Wat heeft de JSG-herziening van 2022 veranderd?

De stapsgewijze herziening van de Zwitserse jacht- en beschermingswet (JSG) en de jachtverordening (JSV) heeft het preventieve afschot van wolven mogelijk gemaakt en de soortenbescherming in Zwitserland aanzienlijk verzwakt.

Milieuorganisaties bekritiseren de wijzigingen als een schending van het Verdrag van Bern. De Raad van Europa heeft een formeel onderzoek geopend.

Wat is de JSG en waarom is die relevant?

De federale wet op de jacht en de bescherming van in het wild levende zoogdieren en vogels (JSG) is de centrale federale wet die zowel de jacht als de bescherming van in het wild levende dieren in Zwitserland regelt. Zij wordt nader uitgewerkt in de jachtverordening (JSV), die de Bondsraad kan vaststellen. Dankzij deze dubbele structuur (wet en verordening) kan de Bondsraad zonder volksstemming vergaande wijzigingen doorvoeren, zolang die binnen het wettelijk kader blijven.

Zoals het dossier Jachtwetten en controle laat zien, ligt het fundamentele probleem erin dat jachtgerelateerde actoren de wetgeving in belangrijke mate mede vormgeven, via commissies, consultatieprocedures en directe politieke netwerken. Het Dossier jagerslobby in Zwitserland toont aan dat JagdSchweiz met meer dan 30.000 leden en een parlementaire groep in het Bundeshaus systematisch invloed uitoefent op de wetgeving.

Wat was de JSG-volksstemming van 2020?

Een eerste omvangrijke JSG-herziening werd in 2020 aan het volk voorgelegd en in een volksstemming verworpen. Het voorstel had het kantonale afschot van wolven ook zonder aangetoonde schade mogelijk gemaakt. Natuurbeschermingsorganisaties, waaronder Pro Natura en WWF, voerden hier met succes strijd tegen. Een meerderheid van de bevolking sprak zich uit tegen een verzwakking van de wolvenbescherming.

Wat is er na de volksstemming via de verordening gewijzigd?

Hoewel de volksstemming van 2020 een duidelijke afwijzing had laten zien, maakte de Bondsraad gebruik van de ruimte die de JSV biedt om kernelementen van het verworpen wetsvoorstel via een verordening alsnog in te voeren. De JSV werd zo aangepast dat «proactieve regulering» mogelijk werd: wolven mogen sindsdien worden afgeschoten wanneer ze zich in de buurt van nederzettingen ophouden, ook als er geen vee is gedood.

Het Dossier Wolf in Zwitserland documenteert hoe deze praktijk in Wallis bijzonder agressief is toegepast. In het seizoen 2025/2026 werden 27 wolven gedood, 3 via individuele vergunningen en 24 via roedelregulering. De kosten van deze afschotten bedroegen 0,8 tot 1 miljoen frank, inclusief beroepsjagers, helikopters, coördinatie en administratie, ongeveer 35.000 frank per geschoten wolf.

Wat veranderde er concreet door de JSV-aanpassingen van 2023/2025?

Naast het wolvenbeleid bevatten de herzieningen ook andere jachtgerelateerde onderdelen. Geluiddempers op jachtwapens zijn van de lijst met verboden hulpmiddelen geschrapt en sinds 1 februari 2025 uitdrukkelijk toegestaan. De nachtjacht is in afzonderlijke kantons uitgebreid: Bern staat nachtjacht bij volle maan toe, en de Zürichse regering keurde in juni 2025 verdere liberaliseringen goed. Drones voor de jacht werden stapsgewijs toegelaten.

Deze ontwikkelingen volgen een patroon dat de Dossier jagerslobby in Zwitserland beschrijft als een «strategie van kleine stappen»: elke wijziging wordt gepresenteerd als een efficiëntiewinst of praktijkaanpassing, maar bij elkaar opgeteld levert dit een systematische liberalisering op ten gunste van de recreatieve jacht.

Wat bekritiseren milieuorganisaties?

Pro Natura, WWF Zwitserland, de Gruppe Wolf Schweiz en BirdLife bekritiseren meerdere punten van de JSG/JSV-herziening. Ten eerste: de proactieve roedelregulering is onverenigbaar met het Verdrag van Bern. Het bureau van het Verdrag van Bern heeft dit in oktober 2024 uitdrukkelijk vastgesteld. Ten tweede: afschotten vinden plaats zonder bewijs van voldoende kuddebescherming, hoewel het Wolfkonzept Schweiz van 2008 dit als voorwaarde stelt. Ten derde: de afschotquota zetten onder druk en leiden tot systematische foutieve afschotten, alleen al in 2022 minstens drie.

Bovendien bekritiseren wetenschappers in een open brief met meer dan 200 ondertekenaars dat het afschieten van alfadieren de sociale structuur van de roedels vernietigt, wat leidt tot een hoger voortplantingspercentage, instabieler gedrag en meer conflicten, precies het tegenovergestelde van de beoogde «regulering».

Welke gevolgen heeft de herziening voor de staat van instandhouding van de wolf?

De staat van instandhouding van een soort geldt als gunstig wanneer de omvang van de populatie stabiel is of groeit, er voldoende leefgebied beschikbaar is en er geen tendens tot verkleining bestaat. In Zwitserland is geen van deze criteria zonder problemen: de wolvenpopulatie van ongeveer 300 dieren in 30 roedels is op Europese schaal klein. Gerichte roedelafschot, waarbij alfadieren worden getroffen, destabiliseert populatiestructuren.

Het Dossier Wolf in Zwitserland documenteert het voorbeeld van het Marchairuz-roedel in de Jura: nadat de alfawolvin in 2022 per vergissing werd doodgeschoten, was het voortbestaan van het roedel in gevaar. Dergelijke gebeurtenissen zijn geen uitzondering, ze zijn het gevolg van een systeem, van een beleid dat afschotquota boven soortbescherming stelt.

Kan het parlement de herziening terugdraaien?

De wijzigingen die op verordeningsniveau zijn doorgevoerd, kunnen door de Bondsraad weer worden teruggedraaid. Op wetsniveau zou een parlementair besluit of een nieuw volksinitiatief nodig zijn. Dierenwelzijns- en natuurbeschermingsorganisaties hebben aangekondigd het wolvenbeleid politiek en juridisch aan te vechten.

De Raad van Europa heeft Zwitserland met zijn onderzoek van december 2024 onder sterke buitenlandspolitieke druk gezet. Als ondertekenaar van het Verdrag van Bern heeft Zwitserland zich verbonden aan bepaalde minimumnormen, en deze verplichting is niet onderhandelbaar.

Waarom is de herziening een precedent?

Wat vandaag met de wolf gebeurt, kan morgen met de lynx gebeuren. Het Dossier Lynx in Zwitserland waarschuwt uitdrukkelijk dat het wolvenbeleid een precedent schept voor andere roofdieren: wanneer preventief afschot bij de wolf eenmaal normaal is geworden, zullen dezelfde instrumenten ook bij de lynx worden ingezet. Het lynxconcept van het BAFU staat nu al regulerend afschot toe wanneer de lynx te veel dieren uit het "jachtregaal" haalt, dat wil zeggen te veel reeën en herten eet die recreatieve jagers zelf willen schieten.

Dit belangenconflict is de kern van het hele debat: niet de veiligheid van de bevolking staat op het spel, maar het economische en vrijetijdsbelang van ongeveer 30.000 recreatieve jagers, die hun "hulpbron" niet willen delen.

Welke alternatieven zijn er voor het huidige wolvenbeleid?

Een op bewijs gebaseerd wolvenbeleid zou op drie pijlers rusten: ten eerste consequente kuddebescherming als voorwaarde voor elk afschot; ten tweede onafhankelijke wetenschappelijke monitoring; ten derde transparantie bij alle besluiten. Het Dossier Kuddebescherming in Zwitserland laat zien dat bescherming aantoonbaar effectiever is dan afschot, als ze consequent wordt uitgevoerd.

Conclusie

De JSG-herziening van 2022 is geen technische aanpassing, maar een politieke koerswijziging: weg van soortenbescherming, richting de logica van de recreatieve jacht. Dat deze koerswijziging via een verordening is doorgevoerd, en dus buiten een volksreferendum om, laat zien hoe effectief de jachtlobby de instrumenten van het Zwitserse politieke stelsel weet te benutten. Het formele onderzoek van de Raad van Europa is een wake-upcall: internationaal recht geldt ook als een lobby ertegen lobbyt.

Verdere inhoud

• Wolf in Zwitserland: feiten, politiek en jacht
• Jachtrecht Zwitserland
• Jachtwetten en controle
• Kuddebescherming in Zwitserland
• lobby van de recreatieve jacht in Zwitserland
• De lynx in Zwitserland