„Śmiałe” wilki: europejskie badanie dokumentuje 21 przypadków w latach 2012–2022

Wilki, które wielokrotnie zbliżają się do ludzi lub pozwalają się obserwować z bliskiej odległości, są w Europie rzadkością. Analiza opublikowana w czasopiśmie naukowym „Biological Conservation” dokumentuje w latach 2012–2022 łącznie 21 przypadków z sześciu krajów, które spełniają kryteria wilków silnie przyzwyczajonych do ludzi lub „śmiałych”, średnio 1,9 rocznie. Nie jest to jednak pełne zestawienie: w całej Europie brakuje jednolitych definicji i systematycznego monitoringu. Jasne jest natomiast, że zachowanie ludzi odegrało ważną rolę w powstawaniu takich przypadków, na przykład przez odpady, karmę dla zwierząt, psy czy bezpośrednie dokarmianie.

Badanie Šárki Frýbovej (Uniwersytet Mendla w Brnie) oraz ekspertów z Large Carnivore Initiative for Europe (LCIE), grupy eksperckiej Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody IUCN, powstało w ramach finansowanego przez UE projektu LIFE WILD WOLF. Jest ono ogólnodostępne i opiera się na raporcie technicznym z grudnia 2024 roku, który szczegółowo opisuje poszczególne przypadki. Szczegółowe dane liczbowe w tym artykule pochodzą z tego wstępnego raportu, obejmującego 20 przypadków.

Kiedy wilk uchodzi za „śmiałego”

Dotychczas w Europie nie ustalono jednolicie, czym właściwie jest wilk zwracający na siebie uwagę. Badacze proponują zatem dwa stałe pojęcia. Za silnie przyzwyczajonego do ludzi uznaje się wilka, który wielokrotnie pozwala ludziom zbliżyć się do siebie na krótki dystans, nie unikając ich; jeśli dorosły wilk wielokrotnie toleruje obecność ludzi w odległości mniejszej niż 30 metrów, jest to na to wskazówka. Za śmiałego (po angielsku „bold”) uznaje się wilka, który wielokrotnie sam zbliża się do ludzi na 30 metrów lub mniej. Spotkania z osobami w samochodach lub budynkach nie są przy tym oceniane tak samo jak spotkania z widocznymi osobami na zewnątrz.

Decydujące jest powtarzanie się zachowania. Wilk, który raz zbliżył się do ludzi, nie jest według tej definicji jeszcze wilkiem zuchwałym. Zdaniem ekspertów pojedyncze spotkanie nie wymaga koniecznie natychmiastowej interwencji, wymaga jednak monitoringu dostosowanego do sytuacji. Granica 30 metrów jest pragmatycznym kryterium roboczym, a nie biologiczną linią podziału między zachowaniem niegroźnym a niebezpiecznym. Opiera się ona na typowych dystansach ucieczki, które w eksperymentach w Skandynawii wynosiły średnio ponad 100 metrów, oraz na zasięgu środków odstraszających, takich jak gumowe kule.

Wiele zgłoszeń, niewiele przypadków według jednolitych kryteriów

Do wstępnego raportu wpłynęło za lata 2012–2022 łącznie 371 zgłoszeń, w tym 312 pojedynczych bliskich spotkań. Nie wystarczyły one, aby zaklasyfikować wilka jako silnie przyzwyczajonego do ludzi lub zuchwałego: brakowało powtarzalności, wiele zgłoszeń nie opisywało niepokojącego zachowania albo było zbyt skąpo udokumentowanych, by móc wiarygodnie je ocenić. Trzy czwarte tych pojedynczych spotkań nie zostało potwierdzonych twardymi dowodami, takimi jak zdjęcia czy badania genetyczne. Dla porównania: w latach 2017–2022/23 europejską populację wilków szacowano na około 23’000 osobników.

Przypadki opisane w raporcie pochodzą z Włoch, Niemiec, Grecji, Polski, Czech i Holandii. Nie ma wśród nich żadnego przypadku ze Szwajcarii. Od powrotu tego gatunku nie udokumentowano w naszym kraju żadnego ataku wolno żyjącego wilka na człowieka, o czym pisaliśmy w artykule „Wilk w Szwajcarii niebezpieczny dla ludzi? Fakty i mity”.

Młode wilki, pokarm i psy

Z analizowanych przypadków wyłania się pewien wzorzec. Tam, gdzie znany był wiek, w 14 z 16 przypadków, czyli w 87 procentach, chodziło o młode zwierzęta: szczenięta lub roczne wilki. Zwykle zaangażowane było pojedyncze zwierzę. Źródła pokarmu, takie jak odpadki, karma dla zwierząt czy resztki kuchenne, udokumentowano jako możliwą wabik w dwunastu z 20 przypadków, psy w jedenastu przypadkach; oba czynniki mogły występować łącznie. Psy były zaangażowane łącznie w 14 przypadkach. Co najmniej dwa wilki prawdopodobnie pochodziły z niewoli, u dwóch kolejnych choroba lub uraz pogarszały kondycję, a jeden z nich ledwo był już w stanie samodzielnie polować.

Niektóre przypadki pokazują, jak bezpośrednio może być zaangażowany człowiek. W parku narodowym De Hoge Veluwe w Holandii zachowanie młodej wilczycy według raportu prawdopodobnie zostało silnie ukształtowane przez to, że fotografowie ją dokarmiali, by zbliżyć się do niej. Interwencja była dozwolona dopiero po naciskach prowincji i sądu, a wilczyca zdążyła już zginąć z głodu. Omawiane wówczas odstraszanie kulkami z farbą było już tematem na Wild beim Wild. W Obercrinitz w Saksonii młoda wilczyca wielokrotnie spotykała właściciela psa i jego samca; na dwóch nagraniach wideo wilczyca i pies są karmione przysmakami. Gdy jeden z właścicieli aktywnie ją odstraszył, spotkania ustały. Na plaży Lecciona w Toskanii dwa wilki zniknęły po tym, jak usunięto odpadki. Wszystkie trzy przypadki opisano w załączniku do raportu wstępnego.

Wcześniejsze analizy prowadziły do podobnego wniosku: w sześciu znanych przypadkach z lat 2002–2020, w których wilki niezakażone wścieklizną pogryzły ludzi w Europie, za każdym razem przez dłuższy czas wcześniej występowało niepokojące zachowanie, często związane z ludzkimi źródłami pokarmu.

Co zalecają specjaliści

Zalecenia opierają się na prewencji i wczesnej reakcji: zgłaszaniu spotkań, systematycznej obserwacji oraz usuwaniu źródeł wabiących, takich jak odpadki i karma dla zwierząt. W przypadku niepokojącego zachowania wchodzą w grę środki odstraszające prowadzone pod nadzorem fachowców. Odpowiednią reakcję trzeba oceniać indywidualnie dla każdego przypadku; odstrzał stoi na końcu tego łańcucha, a nie na jego początku. W raporcie wstępnym całkowite usunięcie czynników wabiących udokumentowano tylko w jednym przypadku, w pozostałych nastąpiło ono częściowo lub pozostało niejasne.

Komentarz: Zaobserwowanie wilka nie jest dowodem problematycznego zachowania

Badanie dostarcza tego, czego brakuje szwajcarskiej debacie o wilkach: trzeźwej miary. Wilk na skraju wsi nie jest według tych kryteriów jeszcze „problemowym wilkiem”, lecz najpierw dzikim zwierzęciem w drodze przez gęsto zaludniony krajobraz. Ważnym sygnałem ostrzegawczym jest sytuacja, gdy zwierzę wielokrotnie szuka bliskości ludzi, a często przyczyniają się do tego bodźce stworzone przez człowieka.

W Saas-Almagell 6 listopada wilk został zastrzelony pół godziny po tym, jak zauważono go w dzielnicy mieszkalnej. Podstawą było istniejące już zezwolenie na odstrzał całej watahy. Nie można jednak z tego wywnioskować, że zwierzę wykazywało problematyczne zachowanie wobec ludzi; pojedyncze zaobserwowanie w strefie zabudowanej nie świadczy o tym według proponowanych kryteriów. Kanton Argowia poinformował mieszkańców po stwierdzeniu obecności wilka w Biberstein i zalecił ochronę stad, jak zestawiliśmy to w artykule „Wilk zauważony w Biberstein AG". Informować, obserwować i usuwać źródła wabiące: oto droga, którą zalecają europejscy specjaliści.

Kto powołuje się na zagrożenie dla ludzi jako uzasadnienie odstrzału, musi udokumentować konkretne zachowanie danego zwierzęcia. Samo zaobserwowanie wilka nie wystarcza według proponowanych kryteriów. Jak pokazuje przypadek ufnego wilka na Hornisgrinde, ciekawość jest mimo to szybko przedefiniowywana jako niebezpieczeństwo. A podczas gdy wilki są odstrzeliwane po samym zaobserwowaniu, pogryzienia przez psy, w wyniku których co roku ranne są tysiące ludzi, pozostają akceptowanym ryzykiem dnia codziennego. Ile wilków zabito w trwającym sezonie, pokazuje nasz licznik Odstrzały wilków w Szwajcarii 2026/27.

Źródła

• Frýbová Š., López-Bao J. V., Reinhardt I., Salvatori V. i in.: Strongly habituated and bold wolves: Insights from Europe. Biological Conservation (2027), artykuł 112184 (Open Access)
• Frýbová Š. i in.: Bold wolf behaviour: definitions and analysis of reported past cases across Europe. Raport LIFE WILD WOLF i LCIE, strona tytułowa grudzień 2024, sugerowany sposób cytowania 2025; opisy przypadków w załączniku III