Wat heeft de JSG-herziening van 2022 veranderd?

De stapsgewijze herziening van de Zwitserse jacht- en beschermingswet (JSG) en het jachtbesluit (JSV) heeft het preventieve afschot van wolven mogelijk gemaakt en de soortbescherming in Zwitserland aanzienlijk verzwakt.

Milieuorganisaties bekritiseren de wijzigingen als een schending van de Conventie van Bern. De Raad van Europa heeft een formeel onderzoek geopend.

Wat is de JSG en waarom is die relevant?

De federale wet inzake de jacht en de bescherming van in het wild levende zoogdieren en vogels (JSG) is de centrale federale wet die zowel de jacht als de bescherming van in het wild levende dieren in Zwitserland regelt. Ze wordt geconcretiseerd door het jachtbesluit (JSV), dat de Bondsraad kan uitvaardigen. Deze dubbele structuur (wet en besluit) stelt de Bondsraad in staat om zonder volksstemming verstrekkende wijzigingen aan te brengen, zolang die binnen het wettelijke kader vallen.

Zoals het Dossier Jachtwetten en controle laat zien, ligt de fundamentele problematiek erin dat aan de jacht verwante actoren de wetgeving in belangrijke mate mee vormgeven, via commissies, raadplegingsprocedures en directe politieke netwerken. Het Dossier Jagerslobby in Zwitserland toont aan dat JagdSchweiz met meer dan 30.000 leden en een parlementariërsgroep in het Bondshuis systematisch invloed uitoefent op de wetgeving.

Wat was de JSG-volksstemming van 2020?

Een eerste omvattende JSG-herziening werd in 2020 aan het volk voorgelegd en in een volksstemming verworpen. Het voorstel zou het kantonale afschot van wolven ook zonder aangetoonde schade mogelijk hebben gemaakt. Natuurbeschermingsorganisaties, waaronder Pro Natura en WWF, streden er met succes tegen. De bevolking sprak zich met een meerderheid uit tegen een verzwakking van de wolvenbescherming.

Wat werd na de volksstemming via het besluit gewijzigd?

Hoewel de volksstemming van 2020 een duidelijke afwijzing had gesignaleerd, benutte de Bondsraad de speelruimte van de JSV om centrale elementen van het afgewezen voorstel via de verordeningsweg door te voeren. De JSV werd zo aangepast dat «proactieve regulering» mogelijk werd: wolven mogen sindsdien worden afgeschoten wanneer ze zich in de buurt van nederzettingen ophouden, ook zonder dat er aanvallen op vee hebben plaatsgevonden.

Het dossier Wolf in Zwitserland documenteert hoe deze praktijk in Wallis bijzonder agressief werd toegepast. In het seizoen 2025/2026 werden 27 wolven gedood, 3 via individuele vergunningen, 24 via roedelreguleringen. De kosten voor deze afschoten beliepen 0,8 tot 1 miljoen frank, inclusief beroepsjagers, helikopters, coördinatie en administratie, ongeveer 35’000 frank per geschoten wolf.

Wat veranderde er concreet door de JSV-aanpassingen 2023/2025?

Naast het wolfbeleid omvatten de herzieningen ook andere voor de jacht relevante gebieden. Geluiddempers op jachtwapens werden van de lijst van verboden hulpmiddelen geschrapt en zijn sinds 1 februari 2025 uitdrukkelijk toegestaan. De nachtjacht werd in afzonderlijke kantons uitgebreid: Bern staat nachtjacht bij volle maan toe, de regeringsraad van Zürich nam in juni 2025 verdere liberaliseringen aan. Drones voor de jacht werden geleidelijk toegestaan.

Deze ontwikkelingen volgen een patroon dat het dossier Jagerslobby in Zwitserland als «strategie van de kleine stappen» beschrijft: elke wijziging wordt verpakt als efficiencywinst of praktijkaanpassing, in totaal ontstaat een systematische liberalisering ten gunste van de hobbyjacht.

Wat bekritiseren milieuorganisaties?

Pro Natura, WWF Schweiz, de Gruppe Wolf Schweiz en BirdLife bekritiseren meerdere punten van de JSG/JSV-herziening. Ten eerste: de proactieve roedelregulering is onverenigbaar met de Conventie van Bern. Het Permanent Comité heeft dit in oktober 2024 uitdrukkelijk vastgesteld. Ten tweede: afschoten vinden plaats zonder bewijs van voldoende kuddebeschermingsmaatregelen, hoewel het Wolfkonzept Schweiz van 2008 dit als voorwaarde voorschrijft. Ten derde: de schietquota creëren druk en leiden tot systematische foutieve afschoten, minstens drie alleen al in 2022.

Bovendien bekritiseren wetenschappers in een open brief met meer dan 200 ondertekenaars dat het afschieten van alfadieren de sociale structuur van de roedels vernietigt, wat leidt tot een hogere reproductiesnelheid, instabieler gedrag en meer conflicten, het tegenovergestelde van de beoogde «regulering».

Welke gevolgen heeft de herziening voor de staat van instandhouding van de wolf?

De staat van instandhouding van een soort wordt als gunstig beschouwd wanneer de populatiegrootte stabiel is of toeneemt, er voldoende leefgebied aanwezig is en er geen tendens tot afname bestaat. In Zwitserland is geen van deze criteria onproblematisch: de wolfpopulatie van ongeveer 300 dieren in 30 roedels is op Europese schaal klein. Gerichte roedelafschotten die alfadieren treffen, destabiliseren de populatiestructuren.

Het Dossier Wolf in Zwitserland documenteert het voorbeeld van het Jurassische Marchairuz-roedel: nadat de alfawolvin in 2022 per vergissing werd doodgeschoten, kwam het voortbestaan van het roedel in gevaar. Zulke gebeurtenissen zijn geen uitzondering, maar een systeemgevolg van een beleid dat afschotquota boven soortbescherming stelt.

Kan het parlement de herziening ongedaan maken?

De op verordeningsniveau aangebrachte wijzigingen kunnen door de Bondsraad weer ongedaan worden gemaakt. Op wetsniveau zou een parlementsbesluit of een nieuw volksinitiatief nodig zijn. Dierenwelzijns- en natuurbeschermingsorganisaties hebben aangekondigd het wolvenbeleid politiek en juridisch aan te vechten.

De Raad van Europa heeft met zijn onderzoek van december 2024 sterke buitenlandpolitieke druk op Zwitserland uitgeoefend. Zwitserland heeft zich als ondertekenaar van het Verdrag van Bern verbonden aan bepaalde minimumnormen, en deze verplichting is niet onderhandelbaar.

Waarom is de herziening een precedent?

Wat met de wolf gebeurt, kan morgen met de lynx gebeuren. Het Dossier Lynx in Zwitserland waarschuwt uitdrukkelijk dat het wolvenbeleid een precedent schept voor andere predatoren: wanneer preventieve afschotten bij de wolf genormaliseerd zijn, zullen dezelfde instrumenten ook bij de lynx worden ingezet. De BAFU-lynxconceptie staat vandaag al reguleringsafschotten toe wanneer de lynx te veel dieren «uit het jachtreservaat» wegneemt, dus te veel reeën en herten eet die hobbyjagers zelf willen schieten.

Dit belangenconflict vormt de kern van het hele debat: niet de veiligheid van de bevolking staat op het spel, maar het economische en vrijetijdsbelang van zo'n 30.000 hobbyjagers die hun «hulpbron» niet willen delen.

Welke alternatieven zijn er voor het huidige wolvenbeleid?

Een op feiten gebaseerd wolvenbeleid zou op drie pijlers rusten: ten eerste consequente kuddebescherming als voorwaarde voor elk afschot; ten tweede onafhankelijke wetenschappelijke monitoring; ten derde transparantie bij alle besluiten. Het Dossier kuddebescherming in Zwitserland toont aan dat bescherming aantoonbaar doeltreffender is dan afschot, mits ze consequent wordt uitgevoerd.

Conclusie

De JSG-herziening 2022 is geen technisch aanpassingsproces, maar een politieke koerswijziging: weg van de soortenbescherming, richting de hobbyjachtlogica. Dat deze koerswijziging via de verordeningsweg werd doorgevoerd, en daarmee langs een volksreferendum heen, toont aan hoe doeltreffend de jachtlobby de instrumenten van het Zwitserse politieke systeem weet te benutten. Het formele onderzoek van de Raad van Europa is een wake-upcall: internationaal recht geldt ook wanneer een lobby ertegen lobbyt.

Verwante inhoud

• Wolf in Zwitserland: feiten, politiek en jacht
• Jachtrecht Zwitserland
• Jachtwetten en controle
• Kuddebescherming in Zwitserland
• Jagerslobby in Zwitserland
• De lynx in Zwitserland