Porównanie metodyczne i analizy szeregów czasowych zgryzania w kontekście odnowienia LFI: raport końcowy. WSL.
Schnyder, J. (2016): Wpływ rysia na zgryzanie i odnowienie lasu w kantonie St. Gallen. Praca magisterska, Universität für Bodenkultur Wien.
Gehring, E. i in. (2025): Wpływ zgryzania przez zwierzynę na odnowienie lasu. Schweizerische Zeitschrift für Forstwesen.
Schweizerischer Forstverein (2025): Wpływ zwierzyny na odnowienie lasu w Szwajcarii dalej wzrasta. Schweiz. Z. Forstwes. 176(3): 132–135.
Universität Freiburg i in. (2023): Determinants of red deer density across Europe. Journal of Applied Ecology. 492 stanowiska w 28 krajach.
Postulat Reichmuth 23.3129: «Lasy zdolne do przetrwania w przyszłości są możliwe tylko przy zgodnym z prawem poziomie zgryzania przez zwierzynę!» Przyjęty przez Radę Kantonów 8 czerwca 2023 r.
Dandliker, G. (2013): Zakaz łowiectwa: naukowo możliwy i praktycznie udowodniony. Wykład na Uniwersytecie w Bazylei, 15 października 2013 r.
Reimoser, F.; Stock, R. i in. (2022): Does Ungulate Herbivory Translate into Diversity of Woody Plants? A Long-Term Study in a Montane Forest Ecosystem in Austria.
Gordon, I. J.; Prins, H. H. T. (2008): The Ecology of Browsing and Grazing. Ecological Studies nr 195. Springer.
Pro Natura: «Postrzegać wilka jako szansę». Pro Natura Magazin.
Bebi, P. i in. (2023): Publikacja specjalistyczna na temat problematyki las–zwierzyna.
Dokument stanowiskowy GWG/SFV/BWB/WaldSchweiz (2024): Nadmierny wpływ zwierzyny zagraża funkcjom lasu.
Federalna ustawa o łowiectwie i ochronie dziko żyjących ssaków i ptaków (JSG), SR 922.0.
Federalna ustawa o lasach (WaG), SR 921.0.
Rozporzadzenie o lasach (WaV), SR 921.01.
Ustawa o ochronie zwierzat (TSchG), SR 455.

Nasze zobowiązanie

Narracja o zgryzaniu jest sercem uzasadnienia lowiectwa rekreacyjnego: bez nas las ulegnie zniszczeniu. Dane opowiadaja jednak inna historie. 30 000 mysliwych rekreacyjnych nie wypelnilo przez dziesieciolecia ustawowego zadania zapewnienia odnowienia lasu bez stosowania srodkow ochronnych. Miedzy 2015 a 2024 rokiem sytuacja nawet sie pogorszyla. W tym samym czasie kanton Genewa od 50 lat pokazuje, ze profesjonalne zarzadzanie dzikimi zwierzetami jest bardziej efektywne, tansze i bardziej zgodne z ochrona zwierzat.

Badaczka z WSL, Andrea Kupferschmid, mowi to jasno: to nie jest konflikt miedzy lasem a zwierzyna. To konflikt miedzy ludzmi. I jest to konflikt, ktorego lowiectwo rekreacyjne - wbrew calej autoprezentacji jako “przymusowej sluzby” - nie rozwiazuje, lecz systematycznie wspoltworzy poprzez ciagle niepokojenie zwierzat, brak odpowiedzialnosci za rewiry i orientacje na trofea.

Alternatywy leza na stole: profesjonalne zarzadzanie dzikimi zwierzetami wedlug model genewski, srodki gospodarki lesnej, strefy spokoju dla zwierzyny oraz powrot naturalnych drapiezniko. Wszystkie te instrumenty sa naukowo udokumentowane i praktycznie sprawdzone. Fakt, ze nie sa wdrazane na szeroka skale, nie wynika z braku dowodow, lecz z politycznych wplywow lobby lowieckiego.

Ten dossier jest regularnie aktualizowany, gdy wymagaja tego nowe dane, badania lub wydarzenia polityczne.

Więcej na temat lowiectwo rekreacyjne: W naszym Dossier na temat łowiectwa gromadzimy analizy faktów, opracowania i raporty tła.