«Vegan-dwang» zou «door en door gelogen» zijn: Wat deze zaak onthult over SVP-stemcampagnes

Op 27 september stemt Zwitserland over het voedinginitiatief.

SVP-Nationalraadslid Ernst Wandfluh waarschuwde in een Instagram-video voor een vermeende ‘vegan-dwang’ waardoor cervelat, fondue en spiegeleieren zouden verdwijnen. Toen hem daarnaar werd gevraagd, nuanceerde hij zelf: het verhaal over de vegan-dwang was een overdrijving. Initiatiefneemster Franziska Herren reageerde dat veel tegenstanders de tekst van het initiatief nooit hadden gelezen, maar “pertinent” logen. In werkelijkheid vraagt het initiatief alleen om meer bevordering van plantaardige voeding, geen consumptiedwang.

Wie onze berichtgeving over de recreatieve jacht al jaren volgt, herkent dit patroon. Precies dezelfde werkwijze zagen we al in 2017 bij het rapport van de Zürichse regeringsraad over het kantonale jachtinitiatief ‘Wildbeheerders in plaats van jagers’, opgesteld onder leiding van de toenmalige SVP-bouwdirecteur Markus Kägi, zelf recreatieve jager. Ook toen werd gewerkt met cijfers die een controle niet doorstonden: naar verluidt 400’000 gewerkte uren door Zürichse recreatieve jagers, ver boven de cijfers van de koepelorganisatie JagdSchweiz, en de bewering dat er geen veiligheidsprobleem bestond, terwijl alleen al tussen 2011 en 2015 meer dan 1500 gewonden bij jachtongevallen werden geregistreerd. Onze volledige factcheck van het rapport vindt u in ons jachtdossier.

Twee gevallen, bijna een decennium uit elkaar, één patroon: wie angst zaait met een dwang die de tekst van het initiatief helemaal niet voorschrijft, hoopt dat niemand het naleest. Waarom er juist in de politiek zo vaak met overdrijving in plaats van met de letterlijke tekst wordt geargumenteerd, hebben we in ons artikel Een mysticus over de jacht en de macht geduid: wie zelf naar macht over anderen streeft, neigt er blijkbaar toe om ook in het politieke debat op dominantie in plaats van op feiten te vertrouwen.

Opvallend is bovendien wie er bij het voedingsinitiatief ontbreekt: Pro Natura had de handtekeningeninzameling aanvankelijk met een grote meerderheid van de afgevaardigdenraad gesteund en nam nu als enige grote milieuorganisatie het nee-standpunt in. Greenpeace Zwitserland geeft stemvrijheid, Vier Pfoten wil zich «niet actief over het initiatief uitspreken». Achter blijven de initiatiefneemster en talloze vrijwilligers, die veel geld, energie en tijd hebben geïnvesteerd.

De Zwitserse Dierenbescherming STS is daarbij niet volledig passief: zij steunt momenteel twee volksinitiatieven tegen de import van op dierenmishandelende wijze geproduceerde bontproducten en van foie gras, en haar statuten noemen politieke en juridische maatregelen, «namelijk door middel van initiatieven, petities en consultaties», uitdrukkelijk als middel om het verenigingsdoel te bereiken. Dit roept echter de vraag op waarom de koepelorganisatie met veel leden en giften, gezien de meer dan 85 miljoen dieren die jaarlijks in Zwitserland worden geslacht, geen eigen, landelijk initiatief tegen de systematische uitbuiting in de veehouderij lanceert of een initiatief zoals het voedingsinitiatief zichtbaar steunt in de verkiezingsstrijd. De kleinere organisatie Animal Rights Switzerland heeft met een petitie tegen de «explosie van slachtcijfers» toch 72 stemmen in de Nationale Raad voor aanname weten te winnen. Wie over de grootste middelen en het grootste bereik beschikt, maar bij het verreweg grootste aantal getroffen dieren niet zelf initiatiefrijk wordt, zou zich deze vraag door zijn eigen achterban moeten laten stellen.

Ook hier tekent zich een patroon af: beide initiatieven werden niet gelanceerd door de STS, maar door de kleine Alliance Animale Suisse, gedragen door de Stichting Animal Trust en de verenigingen Animal Equité en Wildtierschutz Schweiz, en gesteund bij het inzamelen door ongeveer twintig andere organisaties zoals Swissveg, Animal Rights Switzerland en de VgT. De STS voegde zich met zijn bereik en middelen pas later als ondersteuner in, in plaats van zelf de leiding te nemen.

Veelzeggend is dat in beide gevallen dezelfde partij de toespitsing aanvoerde. Dat maakt de SVP niet tot de enige partij die in de verkiezingsstrijd overdrijft. Het toont echter aan: wie een voorstel wil afwijzen, zou eerst de initiatieftekst moeten lezen voordat hij deze publiekelijk verkeerd voorstelt. De bevolking heeft recht op een eerlijk debat, of het nu gaat om voeding of om de recreatieve jacht.