Na Aarau: de blinde vlek van het wapendebat heet hobby-jacht

Aan de rand van een raveparty in Aarau werd eind augustus de 22-jarige Maria S. doodgeschoten.

Op verdenking van betrokkenheid bij het delict hield de politie een 43-jarige Zwitser aan, die volgens de politie ongeveer 40 schoten zou hebben afgevuurd. Volgens SRF zou het bij het vermoedelijke moordwapen gaan om een semi-automatische Kalasjnikov AK-74, die de man ongeveer twintig jaar geleden samen met andere wapens legaal in het kanton Jura zou hebben verworven, in een tijd waarin dat nog was toegestaan. Voor destijds rechtmatig verworven semi-automatische wapens geldt tegenwoordig in principe een registratieplicht. De zaak heeft een debat over de Zwitserse wapenwetgeving in gang gezet.

In dit debat valt een argument op dat verder gaat dan het individuele geval. De partijloze kantonraad Daniel Jositsch bracht het tegenover SRF treffend onder woorden: hoe moeilijker het voor mensen met een verhoogd risico is om aan een wapen te komen, hoe kleiner de kans op daden. Jositsch kan zich voorstellen dat bezitters van wapens onder het oude recht met terugwerkende kracht verplicht worden een bewijs als sportschutter of verzamelaar te leveren. SP-kantonraad Franziska Roth gaat verder en overweegt semi-automatische wapens in de toekomst zonder uitzondering te verbieden en al gekochte exemplaren in te nemen.

De richting is duidelijk: wie een verhoogd risico heeft, moet zijn blijvende wapenbezit in de toekomst moeten rechtvaardigen. In dit debat blijft echter een hele categorie van private wapentoegang onvermeld.

De toegang tot jachtwapens ontbreekt in het debat

In het jachtjaar 2025 gingen in Zwitserland 29’328 personen op jacht. De federale jachtstatistiek vermeldt voor dit jaar 74’914 gedode hoefdieren en 23’152 gedode roofdieren zoals vossen en marters. Deze twee veelgebruikte cijfers geven echter maar een deel van het beeld weer: pluimwild, hazen en ander klein wild zijn er niet in opgenomen. Als men deze soorten erbij optelt, worden in Zwitserland jaarlijks meer dan 120’000 wilde dieren meestal zonder enige reden gedood door de recreatieve jacht. De uitoefening van de jacht betekent daarmee voor een grote, institutioneel georganiseerde groep regelmatige toegang tot vuurwapens. Jachtwapens zijn bedoeld om wilde dieren te doden. Precies daarom vragen hun particuliere bezit en gebruik, vanuit het oogpunt van dierenwelzijn en openbare veiligheid, om bijzondere zorgvuldigheid en controle.

In tegenstelling tot de nu ter discussie staande halfautomatische wapens onder het oude recht wordt de blijvende wapentoegang van houders van een jachtvergunning nauwelijks publiekelijk getoetst op geschiktheid, gezondheidsveranderingen en risico. Tegelijkertijd ontbreekt een landelijk systematische statistiek over of en hoe vaak personen met een jachtvergunning wapens gebruiken bij geweldsdelicten. Zoals wij al eerder hebben uitgewerkt, weet in Zwitserland niemand hoeveel van dergelijke daden worden gepleegd door personen met een jachtvergunning, omdat de registratie eenvoudigweg ontbreekt. Dit gegevensgat verhindert een serieuze risicobeoordeling.

Geen nationaal probleem: een reeks die zich over landsgrenzen uitstrekt

Wie denkt dat het om een specifiek Zwitsers probleem gaat, miskent de feiten. In onze rubriek criminaliteit en jacht documenteren wij al jarenlang soortgelijke gevallen, waarin recreatieve jagers hun legale toegang tot jachtwapens en hun vertrouwdheid met dodelijk geweld tegen mensen richtten, zowel in Zwitserland als in het buitenland.

In Zwitserland schoot in juli 2026 een 59-jarige recreatieve jager uit Ticino in het Bleniodal zijn ex-vrouw dood en liet vervolgens een huis in de lucht vliegen, waarbij meerdere politieagenten gewond raakten. Bij het dodelijke schot hoorde niemand een knal, waarom de politie van Ticino volgens RSI vermoedt dat er een geluiddemper werd gebruikt. Al in 2019 doodde in Courfaivre in het kanton Jura een 47-jarige recreatieve jager, verankerd in de kantonale jagersvereniging als jachtinstructeur en voorzitter van de trofeekeuring, zijn echtgenote. Enkele dagen eerder had zij aangifte gedaan dat ze onder bedreiging van een wapen was vastgehouden en verkracht; er gold een contactverbod en meerdere vuurwapens waren in beslag genomen. Een advocaat van de familie verweet het gerecht later dat de man weliswaar zijn handvuurwapens had moeten inleveren, maar dat de controle onvolledig was gebleven.

Ook in het buitenland stapelen de gevallen zich op: in Duitsland schoot in februari 2026 in Strullendorf bij Bamberg een 52-jarige recreatieve jager vermoedelijk zijn vrouw en zijn twee kinderen dood en pleegde daarna zelfmoord; enkele maanden eerder, in november 2025, doodde een 63-jarige recreatieve jager in de regio Reutlingen vijf familieleden. In Zweden pleegde in februari 2025 een 35-jarige man met een vergunning voor vier jachtwapens in Örebro de zwaarste schietpartij uit de geschiedenis van het land met tien doden. Deze gevallen komen in geen enkele jachtongevallenstatistiek voor, omdat ze als misdrijven worden geregistreerd, niet als jachtongevallen.

Wat onderzoek aantoont

Het verband is niet louter anekdotisch. De gerechtsarts Alexia Delbreil en de criminoloog Jean-Louis Senon analyseerden 42 partnerdodingen van het Cour d’Appel de Poitiers: onder de met vuurwapens gepleegde femicides werd ongeveer 71 procent met jachtgeweren gepleegd. De reden ligt in de beschikbaarheid: jachtwapens zijn “gelegenheidswapens” die thuis binnen handbereik staan. De psychiater Jean-Louis Terra stelde vast dat het risico dat een vrouw wordt gedood vijf keer hoger ligt in een huishouden met een vuurwapen — een bevinding die hij in 2021 nog steeds geldig noemde.

Daar komt persoonlijkheidsonderzoek bij. Het proefschrift van Ursula Grohs, tot nu toe het enige systematische onderzoek in het Duitstalige gebied, kwam tot de conclusie dat recreatieve jagers zichzelf significant agressiever inschatten dan niet-jagers en conflicten vaker oplossen via dominantie en controle. Internationale studies over de “Dark Triad”-persoonlijkheidskenmerken (Kavanagh et al. 2013, door Beattie in 2019 toegepast op de trofeejacht) wijzen in een vergelijkbare richting: Wie hoger scoort op deze kenmerken, heeft minder positieve houdingen ten opzichte van dieren en rapporteert vaker eigen dierenmishandeling. Bij recreatieve jagers zelf is dit tot nu toe niet onderzocht. Veelzeggend is dat er in het Duitstalige gebied, waar meer dan een half miljoen mensen legaal jachtwapens dragen, tot op heden nauwelijks onafhankelijk vervolgonderzoek naar deze bevindingen bestaat.

Precies hier zit het veiligheidspolitieke punt: wie langdurig toegang heeft tot dodelijke wapens, zou bij concrete risico's effectief en doorlopend gecontroleerd moeten kunnen worden, ongeacht of het wapen een aanvalsgeweer volgens oud recht is of een jachtgeweer. Dat er geen landelijke Zwitserse gegevensbasis bestaat over de frequentie van dergelijke daden, is geen argument tegen toetsing, maar juist een argument ervoor.

Leeftijd en geschiktheid

Met het toenemen van de leeftijd kunnen het gezichtsvermogen, de reactietijd en het cognitief vermogen achteruitgaan. Bij een activiteit die het omgaan met vuurwapens in het veld omvat, pleit dat voor regelmatige, risicogerichte geschiktheidscontroles. Of een vaste bovengrens voor de leeftijd daarnaast zinvol en proportioneel is, moet worden onderzocht aan de hand van ongevallen- en gezondheidsgegevens. Ook daarvoor is eerst een degelijk onderzoek nodig, dat vandaag ontbreekt.

Wat daaruit volgt

Als de politiek na Aarau serieus discussieert over risico, geschiktheid en doorlopende controle bij privébezit van wapens, mag zij de toegang tot jachtwapens niet buiten beschouwing laten. IG Wild beim Wild eist regelmatige medisch-psychologische geschiktheidstesten voor houders van jachtvergunningen naar Nederlands voorbeeld, evenals een wetenschappelijk onderbouwde regeling voor de hogere leeftijd. Een wapenwetdebat dat aanvalsgeweren volgens oud recht toetst, maar de reguliere privétoegang tot jachtwapens buiten beschouwing laat, blijft onvolledig.