Co zmieniła rewizja ustawy o polowaniu (JSG) z 2022 roku?

Stopniowa rewizja szwajcarskiej ustawy o łowiectwie i ochronie (JSG) oraz rozporządzenia łowieckiego (JSV) umożliwiła prewencyjny odstrzał wilków i znacząco osłabiła ochronę gatunkową w Szwajcarii.

Organizacje ekologiczne krytykują te zmiany jako naruszenie Konwencji berneńskiej. Rada Europy wszczęła formalne postępowanie wyjaśniające.

Czym jest JSG i dlaczego ma znaczenie?

Ustawa federalna o łowiectwie i ochronie dziko żyjących ssaków i ptaków (JSG) jest centralnym aktem prawnym szczebla federalnego, który reguluje zarówno łowiectwo, jak i ochronę dziko żyjących zwierząt w Szwajcarii. Jest ona uszczegóławiana przez rozporządzenie łowieckie (JSV), które może wydać Rada Federalna. Ta dwuwarstwowa struktura (ustawa i rozporządzenie) pozwala Radzie Federalnej wprowadzać daleko idące zmiany bez głosowania powszechnego, o ile mieszczą się one w ramach ustawowych.

Jak pokazuje dossier Prawo łowieckie i kontrola, podstawowy problem polega na tym, że podmioty związane z łowiectwem w istotnym stopniu współkształtują ustawodawstwo — za pośrednictwem komisji, postępowań konsultacyjnych i bezpośrednich sieci politycznych. Dossier Lobby myśliwych w Szwajcarii dowodzi, że JagdSchweiz, z ponad 30 000 członków i grupą parlamentarną w Pałacu Federalnym, systematycznie wpływa na ustawodawstwo.

Czym było głosowanie powszechne nad JSG w 2020 roku?

Pierwsza kompleksowa rewizja JSG została w 2020 roku poddana pod głosowanie powszechne i odrzucona. Projekt umożliwiałby kantonalny odstrzał wilków również bez wykazanych szkód. Organizacje ochrony przyrody, w tym Pro Natura i WWF, skutecznie z nim walczyły. Większość społeczeństwa opowiedziała się przeciwko osłabieniu ochrony wilka.

Co zmieniono w drodze rozporządzenia po głosowaniu powszechnym?

Chociaż referendum w 2020 roku wyraźnie zasygnalizowało sprzeciw, Rada Federalna wykorzystała pole manewru, jakie daje JSV, aby wprowadzić kluczowe elementy odrzuconego projektu w drodze rozporządzenia. JSV zmieniono tak, aby umożliwić „proaktywną regulację": od tego czasu wilki wolno odstrzeliwać, gdy przebywają w pobliżu osiedli, nawet jeśli nie doszło do żadnych ataków na zwierzęta gospodarskie.

Dossier: Wilk w Szwajcarii dokumentuje, że w Valais praktykę tę stosowano wyjątkowo agresywnie. W sezonie 2025/2026 zabito 27 wilków, 3 na podstawie indywidualnych zezwoleń, 24 w ramach regulacji watah. Koszty tych odstrzałów wyniosły od 0,8 do 1 miliona franków, wliczając zawodowych myśliwych, helikoptery, koordynację i administrację, czyli około 35 000 franków na jednego odstrzelonego wilka.

Co konkretnie zmieniło się w wyniku dostosowań JSV w latach 2023/2025?

Oprócz polityki wobec wilków rewizje obejmują także inne obszary istotne dla łowiectwa. Tłumiki na broni myśliwskiej zostały skreślone z listy zakazanych środków pomocniczych i od 1 lutego 2025 roku są wprost dozwolone. W niektórych kantonach rozszerzono polowania nocne: Berno zezwala na polowania w noc pełni księżyca, a rząd kantonu Zurych w czerwcu 2025 roku przyjął dalsze liberalizacje. Drony do celów łowieckich były dopuszczane stopniowo.

Zmiany te wpisują się we wzorzec, który Dossier Lobby myśliwych w Szwajcarii opisuje jako „strategię małych kroków": każdą zmianę przedstawia się jako zysk w efektywności lub dostosowanie praktyki, a w sumie powstaje systematyczna liberalizacja na korzyść łowiectwa rekreacyjnego.

Co krytykują organizacje ekologiczne?

Pro Natura, WWF Szwajcaria, grupa Wolf Schweiz i BirdLife krytykują kilka punktów rewizji JSG/JSV. Po pierwsze: proaktywna regulacja watah jest niezgodna z Konwencją berneńską. Biuro Konwencji berneńskiej wyraźnie to stwierdziło w październiku 2024 roku. Po drugie: odstrzały odbywają się bez dowodu na zastosowanie wystarczających środków ochrony stad, choć Koncepcja wilka dla Szwajcarii z 2008 roku wymaga tego jako warunku. Po trzecie: limity odstrzału wywołują presję i prowadzą do systematycznych błędnych odstrzałów, co najmniej trzech w samym 2022 roku.

Ponadto naukowczynie i naukowcy w liście otwartym z ponad 200 sygnatariuszami krytykują, że odstrzał osobników alfa niszczy strukturę społeczną watah, co prowadzi do wyższej reprodukcji, mniej stabilnych zachowań i większej liczby konfliktów, a więc dokładnie do przeciwieństwa zamierzonej „regulacji".

Jakie skutki ma rewizja dla stanu ochrony wilka?

Stan ochrony gatunku uznaje się za korzystny, gdy liczebność populacji jest stabilna lub rośnie, dostępne jest wystarczające siedlisko i nie ma tendencji do jego kurczenia się. W Szwajcarii żadne z tych kryteriów nie jest bezproblemowe: populacja wilków licząca około 300 osobników w 30 watahach jest w skali europejskiej niewielka. Celowe odstrzały całych watah, obejmujące osobniki alfa, destabilizują struktury populacji.

Dossier: Wilk w Szwajcarii dokumentuje przykład watahy Marchairuz w Jurze: po tym, jak w 2022 roku omyłkowo zastrzelono wilczycę alfa, dalsze istnienie watahy znalazło się pod znakiem zapytania. Takie zdarzenia nie są wyjątkiem, lecz skutkiem systemowym polityki, która stawia limity odstrzału ponad ochroną gatunków.

Czy parlament może cofnąć rewizję?

Zmiany wprowadzone na poziomie rozporządzeń może ponownie cofnąć Rada Federalna. Na poziomie ustawy konieczna byłaby uchwała parlamentu lub kolejna inicjatywa ludowa. Organizacje zajmujące się ochroną zwierząt i przyrody zapowiedziały, że będą kwestionować politykę wobec wilka zarówno politycznie, jak i na drodze prawnej.

Swoim dochodzeniem z grudnia 2024 roku Rada Europy wywarła na Szwajcarię silną presję w polityce zagranicznej. Jako sygnatariuszka Konwencji berneńskiej Szwajcaria zobowiązała się do przestrzegania określonych minimalnych standardów, a to zobowiązanie nie podlega negocjacjom.

Dlaczego rewizja stanowi precedens?

To, co spotyka dziś wilka, jutro może spotkać rysia. Dossier Ryś w Szwajcarii wyraźnie ostrzega, że polityka wobec wilka tworzy precedens dla innych drapieżników: jeśli prewencyjne odstrzały wilków staną się normą, te same instrumenty zostaną zastosowane wobec rysia. Koncepcja ochrony rysia opracowana przez BAFU już dziś dopuszcza odstrzały regulacyjne, gdy ryś „zabiera zbyt dużo zwierzyny łownej”, czyli zjada zbyt wiele saren i jeleni, które myśliwi rekreacyjni chcą sami ustrzelić.

Ten konflikt interesów jest sednem całej debaty: stawką nie jest bezpieczeństwo ludności, lecz gospodarczy i rekreacyjny interes około 30 000 myśliwych rekreacyjnych, którzy nie chcą dzielić się swoim „zasobem”.

Jakie alternatywy istnieją wobec obecnej polityki wobec wilka?

Polityka wobec wilka oparta na dowodach opierałaby się na trzech filarach: po pierwsze, konsekwentnej ochronie stad jako warunku każdego odstrzału; po drugie, niezależnym monitoringu naukowym; po trzecie, przejrzystości wszystkich decyzji. Dossier na temat ochrony stad w Szwajcarii pokazuje, że ochrona jest udowodnienie skuteczniejsza niż odstrzał, jeśli jest wdrażana konsekwentnie.

Podsumowanie

Rewizja JSG z 2022 roku nie jest technicznym procesem dostosowawczym, lecz politycznym zwrotem: od ochrony gatunków ku logice łowiectwa rekreacyjnego. To, że ten zwrot dokonał się w drodze rozporządzenia, a więc z pominięciem referendum ludowego, pokazuje, jak skutecznie lobby łowieckie potrafi wykorzystywać instrumenty szwajcarskiego systemu politycznego. Formalne postępowanie wyjaśniające Rady Europy jest sygnałem ostrzegawczym: prawo międzynarodowe obowiązuje również wtedy, gdy lobby lobbuje przeciwko niemu.

Dodatkowe tresci

• Wilk w Szwajcarii: fakty, polityka i polowania
• Prawo łowieckie w Szwajcarii
• Prawo łowieckie i kontrola
• Ochrona stad w Szwajcarii
• lobby myśliwskiego w Szwajcarii
• Ryś w Szwajcarii