Klimaatverandering: genetische diversiteit en recreatieve jacht

Nieuwe genetische varianten ontstaan slechts zeer langzaam.

Soorten die vandaag al beschikken over een grote bandbreedte aan erfelijke eigenschappen, hebben een evolutionaire voorsprong. Ze kunnen reageren op omgevingsveranderingen en kenmerken voortbrengen die hun overleven veiligstellen, zoals een veranderde lichaamsgrootte, ander gedrag of weerbestendige verenkleed- en vachtkleuren.

Hoe beslissend deze genetische rijkdom is, blijkt uit een nieuwe studie van de Schweizerische Vogelwarte, gepubliceerd in het gerenommeerde tijdschrift Science. Daarin onderzochten wetenschappers de ontstaansgeschiedenis van de verenkleedkleuring van tapuiten, een groep zangvogels die voorkomt in droge en vaak snel veranderende leefgebieden.

Wanneer soorten van elkaar leren: evolutie door uitwisseling

Onder leiding van Reto Burri van de Schweizerische Vogelwarte ontdekten de wetenschappers dat genetische uitwisseling tussen nauw verwante soorten een verrassend snelle aanpassing mogelijk kan maken.

Bij de balkantapuit leidde een mutatie in een enkel kleurgen tot de vorming van witte verenkleedgedeelten op keel en rug. Deze genetische variant kwam door kruising terecht bij de maurentapuit. Bij beide soorten zette de witte rugkleuring zich uiteindelijk door, een mogelijk voordeel in de veranderende licht- en temperatuuromstandigheden van hun leefgebied.

Aan de keel komen tegenwoordig beide kleuren voor: zwart en wit. Een teken dat evolutie niet lineair verloopt, maar flexibel reageert op omgevingsomstandigheden, mits er voldoende genetisch ruwmateriaal beschikbaar is.

Terwijl de snelle aanpassing lukte door genetische uitwisseling tussen naaste verwanten, waren bij verder verwante soorten over lange periodes steeds opnieuw ontstane erfelijke eigenschappen nodig. Het resultaat is duidelijk: soorten benutten elke beschikbare bron van genetische diversiteit, binnen en tussen soorten, om zich te wapenen tegen de klimaatverandering.

De recreatieve jacht: een extra stressfactor in een toch al instabiele wereld

Terwijl wetenschappers wereldwijd alarm slaan over de afnemende genetische diversiteit van veel soorten, bevordert de recreatieve jacht precies die mechanismen die de variabiliteit verminderen:

1. Trofeejacht neemt gericht de sterkste dieren weg

Grote, gezonde, genetisch waardevolle individuen worden als eerste geschoten, waardoor de belangrijkste dragers van robuuste genen uit de populatie verdwijnen.

2. Hoge jachtdruk leidt tot kleinere, instabiele populaties

Kleine populaties verliezen door toevalseffecten (genetische drift) snel waardevolle allelen.

3. Kunstmatige wildpopulaties bevorderen inteelt

Waar wild intensief bejaagd wordt en tegelijkertijd door bijvoedering of uitzettingen wordt “beheerd”, neemt het risico op genetische verarming toe.

4. De recreatieve jacht verstoort natuurlijke verspreidings- en paringsprocessen

Dieren kunnen minder migreren, minder interageren en minder vaak genen uitwisselen, precies wat ze nodig zouden hebben in tijden van klimaatverandering.

Terwijl de natuur probeert de snelheid van de verandering bij te houden, ontneemt de recreatieve jacht het ecosysteem net die reserves waarop het aangewezen is.

De duidelijke boodschap van het onderzoek

De auteurs van de nieuwe studie zijn duidelijk: om ervoor te zorgen dat dieren ook in de toekomst het tempo van de klimaatverandering kunnen bijhouden, moeten we de grootst mogelijke genetische diversiteit beschermen, binnen en tussen soorten.

Maar daarvoor is het niet voldoende om beschermde gebieden aan te wijzen of leefgebieden te herstellen. Er is ook een fundamentele politieke en maatschappelijke herwaardering van de recreatieve jacht nodig:

• Waarom doden we dieren waarvan we de genetische diversiteit dringend nodig hebben?
• Waarom grijpen we in populaties in, in plaats van ze zichzelf te laten reguleren?
• Waarom houden we vast aan praktijken die bewezen het ecologische aanpassingsvermogen vernietigen?

Conclusie: ecologische verantwoordelijkheid in plaats van jachttraditie

De natuur heeft ons laten zien hoe opmerkelijk flexibel soorten kunnen zijn, als we ze daartoe de kans geven. In tijden van klimaatverandering is genetische diversiteit geen luxe, maar een overlevingsnoodzaak.

Een modern, wetenschappelijk onderbouwd milieubeleid mag niet toestaan dat jachtpraktijken precies die grondslagen vernietigen die wilde dieren het hardst nodig hebben. De bescherming van genetische diversiteit moet voorrang hebben boven traditie, hobby en trofeeën.