«Vegandwang» zou «glashard gelogen» zijn: wat deze zaak onthult over SVP-stemcampagnes

Op 27 september stemt Zwitserland over het voedingsinitiatief.

SVP-Nationalrat Ernst Wandfluh waarschuwde in een Instagram-video voor een vermeende vegandwang, waardoor cervelat, fondue en spiegeleieren zouden verdwijnen. Desgevraagd relativeerde hij het zelf: dat met die vegandwang was een aanscherping. Initiatiefneemster Franziska Herren pareerde dat veel tegenstanders de tekst van het initiatief nooit hadden gelezen, maar «glashard» zouden liegen. In werkelijkheid vraagt het initiatief enkel om een sterkere bevordering van plantaardige voeding, geen consumptiedwang.

Wie onze berichtgeving over de hobbyjacht al jaren volgt, kent dit patroon. Precies dezelfde werkwijze zagen we al in 2017 bij het rapport van de Zürichse regeringsraad over het kantonnale jachtinitiatief «Wildhüter statt Jäger», opgesteld onder leiding van de toenmalige SVP-bouwdirecteur Markus Kägi, zelf hobbyjager. Ook daar werd gewerkt met cijfers die een controle niet doorstonden: naar verluidt 400’000 door de Zürichse hobbyjagers gepresteerde werkuren, ver boven de cijfers van de koepelorganisatie JagdSchweiz, evenals de bewering dat er geen veiligheidsprobleem zou bestaan, hoewel alleen al tussen 2011 en 2015 meer dan 1500 gewonden bij jachtongevallen werden geregistreerd. Onze volledige factcheck van het rapport vindt u in ons jachtdossier.

Twee gevallen, bijna een decennium uit elkaar, één patroon: wie angst zaait met een dwang die in de tekst van het initiatief helemaal niet voorkomt, hoopt dat niemand het nagaat. Waarom uitgerekend in de politiek zo vaak met overdrijving in plaats van met de letterlijke tekst wordt geargumenteerd, hebben we in onze bijdrage Een mysticus over de jacht en de macht ingedeeld: wie zelf naar macht over anderen streeft, neigt er volgens deze redenering toe om ook in het politieke debat op dominantie in plaats van op feiten te zetten.

Opvallend is bovendien wie er bij het voedingsinitiatief ontbreekt: Pro Natura had de handtekeningeninzameling oorspronkelijk met een grote meerderheid van de delegatenraad gesteund en koos nu als enige grote milieuorganisatie voor het nee-advies. Greenpeace Zwitserland geeft stemvrijheid, Vier Pfoten wil zich «niet actief over het initiatief uitspreken». Achter blijven de initiatiefneemster en talloze vrijwilligers die veel geld, energie en tijd hebben geïnvesteerd.

De Zwitserse dierenbescherming STS zit daarbij niet volledig stil: zij ondersteunt momenteel twee volksinitiatieven tegen de import van op dieronvriendelijke wijze geproduceerde bontproducten en van foie gras, en haar statuten noemen politieke en juridische maatregelen, «met name via initiatieven, petities en consultaties», uitdrukkelijk als middel om het verenigingsdoel te bereiken. Dat werpt echter de vraag op waarom de leden- en donatierijke koepelorganisatie, gezien de ruim 85 miljoen dieren die jaarlijks in Zwitserland worden geslacht, geen eigen, landelijk initiatief tegen de systematische uitbuiting in de veehouderij lanceert of een initiatief zoals het voedingsinitiatief zichtbaar steunt in de stemmingscampagne. De kleinere organisatie Animal Rights Switzerland heeft met een petitie tegen de «explosie van slachtcijfers» tenminste 72 stemmen in de Nationale Raad voor aanvaarding gewonnen. Wie over de grootste middelen en het grootste bereik beschikt, maar bij verreweg het grootste aantal betrokken dieren zelf geen initiatief neemt, zou zich deze vraag door de eigen achterban moeten laten stellen.

Ook hier tekent zich een patroon af: beide initiatieven werden niet door de STS gelanceerd, maar door de kleine Alliance Animale Suisse, gedragen door de stichting Animal Trust en de verenigingen Animal Equité en Wildtierschutz Schweiz, en bij het verzamelen gesteund door zo'n twintig andere organisaties zoals Swissveg, Animal Rights Switzerland en de VgT. De STS sloot zich met haar bereik en haar middelen pas later als ondersteuner aan, in plaats van zelf het voortouw te nemen.

Veelzeggend is dat in beide gevallen dezelfde partij de aanscherping aanvoerde. Dat maakt de SVP niet tot de enige partij die in een stemcampagne overdrijft. Maar het laat wel zien: wie een voorstel wil afwijzen, zou eerst de tekst van het initiatief moeten lezen voordat hij die in het openbaar verkeerd voorstelt. De bevolking heeft recht op een eerlijk debat, of het nu over voeding gaat of over de hobbyjacht.