“Brutale” wolven: Europese studie documenteert 21 gevallen tussen 2012 en 2022

Wolven die mensen herhaaldelijk naderen of zich van dichtbij laten observeren, zijn in Europa zeldzaam. Een analyse in het vakblad “Biological Conservation” documenteert voor de jaren 2012 tot 2022 in totaal 21 gevallen uit zes landen die voldoen aan de criteria voor sterk gehabitueerde of “brutale” wolven, gemiddeld 1,9 per jaar. Een volledige telling is dat niet: in heel Europa ontbreken eenduidige definities en een systematische monitoring. Wel wordt duidelijk dat menselijk gedrag bij het ontstaan van zulke gevallen een belangrijke rol speelde, bijvoorbeeld door afval, dierenvoer, honden of directe voedering.

De studie van Šárka Frýbová (Mendel-universiteit Brno) en deskundigen van het Large Carnivore Initiative for Europe (LCIE), een expertgroep van de Internationale Unie voor het Behoud van de Natuur IUCN, kwam tot stand binnen het door de EU gefinancierde project LIFE WILD WOLF. Ze is vrij toegankelijk en bouwt voort op een technisch rapport van december 2024 dat de afzonderlijke gevallen uitvoerig beschrijft. De detailcijfers in dit artikel zijn afkomstig uit dit voorrapport, dat 20 gevallen omvat.

Wanneer een wolf als “brutaal” geldt

Tot nu toe was in Europa niet eenduidig geregeld wat een opvallende wolf eigenlijk is. De onderzoekers stellen daarom twee vaste begrippen voor. Als sterk gehabitueerd geldt een wolf die mensen herhaaldelijk op korte afstand laat naderen zonder uit te wijken; als een volwassen wolf mensen herhaaldelijk op minder dan 30 meter tolereert, is dat een aanwijzing daarvoor. Als brutaal (Engels “bold”) geldt een wolf die zich zelf herhaaldelijk tot op 30 meter of minder tot mensen nadert. Ontmoetingen met personen in auto's of gebouwen worden daarbij niet op dezelfde manier beoordeeld als ontmoetingen met herkenbare personen in de open lucht.

Beslissend is de herhaling. Een wolf die één keer dicht bij mensen komt, is volgens deze definitie nog geen brutale wolf. Een enkele ontmoeting vereist volgens de deskundigen niet noodzakelijk een onmiddellijk ingrijpen, maar wel een bij de situatie passende monitoring. De 30 meter is een pragmatische werkgrens, geen biologische scheidslijn tussen ongevaarlijk en gevaarlijk gedrag. Ze is gebaseerd op de gebruikelijke vluchtafstanden, die in experimenten in Scandinavië gemiddeld boven de 100 meter lagen, en op het bereik van afschrikmiddelen zoals rubberkogels.

Veel meldingen, weinig gevallen volgens uniforme criteria

Voor het voorlopige rapport kwamen er over de jaren 2012 tot 2022 in totaal 371 meldingen binnen, waaronder 312 afzonderlijke nabije ontmoetingen. Ze volstonden niet om een wolf als sterk gehabitueerd of brutaal te classificeren: de herhaling ontbrak, veel meldingen beschreven geen opvallend gedrag of waren te povere gedocumenteerd voor een betrouwbare beoordeling. Driekwart van deze afzonderlijke ontmoetingen was niet bevestigd met harde bewijzen zoals foto's of genetica. Ter vergelijking: voor de periode 2017 tot 2022/23 werd de Europese wolvenpopulatie geschat op ongeveer 23.000 dieren.

De gevallen in het rapport komen uit Italië, Duitsland, Griekenland, Polen, Tsjechië en Nederland. Een geval uit Zwitserland zit er niet bij. Een gedocumenteerde aanval van een in het wild levende wolf op een mens is er hier sinds de terugkeer van de soort niet geweest, zoals we in het artikel «Wolf Zwitserland gevaarlijk voor mensen? Feiten en mythen» hebben uiteengezet.

Jonge wolven, voedsel en honden

Uit de gevallen komt een patroon naar voren. Waar de leeftijd bekend was, ging het in 14 van de 16 gevallen, dus 87 procent, om jonge dieren, welpen of eenjarige wolven. Meestal was er één dier bij betrokken. Voedselbronnen zoals afval, dierenvoer of keukenresten werden in twaalf van de 20 gevallen als mogelijke lokmiddelen gedocumenteerd, honden in elf gevallen; beide factoren konden samen optreden. In totaal waren er in 14 gevallen honden bij betrokken. Minstens twee wolven waren vermoedelijk afkomstig uit gevangenschap, bij twee andere tastten ziekte of verwonding de conditie aan, van wie er één nauwelijks nog zelf kon jagen.

Enkele gevallen laten zien hoe direct de mens erbij betrokken kan zijn. In het Nationaal Park De Hoge Veluwe in Nederland werd het gedrag van een jonge wolvin volgens het rapport waarschijnlijk sterk bepaald doordat fotografen haar voerden om dichterbij te komen. Pas na druk van provincie en rechter mocht er worden ingegrepen, maar toen was de wolvin al verhongerd. Het destijds besproken verjagen met verfkogels was al onderwerp op Wild beim Wild. In Obercrinitz in Saksen kwam een jonge wolvin herhaaldelijk een hondenbezitter met zijn reu tegen; op twee video's werden wolvin en hond met snoepjes gevoerd. Nadat een van de bezitters het dier actief had verjaagd, hielden de ontmoetingen op. Op het strand van Lecciona in Toscane verdwenen twee wolven nadat het afval was opgeruimd. Alle drie de gevallen zijn beschreven in de bijlage van het voorlopige rapport.

Eerdere analyses kwamen al tot een vergelijkbare conclusie: bij de zes bekende gevallen tussen 2002 en 2020 waarin niet-hondsdolle wolven in Europa mensen beten, ging telkens gedurende langere tijd opvallend gedrag vooraf, vaak in combinatie met door mensen aangeboden voedselbronnen.

Wat de deskundigen aanbevelen

De aanbevelingen richten zich op preventie en een vroegtijdige reactie: ontmoetingen melden, systematisch observeren en lokmiddelen zoals afval en dierenvoer verwijderen. Bij opvallend gedrag komen deskundig begeleide verjaagmaatregelen in aanmerking. De passende reactie moet per geval worden beoordeeld; afschot staat aan het einde van deze keten, niet aan het begin. In het voorlopige rapport was het volledig verwijderen van de lokmiddelen slechts in één geval gedocumenteerd, in andere gevallen gebeurde dat gedeeltelijk of bleef het onduidelijk.

Commentaar: Een waarneming is geen bewijs van probleemgedrag

De studie levert wat het Zwitserse wolvendebat ontbeert: een nuchtere maatstaf. Een wolf aan de rand van een dorp is volgens deze criteria nog geen probleemwolf, maar in de eerste plaats een wild dier op doortocht door een dichtbevolkt landschap. Een belangrijk waarschuwingssignaal is het wanneer een dier herhaaldelijk de nabijheid van mensen zoekt, en vaak dragen door mensen gecreëerde prikkels daaraan bij.

In Saas-Almagell werd op 6 november een wolf een half uur na zijn waarneming in een woonwijk doodgeschoten. De grondslag was een reeds bestaande vergunning voor het wegnemen van de roedel. Daaruit valt echter niet af te leiden dat het dier problematisch gedrag ten opzichte van mensen vertoonde; een enkele waarneming in een woongebied bewijst dat volgens de voorgestelde criteria niet. Het kanton Aargau informeerde na een wolvenvondst in Biberstein de bevolking en adviseerde kuddebescherming, zoals we in het artikel «Wolf in Biberstein AG gesignaleerd» hebben vergeleken. Informeren, observeren en lokaanbod wegnemen: dat is de weg die de Europese deskundigen aanbevelen.

Wie een gevaar voor mensen als reden voor een afschot aanvoert, moet het concrete gedrag van het betreffende dier aantonen. Een waarneming alleen is volgens de voorgestelde criteria niet voldoende. Zoals het geval van de vertrouwelijke wolf aan de Hornisgrinde laat zien, wordt nieuwsgierigheid desondanks snel uitgelegd als gevaarlijkheid. En terwijl wolven na een waarneming worden doodgeschoten, blijven hondenbeten, waarbij elk jaar duizenden mensen gewond raken, een geaccepteerd alledaags risico. Hoeveel wolven er in het lopende seizoen zijn gedood, laat onze teller zien Wolvenafschot Zwitserland 2026/27.

Bronnen

• Frýbová Š., López-Bao J. V., Reinhardt I., Salvatori V. et al.: Strongly habituated and bold wolves: Insights from Europe. Biological Conservation (2027), artikel 112184 (Open Access)
• Frýbová Š. et al.: Bold wolf behaviour: definitions and analysis of reported past cases across Europe. Rapport LIFE WILD WOLF en LCIE, titelpagina december 2024, citeersuggestie 2025; casusbeschrijvingen in bijlage III