Badanie w Science: hałas powoduje śmierć większej liczby dzikich zwierząt
Metaanaliza 214 eksperymentów na 177 gatunkach pokazuje, jak silnie hałas wytwarzany przez człowieka zmienia ciało, zachowanie i szanse przeżycia dzikich zwierząt.
Zdjęcie: Emmanuel Munoz / Unsplash
Dla kogo płonie niebo
Hałas wytwarzany przez człowieka zmienia ciało lub zachowanie u ośmiu na dziesięć zbadanych gatunków i wyraźnie zwiększa ich śmiertelność. Do takiego wniosku doszła metaanaliza, którą Hansjörg Kunc i Rouven Schmidt z Queen’s University Belfast opublikowali 5 listopada 2026 roku w czasopiśmie naukowym Science. Badanie ukazało się nieco ponad trzy tygodnie przed szwajcarskim głosowaniem nad inicjatywą dotyczącą fajerwerków.
Co zbadali naukowcy
Obaj biolodzy przeszukali ponad 93’000 wpisów naukowych i ocenili na tej podstawie 214 eksperymentów na 177 gatunkach: rybach, ptakach, ssakach, żabach, gadach, owadach, skorupiakach, mięczakach i koralowcach – w wodach słodkich, w morzu i na lądzie, na sześciu kontynentach. Uwzględniono wyłącznie eksperymenty, ponieważ tylko w ten sposób można wykazać, że hałas powoduje zmianę, a nie tylko przypadkowo z nią współwystępuje. W analizie uwzględniono także pokrewieństwo gatunków.
Źródła hałasu są dobrze znane: ruch drogowy i żegluga, przemysł, aktywności rekreacyjne, badania sejsmiczne i sonar. Badano, jak hałas oddziałuje krok po kroku – od ciała przez rozwój i zachowanie aż po przeżycie, rozród, liczebność populacji oraz relację między drapieżnikami a ich ofiarami.
Najważniejsze liczby
We wszystkich ocenianych eksperymentach analiza wykazała między innymi następujące efekty:
- U 8 na 10 spośród 177 gatunków hałas zmienił ciało lub zachowanie.
- Śmiertelność w warunkach hałasu była o 138 procent wyższa. Dla zobrazowania: gdyby w grupie porównawczej bez dodatkowego hałasu zginęło 10 na 100 zwierząt nieludzkich, w warunkach hałasu byłoby to około 24.
- Liczebność zwierząt była pod wpływem hałasu mniejsza o około 37 procent. Dla zobrazowania: tam, gdzie bez dodatkowego hałasu występowałoby 100 zwierząt, przy hałasie byłoby ich około 63.
- Kondycja, czyli przeżywalność i rozmnażanie łącznie, spadła o 27 procent.
- Drapieżniki wkładały pod wpływem hałasu około dwuipółkrotnie więcej wysiłku, a mimo to łapały o około jedną czwartą mniej zdobyczy.
W organizmie hałas objawia się jako stres: rosną poziomy hormonów stresu, komórki ulegają obciążeniu, zmienia się oddychanie i krążenie, a układ odpornościowy pracuje inaczej. U młodych zwierząt dotyczy to wzrostu, masy ciała i rozwoju narządów. W zachowaniu cierpi unikanie wrogów, zdobywanie pokarmu, uczenie się, dobór partnera i zachowania społeczne. Niektóre gatunki pod wpływem hałasu bardziej troszczyły się o potomstwo. U innych opieka nad młodymi malała, a tam spadały szanse przeżycia młodych. Skutki były podobne w wodach słodkich, w morzu i na lądzie, a eksperymenty laboratoryjne w dużej mierze zgadzały się z badaniami terenowymi.
Co oznaczają te 138 procent, a czego nie oznaczają
W mediach społecznościowych badanie jest obecnie udostępniane wraz z twierdzeniem, że hałas zwiększył śmiertelność zwierząt o 138 procent. Nie oznacza to jednak, że na całym świecie umiera o 138 procent więcej zwierząt. Ta liczba to wartość względna z analizowanych eksperymentów: pod wpływem hałasu ryzyko śmierci było o 138 procent wyższe niż w cichych grupach porównawczych. Ile zwierząt innych niż ludzie umiera na świecie z powodu hałasu, tego badanie nie szacuje.
Nie stawia też hałasu ponad utratę siedlisk czy trucizny. Badacze domagają się wręcz, by zajmować się hałasem jako dodatkowym obciążeniem obok tych zagrożeń: kto chroni jedynie powierzchnię siedliska, ale pozwala, by jego krajobraz dźwiękowy ulegał degradacji, chroni za mało. Dowiedziono więc czegoś innego, ale niewiele mniej ważnego: hałas nie jest zjawiskiem towarzyszącym, lecz samodzielnym czynnikiem, który rozchorowuje i zabija zwierzęta inne niż ludzie, w licznych grupach zwierząt, zarówno na lądzie, jak i w wodach słodkich i w morzu.
Hałas można wyłączyć
Kunc zwraca uwagę na kwestię, która odróżnia hałas od wielu innych obciążeń środowiska: gdy źródło cichnie, kończy się bezpośrednie narażenie na dźwięk. Szkody, które już powstały, nie znikają przez to automatycznie, ale kto wyłącza dającego się uniknąć hałas, od razu przynosi zwierzętom ulgę. Naukowcy domagają się dlatego, by wpływ hałasu na dzikie zwierzęta badać już na etapie wydawania pozwoleń na budowę dróg, szlaków żeglugowych, morskich farm wiatrowych i badań sejsmicznych oraz by tworzyć strefy ciszy zarówno na lądzie, jak i na morzu.
29 listopada Szwajcaria zdecyduje o dokładnie takim źródle hałasu, które dałoby się wyłączyć. Metaanaliza bada hałas w ogóle, a nie fajerwerki w szczególności. Dla huku w noc sylwestrową istnieją jednak własne ustalenia: w Holandii w noc noworoczną w powietrzu znajdowało się średnio tysiąc razy więcej ptaków niż w zwykłe noce, i to w środku zimy. To badanie i inne zestawiliśmy w dossier Dzikie zwierzęta w świetle faktów. Nawet Rada Federalna zauważa w swoich wyjaśnieniach, że wystraszone dzikie zwierzęta uciekają i zużywają przy tym cenne zapasy energii. Czego dokładnie domaga się inicjatywa, wyjaśniamy w naszych Pytaniach i odpowiedziach o inicjatywie w sprawie fajerwerków, a dlaczego regulacje gminne nie wystarczą dzikim zwierzętom, w artykule Inicjatywa w sprawie fajerwerków z 29 listopada: o co chodzi w kwestii dzikich zwierząt.
Strzał jako źródło hałasu
Jedno źródło hałasu prawie nie pojawia się w szwajcarskiej debacie: strzał. Że działa, jest udowodnione. W południowo-wschodniej Hiszpanii lęgowe orły przednie, jak wykazało 14-letnie badanie (Martínez et al. 2026, European Journal of Wildlife Research), przerywały wysiadywanie jaj, gdy w promieniu mniejszym niż 600 metrów od gniazda polowano, a pojedynczy strzał płoszył je prawie trzy razy silniej niż sama obecność myśliwego rekreacyjnego. Systematyczny przegląd 23 badań (Mysterud 2026, European Journal of Wildlife Research) opisuje zakłócenia powodowane przez myśliwych rekreacyjnych i psy jako „szkodę uboczną” u gatunków, na które w ogóle się nie poluje. Wyniki można przeczytać w naszym dossier Łowiectwo w świetle faktów.
JagdSchweiz wyraźnie popiera inicjatywę w sprawie fajerwerków, powołując się na stres hałasowy u saren, jeleni i kozic oraz utratę energii zimą. W przeanalizowanych przez nas stanowiskach organizacja parasolowa nie określa jednak ilościowo zakłóceń powodowanych przez własne polowania pędzone i dochodzenia w tych samych miesiącach, jak pokazuje nasz przegląd sprzeczności JagdSchweiz.
Komentarz: cisza to nie luksus
Badanie z Belfastu dostarcza debacie o hałasie szerokiej podstawy eksperymentalnej. Kto chce chronić dzikie zwierzęta, musi chronić również ich spokój. To nie jest uczucie miłośników zwierząt, lecz wynik 214 eksperymentów. Hałas nie tylko denerwuje zwierzęta inne niż ludzie, lecz sprawia też, że więcej z nich ginie, a tam, gdzie jest głośno, żyje ich mniej.
Wiele z tego hałasu trudno uniknąć, na przykład ruchu na drogach i kolejach. Prywatne strzelanie petard w Sylwestra i 1 sierpnia do nich nie należy. Podobnie jak łowiectwo rekreacyjne, które w środku zimy przemierza ostoje zwierzyny z psami, naganiaczami i strzałami. Jedno i drugie można wyeliminować, a gdy się to skończy, hałas znika natychmiast. IG Wild beim Wild zaleca 29 listopada głosować na „tak” w sprawie inicjatywy dotyczącej fajerwerków. Kto chce się zaangażować, znajdzie wszystko na naszej stronie Tak dla dzikich zwierząt.
Źródła
- Kunc, H. P. & Schmidt, R. (2026): Echoes of the Anthropocene: Noise pollution as a global threat. Science, 5 listopada 2026. doi.org/10.1126/science.adu9593
- ConnectSci News, 5 listopada 2026: Relacja z metaanalizy z wypowiedziami Hansjörga Kunca
- ThePrint, 6 listopada 2026: Human noise pollution is harming 80% of species studied
Sam coś zaobserwowałeś?
Polowanie zbiorowe tuż obok szlaku turystycznego, strzał w pobliżu domu, wnyk w lesie albo ranne dzikie zwierzę: zgłoś to do Radaru myśliwych rekreacyjnych. Sprawdzamy każdą wskazówkę, a Twoje dane traktujemy poufnie.
Więcej na temat łowiectwa rekreacyjnego: W naszych dossier na temat łowiectwo rekreacyjne gromadzimy sprawdzone fakty, analizy i raporty tła. Dowody naukowe są przedstawione w przeglądzie Badania dotyczące skutków łowiectwa rekreacyjnego.
Stanowisko IG Wild beim Wild: IG Wild beim Wild odrzuca łowiectwo rekreacyjne. Naszym wzorem jest kanton Genewa, który od 1974 roku obywa się bez łowiectwa rekreacyjnego: bez sezonów polowań, bez psów myśliwskich, bez polowań nagonkowych, bez ambon myśliwskich, bez okrucieństwa wobec zwierząt i przestępczości, które gdzie indziej towarzyszą sezonowi polowań. To, co działa tam od ponad pięćdziesięciu lat, obala każdy stanowisko JagdSchweiz. Związek, który opiera swoją politykę na twierdzeniach obalanych we własnych dokumentach, nie jest organizacją branżową, lecz fabryką dezinformacji.
Dzikie zwierzęta potrzebują głosu
Raz w tygodniu: analizy, petycje i tło dotyczące łowiectwa rekreacyjnego. Bezpłatnie i z możliwością rezygnacji w każdej chwili.
Wesprzyj naszą pracę
Dzięki Twojej darowiźnie pomagasz chronić zwierzęta i sprawić, by ich głos został usłyszany.
Przekaż darowiznę teraz →