Een mysticus over de jacht en de macht

Een spiritueel leraar die in de twintigste eeuw een wereldberoemde beweging stichtte, uitte zich herhaaldelijk scherp over twee figuren die hij beschouwde als symptomen van dezelfde innerlijke ziekte: de recreatieve jager en de politicus.

Beiden, zo luidde zijn stelling, zouden macht zoeken over andere levende wezens omdat hun toegang tot hun eigen bewustzijn ontbrak.

De recreatieve jager als lafaard

In een veelgeciteerde lezing beschrijft de leraar een ontmoeting met een recreatieve jager, die hij vraagt waarom hij doodt terwijl er genoeg voedsel voorhanden is. Het antwoord “Het is een spel” wijst hij af, omdat het dier nooit heeft ingestemd met de regels van dat zogenaamde spel. Hij noemt het laf dat de recreatieve jager zich achter een boom verschuilt en vanaf veilige afstand met het geweer schiet, terwijl het dier geen mogelijkheid heeft om zich te verweren. “Je bent een lafaard, zelfs met je wapen”, aldus zijn formulering.

Voor hem is jagen geen teken van kracht, maar de uitdrukking van een onbewuste, aangeboren vernietigingsdrang die de mens met zich meedraagt, zoals een kind dat zonder reden mieren vertrapt. Cruciaal is zijn uitspraak dat elk doden het eigen hart “tot steen” laat verworden, en een stenen hart spiritueel groei verhindert omdat het de toegang tot het eigen zijn blokkeert. Goed en kwaad definieert hij daarbij niet via religie of wet, maar via bewustzijn: alles wat de ontwikkeling van het bewustzijn belemmert, is “zonde”, alles wat het bevordert, is “deugd”. Aangezien het doden van een dier volgens zijn logica de bewustwording blokkeert, valt de recreatieve jacht voor hem duidelijk in de categorie van het ethisch verwerpelijke.

Deze inschatting komt overeen met waarnemingen die op ons platform vanuit psychologisch perspectief zijn gedocumenteerd. Meer hierover in ons artikel Recreatieve jager in de psychoanalyse.

De politicus als zieke geest

Nog scherper is zijn oordeel over politici. Hij noemt hen letterlijk «geestesziek» en lijdend aan een minderwaardigheidscomplex, dat ze proberen te compenseren door de jacht op macht. Politiek is voor hem «niets dan een ego-spel», en de mensheid is het slachtoffer van machtszoekers wier enige levensambitie het eigen ego is.

Bijzonder indringend is zijn beeld van de boom: wie de bladeren snoeit, verandert niets, men moet bij de wortels zijn, maar juist daar zitten de politici, de georganiseerde religies en de oude denkpatronen stevig verankerd. Daarom kan, volgens zijn overtuiging, geen enkele politicus ooit revolutionair of radicaal zijn, omdat «radicaal» letterlijk «de wortels betreffend» betekent. De politicus snoeit echter alleen bladeren, terwijl echte radicaliteit alleen bereikbaar is via verlichting en meditatie.

Hij ging zelfs zo ver te beweren dat er nog nooit een verlichte politicus is opgestaan, omdat de dimensie van de politiek fundamenteel haaks staat op verlichting. Een politicus is per definitie een opportunist zonder echte principes, die alleen over principes praat om mensen te misleiden. Macht zelf beschrijft hij als een verslaving van de onbewusten: «Geen creatief, intelligent mens zoekt macht. Geen intelligent mens heeft er belang bij anderen te domineren.»

De alliantie van priesters en politici

Een centraal motief in zijn kritiek is de stelling van een stilzwijgende medeplichtigheid tussen religieuze en politieke machthebbers. Beiden zouden de wereld onder elkaar verdeeld hebben: het wereldse leven behoort toe aan de politicus, het innerlijke leven aan de priester, en beiden zouden elkaar steunen om de mensen afhankelijk te houden. «De priesters en de politici waren altijd verwikkeld in een samenzwering tegen de mensheid», staat in zijn geschriften, «ze hebben de zaken onder elkaar verdeeld.»

Deze verbinding tussen kritiek op de jacht en kritiek op macht is bij hem geen toeval: beide houdingen komen voort uit dezelfde grondovertuiging dat heerschappij over zwakkere levende wezens, of het nu dieren of mensen zijn, een teken is van onbewuste angst en niet van kracht. Wie bewustzijn ontwikkelt, zo luidt zijn boodschap, heeft uiteindelijk noch wapen noch ambt nodig om zichzelf te voelen.

Deze visie sluit aan bij een lange traditie van kritische stemmen over de jacht, van Kant tot Jane Goodall. Een uitgebreide verzameling van deze stemmen is te vinden in ons artikel «Citaten over de jacht».