Badanie: więcej wilków, ale akceptacja w Szwajcarii pozostaje stabilna

Liczba wilków w Szwajcarii od 2015 roku silnie wzrosła, a nastawienie społeczeństwa do wilka niemal się nie zmieniło. Wynika to z badania Uniwersytetu w Zurychu i fundacji KORA, opublikowanego w czasopiśmie naukowym „Biological Conservation”. Jego tytuł streszcza wynik: ponowne zasiedlenie kraju przez wilka nie pozwala przewidzieć akceptacji w społeczeństwie.

Zespół kierowany przez pierwszą autorkę, Carolyn K. Schaltegger, porównał dwa ogólnokrajowe sondaże: jeden z 2015 roku, kiedy wilk dopiero zaczynał się ponownie rozprzestrzeniać, i drugi z 2023 roku. Od pierwszego udokumentowanego rozrodu w 2012 roku populacja rosła według badania o około 30 procent rocznie, a w listopadzie 2023 roku w Szwajcarii żyło ponad 30 watah. Za każdym razem zadano to samo pytanie: Czy jest Pan/Pani za tym, aby wilki żyły w Szwajcarii, czy przeciw temu? Przeanalizowano 3’142 odpowiedzi z 2015 roku i 5’917 odpowiedzi z 2023 roku, rozłożone na cały kraj.

Akceptacja pozostała stabilna

W skali całego kraju akceptacja między obiema ankietami zmieniła się niewiele, z lekkim przesunięciem w kierunku pozytywnym. Badacze mówią o niezwykle stabilnej akceptacji, a fundacja KORA w swoim komunikacie określa nastawienia jako „zaskakująco stabilne”. Odsetek respondentów jednoznacznie przeciwnych wilkom nawet nieco spadł, według KORA z 37,5 do 31,8 procent, jak podała agencja prasowa Keystone-SDA.

Regionalnie obserwowano zmiany w obu kierunkach. W miastach takich jak Zurych, Bazylea i Genewa akceptacja rosła, natomiast wzdłuż Jury oraz w częściach Alp w kantonach Berno, Ticino i Gryzonia malała. Zwraca uwagę, że w niektórych rejonach górskich w Valais i Gryzonii, gdzie wilk wrócił najwcześniej, a akceptacja w 2015 roku była najniższa, wzrosła ona do 2023 roku, mimo że liczba wilków nadal rosła. Badacze stwierdzili też wysoką akceptację w regionach górskich, takich jak południowe Ticino, środkowa Gryzonia i bardziej miejskie części Valais.

Miejsce zamieszkania wyjaśnia więcej niż bliskość wilków

To, gdzie ludzie odrzucają wilka, najlepiej wyjaśnia wysokość nad poziomem morza, a następnie gęstość zaludnienia. W rejonach górskich akceptacja jest niższa niż na nizinach, a na wsi niższa niż w mieście. W badaniu wysokość nad poziomem morza zastępuje różnice społeczno-kulturowe, takie jak tradycje użytkowania ziemi, orientacja polityczna i tożsamość regionalna.

Czynniki związane z samym wilkiem wyjaśniają natomiast niewiele. Ani odległość od najbliższego stwierdzenia obecności wilka, ani czas jego obecności, bliskość ataków na zwierzęta gospodarskie, liczba owiec, kóz i bydła, ani liczba gospodarstw górskich z wypasem letnim nie pozwalały przewidzieć, gdzie zmieniało się nastawienie. Model zmian osiągnął przy tych zmiennych moc wyjaśniającą poniżej jednego procenta. Lokalne ataki nie prowadziły więc automatycznie do mniejszej tolerancji.

Zmiany akceptacji występowały w skupiskach przestrzennych. Badacze przypuszczają, że za tym stoją wymiana zdań w obrębie społeczności oraz wpływ lokalnej polityki i lokalnych mediów. Tak więc w Jurze akceptacja spadła, ale nie w sposób celowany tam, gdzie wilki były bliżej lub obecne dłużej. Odrzucenie może pojawić się, zanim wilk w ogóle się pojawi, ponieważ lęki są przekazywane społecznie, piszą autorki i autorzy.

Mniejszy obszar o potencjale konfliktu

Badanie nakłada ponadto mapy akceptacji na model pokazujący, gdzie Szwajcaria jest ekologicznie odpowiednia dla wilka. Tam, gdzie dobre siedlisko spotyka się z niską akceptacją, badacze widzą potencjał konfliktów. Obszar ten skurczył się w latach 2015–2023 z 23’578 do 17’955 kilometrów kwadratowych, czyli o 5’623 kilometry kwadratowe. Największy pozostaje potencjał konfliktu w Alpach Centralnych.

Autorki i autorzy sami wskazują na ograniczenia: osoby, które biorą udział w dobrowolnej ankiecie, nie muszą być reprezentatywne dla wszystkich. Odsetek zwrotów wyniósł w 2015 roku 33,3, a w 2023 roku 29,8 procent. Kolejną ankietę KORA planuje na lata 2027 i 2028.

Co to oznacza dla polityki wobec wilka

Okres objęty badaniem kończy się tuż przed zmianą systemu: od grudnia 2023 roku Szwajcaria dopuszcza proaktywną regulację, czyli odstrzał całych watah lub do dwóch trzecich młodych osobników, zanim wystąpi konkretna szkoda. Co zmieniła rewizja prawa łowieckiego, podsumowaliśmy osobno. Badacze zaznaczają, że dopiero trzeba zbadać, czy śmiertelna regulacja poprawia akceptację i zmniejsza konflikty. Ich dane stanowią do tego punkt wyjścia.

W trwającym sezonie zabito już wiele wilków, jak pokazuje nasz liczniku odstrzałów wilków w Szwajcarii 2026/27. Jednocześnie politycy SVP w Nidwalden, Uri i Lucernie domagają się zmniejszenia populacji do 50–100 osobników, o czym pisaliśmy w tekście „Nidwalden: SVP chce w Szwajcarii tylko 50–100 wilków”. O tym, że odstrzał może wręcz pobudzać rozród, wyjaśniał niedawno ekolog dzikich zwierząt Raphaël Arlettaz.

Komentarz: Więcej wilków nie oznacza mniejszej akceptacji

Odstrzał miałby zapewniać akceptację dla wilka: ten argument należy do standardowego repertuaru debaty o wilku. Badanie z Zurychu podaje w wątpliwość przynajmniej założenie, że większa liczba wilków z konieczności prowadzi do mniejszej akceptacji. Dowodu na to, że odstrzał zwiększa poparcie, nie dostarcza. Większa liczba wilków nie nastawiła ludności przeciwko wilkowi, a tam, gdzie wilk żyje najdłużej, akceptacja częściowo nawet wzrosła. Regionalnych wzorców odrzucenia nie da się wyjaśnić samą bliskością wilków i atakami na zwierzęta gospodarskie. Jako możliwe tło badacze wymieniają wartości, tradycje i lokalne debaty społeczne.

Skoro lokalne debaty i wspólnotowe wartości współkształtują akceptację, polityka i media ponoszą szczególną odpowiedzialność za rzeczowe przedstawianie sprawy. Że żyjący na wolności wilk stał się w Szwajcarii niebezpieczny dla ludzi, nie jest udokumentowane, jak pokazuje tekst „Czy wilk w Szwajcarii jest niebezpieczny dla ludzi? Fakty i mity”. A tam, gdzie giną zwierzęta gospodarskie, często brakuje ochrony stad: w Ticino według danych kantonu tylko 6 ze 131 zabitych zwierząt było odpowiednio chronionych.

Dla nas płynie z tego wniosek: polityka powinna stawiać na ochronę stad i rzetelną informację, zamiast przedstawiać kwoty odstrzału jako gwarancję większej akceptacji. Zdecydowanie przeciwko wilkowi jest według KORA niespełna jedna trzecia ankietowanych. Więcej o jego roli w ekosystemie znajdziesz w naszym Dossier o wilku.

Źródła

• Schaltegger C. K., Ozgul A., Andres L., Alessandrello V. L., Cozzi G., von Arx M., Gerber N., Behr D. M. (2026): Wolf recolonisation does not predict public acceptance. Biological Conservation 321, 111992 (Open Access)
• Keystone-SDA via blue News, 5 listopada 2026: Więcej wilków nie osłabia poparcia społecznego