Jacht en ziekten bij wilde dieren

Recreatieve jagers beweren al decennialang dat het bejagen van vossen en andere roofdieren de bevolking beschermt tegen ziektes zoals hondsdolheid, vossenlintworm, schurft en de ziekte van Lyme. De wetenschap zegt het tegenovergestelde: intensievere bejaging destabiliseert populatiestructuren, verhoogt trekbewegingen en verspreidt ziektes sneller, niet langzamer. Wat jachtverenigingen verkopen als gezondheidsbeheer, is een empirisch weerlegd narratief dat vooral dient om een vrijetijdsactiviteit te legitimeren.

Juridisch pikant is daarbij: volgens art. 26 van de Zwitserse dierenwelzijnswet moet er voor het doden van een dier een “redelijke grond” zijn. Voor de vossenjacht bestaat noch een wettelijke afschotplanning, noch een wetenschappelijk erkende noodzaak tot populatieregulering. Meer dan 30 jaar wildbiologisch onderzoek laat zien (Baker en Harris 2006, Rushton et al. 2006, Kämmerle et al. 2019; voor het kanton Zug onlangs het SWILD-rapport van Kistler en Bontadina 2026): vossenjacht reguleert niet en deugt niet voor de bestrijding van epidemieën. Integendeel.

Wat je hier te wachten staat

• Vossenlintworm: het bekendste jagerslatijn. Hoe de Nancy-studie aantoont dat intensievere vossenjacht de besmettingsgraad verhoogt van 40 naar 55 procent in plaats van verlaagt.
• De ziekte van Lyme: minder vossen, meer teken. Waarom de bejaging van vossen muizenpopulaties doet exploderen en het risico op de ziekte van Lyme verhoogt.
• Hondsdolheid: hoe het argument implodeerde. Waarom vaccinatielokaas hondsdolheid versloeg en niet afschot, en hoe de lobby van de recreatieve jacht het legitimatieargument simpelweg verving.
• Jachtdruk bevordert ziektes: het biologische mechanisme. Wat stresshormonen, immuunonderdrukking en verwoeste sociale structuren te maken hebben met ziekteverspreiding.
• Schurft en hondenziekte: contraproductieve ingrepen. Waarom recreatieve jacht de natuurlijke ontwikkeling van resistentie ondermijnt en het probleem kan verergeren.
• Jachtvormen die leed veroorzaken en ziektes bevorderen. Waarom bouwjacht, drijfjacht, vallenjacht en loerjacht structureel ziektebevorderend werken.
• Hantavirus, leptospirose, botulisme: wat echt beschermt. Waarom de vos als gezondheidspolitie geen beeldspraak is, maar een biologisch mechanisme.
• Argumentatiegids. Antwoorden op de meest gehoorde beweringen van de lobby van de recreatieve jacht over de bestrijding van epidemieën.
• Snelkoppelingen. Alle relevante artikelen, studies en dossiers.

Vossenlintworm: het bekendste jagerslatijn

Minder vossen, minder vossenlintworm, minder infectierisico voor de mens: dat klinkt op het eerste gezicht plausibel. Bij nadere beschouwing is het eenvoudigweg onjuist. In een studie uit de regio Nancy werd gedurende vier jaar wetenschappelijk onderzocht of een geïntensiveerde vossenjacht de verspreiding van Echinococcus multilocularis indamt. Het resultaat: 1700 werkuren, 15'000 kilometer nachtelijke autoritten, 776 doodgeschoten vossen, een verhoging van de jachtdruk met 35 procent, en toch werd de vossenpopulatie niet verkleind.

Nog ernstiger: het besmettingspercentage met de vossenlintworm steeg in het intensief bejaagde gebied van 40 naar 55 procent, terwijl het in het vergelijkingsgebied zonder geïntensiveerde jacht constant bleef (Comte et al. 2017, Preventive Veterinary Medicine). De studie draagt de programmatische titel “Echinococcus multilocularis management by fox culling: An inappropriate paradigm”. Wat de jachtverenigingen verkopen als maatregel voor gezondheidsbescherming, is volgens de huidige wetenschap niet alleen nutteloos, maar contraproductief. Het alternatief is evidence-based: ontwormingslokaas, waarmee het besmettingspercentage bij vossen tot bijna nul procent kan dalen, zonder dat er één dier gedood wordt.

Het tegenvoorbeeld komt uit Luxemburg: sinds het verbod op de vossenjacht in 2015 is het aandeel vossen dat besmet is met de vossenlintworm volgens de Luxemburgse Naturverwaltung niet gestegen, maar gedaald van 39,7 naar 10,0 procent (Technischer Bericht Nr. 8, 2020). In Zwitserland krijgen gemiddeld zo'n 70 mensen per jaar alveolaire echinokokkose (Lancet Infectious Diseases 2025, via SRF), ondanks jaarlijks ongeveer 19.000 afgeschoten vossen (Jachtstatistiek Zwitserland 2025).

Meer hierover: Recreatieve jagers verspreiden ziektes, Vossenjacht zonder feiten en De vos in Zwitserland

Borreliose: minder vossen, meer teken

Een andere recente studie toont aan dat het bejagen van vossen het risico op besmetting met de ziekte van Lyme via teken vergroot. Het mechanisme is biologisch goed te volgen: vossen zijn belangrijke muizenjagers. Een vos eet ongeveer 4.000 muizen per jaar. Waar vossen ontbreken of worden uitgedund, exploderen de muizenpopulaties. Muizen zijn echter de belangrijkste gastheren voor teken: op één muis kunnen tientallen tekenlarven en nimfen tegelijk besmet raken en ziekteverwekkers rechtstreeks uitwisselen.

Wie vossen bejaagt, bejaagt daarmee indirect zijn eigen immuunsysteem: meer muizen betekenen meer teken, meer teken betekenen meer Lyme, meer TBE, meer hantavirus. Dit verband wordt in de officiële communicatie van de jachtautoriteiten niet genoemd. Het verstoort het verhaal.

Meer hierover: Jacht in de feitencheck en Recreatieve jacht en biodiversiteit: beschermt ze de natuur?

Hondsdolheid: hoe het argument imploodeerde

Hondsdolheid is het historisch belangrijkste argument voor de vossenjacht. Het was dit argument dat de massale bejaging van de vos in de naoorlogse periode legitimeerde. Het probleem: hondsdolheid werd niet verslagen door afschot, maar door vaccinatieaas. Het Zwitserse centrum voor hondsdolheid concludeerde al dat een vermindering van vossenpopulaties door jagers “duidelijk niet mogelijk is en de jacht ter bestrijding van hondsdolheid zelfs contraproductief is”. Sinds 1998 geldt terrestrische hondsdolheid in Zwitserland als uitgeroeid, niet dankzij de recreatieve jagers, maar ondanks hun vossenjacht.

Psychologisch interessant is wat daarna gebeurde: het argument «hondsdolheidsbestrijding» verdween, maar de vossenjacht bleef. Men wisselde simpelweg van legitimatie-argument: eerst hondsdolheid, dan de vossenlintworm, dan schurft, dan de ziekte van Lyme. Het verhaal past zich aan de wetenschappelijke weerleggingen aan, de jachtpraktijk niet. Zo werkt een systeem dat gericht is op voortzetting en niet op waarheid.

Meer hierover: Laagwildjacht en wildziekten en Jachtmythes: 12 beweringen die je kritisch moet bekijken

Jachtdruk bevordert ziekten: het biologische mechanisme

Recreatieve jacht vergroot ziekten niet alleen indirect via muizenpopulaties, maar ook direct via stresshormonen. Van andere soorten, waaronder mensen, honden en andere dieren, weet men dat bij zware bejaging een chronisch hoog niveau van stresshormonen tot immuunsuppressie leidt: de dieren zijn vatbaarder voor ziekten en minder goed gewapend tegen de alledaagse uitdagingen van het leven.

Daar komt nog de verstoring van de sociale structuur bij: in ongestoorde vossenroedels plant alleen de hoogst gerangschikte moervos zich voort. Valt de gemeenschap door bejaging uiteen, dan raakt vrijwel elke vos drachtig, neemt de worpgrootte toe, en vond een onderzoeksteam verhoogde progesteronwaarden als indicator voor een ongewoon hoog aandeel voortplantende vrouwtjes. Het resultaat: meer jongen, meer zwerfbewegingen, meer ziekteverspreiding. Precies het tegenovergestelde van wat jagersverenigingen beweren.

Meer hierover: Recreatieve Jacht bevordert ziekten en Jacht en dierenwelzijn: wat de praktijk met wilde dieren doet

Schurft en hondenziekte: contraproductieve ingrepen

Schurft flakkert lokaal op en dooft vanzelf weer uit. Juist waar het zich bijzonder sterk heeft verspreid, ontwikkelen vossen steeds meer weerstand tegen nieuwe infecties. De recreatieve jacht maakt dit natuurlijke selectievoordeel teniet: een recreatieve jager ziet een vos niet aan dat hij schurftresistent is.

Intensieve jachtstress kan het verloop bovendien verergeren. De gravende schurftmijt wordt van dier op dier overgedragen, bijvoorbeeld in de burcht of bij markeerplekken. Of een besmette vos de schurft overleeft, hangt echter ook af van zijn afweer, en chronische stress kan die verzwakken. Bij sterk bejaagde wolven in Canada zijn duidelijk verhoogde stresshormoonwaarden gemeten (Bryan et al. 2015, Studieoverzicht), is het verband bij de vos nog niet specifiek onderzocht. Wie vossen via aanzit-, drijf- en valjacht onder permanente stress zet en tegelijkertijd de resistente dieren afschiet, riskeert precies het probleem te verergeren dat hij vervolgens aanvoert als rechtvaardiging voor nog meer recreatieve jacht.

Meer hierover: Waarom recreatieve jacht als populatiebeheer faalt en Genève en het jachtverbod

Jachtvormen die leed veroorzaken en ziekten bevorderen

Niet alle jachtvormen zijn gelijk. Sommige verhogen structureel het risico op ziekten:

Vossenjacht met honden onder de grond: Scherp gemaakte honden worden vossenholen ingestuurd om vossen naar buiten te drijven. Het komt tot ondergrondse gevechten, waarbij hond en vos zich in elkaar vastbijten. Verwondingen verhogen bij beide dieren het risico op infecties. Volgens een representatieve Demoscope-enquête in opdracht van de Zwitserse Dierenbescherming STS (2017) is 64 procent van de bevolking voorstander van een verbod op de holenjacht; slechts 21 procent wil die behouden (Verbod op de zinloze vossenjacht is hoog tijd).

Drijfjacht: Bij bejaagde wilde dieren komen in angstsituaties schadelijke stresshormonen vrij, die zich manifesteren in het vlees en door de mens via wildbraad worden geconsumeerd. Er wordt met hagel geschoten, waardoor de bosbodem met lood wordt besmet en niet-gevonden kadavers het lood in de voedselketen overdragen.

Vallenjacht: Dieren wachten uren- of dagenlang in de val, onder extreme stress, wat aantoonbaar het immuunsysteem verzwakt en de vatbaarheid voor ziekten verhoogt.

Jacht met lokaas (passjacht): Vossen en andere roofdieren worden met voer gelokt en bij aaslokplaatsen doodgeschoten. Het gericht doden van ouderdieren vernietigt sociale structuren en vergroot de zwerfbewegingen, waardoor ziekten zich verspreiden.

Meer hierover: Bouwjacht en Vallenjacht

Hantavirus, leptospirose, botulisme: wat echt beschermt

Een vos eet jaarlijks ongeveer 4’000 muizen. Muizen werpen elke 30 dagen 10 tot 15 jongen en zijn al na 6 tot 8 weken geslachtsrijp. Het verband is wiskundig eenduidig: waar vossen ontbreken, exploderen muizenpopulaties en daarmee de risico's op hantavirus, leptospirose en de ziekte van Lyme.

Het hantavirus wordt overgedragen via muizenuitwerpselen en veroorzaakt griepachtige ziekten tot en met nierfalen. Leptospirose overleeft wekenlang in plassen en infecteert honden en mensen. Botulisme ontstaat in kadavers die zich ophopen in kuilvoer en hooi; in een informatieblad voor boeren werd aanbevolen om velden de avond ervoor te maaien, zodat vossen als aaseters de dode dieren opeten, wat het risico op botulisme in het kuilvoer sterk vermindert. De vos als gezondheidspolitie is geen metafoor, het is een biologisch mechanisme.

Meer hierover: Vergrijping van wilde dieren en Argumentatie tegen recreatieve jacht en voor wildbeheerders

Wat er zou moeten veranderen

• Vossenjacht stopzetten: Meer dan dertig jaar wildbiologisch onderzoek bewijst dat vossenjacht populaties niet reguleert en ziekten juist bevordert in plaats van indamt. Zwitserland zou het voorbeeld van Luxemburg moeten volgen, dat de vossenjacht in 2015 heeft afgeschaft. Wie dat in zijn kanton wil bereiken, schrijft het kantonparlement aan: Adressen en voorbeeldbrief. Voorbeeldmotie: Voorbeeldteksten voor jachtkritische moties
• Ontwormingsaas gebruiken in plaats van afschot: De Nancy-studie en ander onderzoek tonen aan dat orale ontwormingsaas de besmettingsgraad met de vossenlintworm tot bijna nul kan verlagen, zonder ook maar één dier te doden. Deze methode moet landelijk gefinancierd en uitgevoerd worden.
• Vang- en holenjacht verbieden: Beide jachtvormen veroorzaken extreem dierenleed en bevorderen het uitbreken van ziekten door stress en immuunsuppressie. 64 procent van de bevolking is voorstander van een verbod op de holenjacht (Demoscope/STS 2017).
• Monitoring van ziekten bij wilde dieren loskoppelen van de recreatieve jacht: De monitoring van ziekten bij wilde dieren mag niet in handen liggen van degenen die er belang bij hebben dat de bejaging wordt voortgezet. Onafhankelijke veterinaire instanties moeten het eigenaarschap van de gegevens overnemen.
• Professioneel wildbeheer volgens het Geneefse model: Wildbeheerders in overheidsdienst, begeleid door dierenartsen, kunnen ziekten bij wilde dieren op evidentie gebaseerd beheren, zonder de populatiestructuren te destabiliseren die natuurlijke ziekteresistentie mogelijk maken. Modelvoorstel: Jachtverbod naar Geneefs voorbeeld

Argumentatie

«Zonder vossenjacht zou de vossenlintworm een plaag worden.» De Nancy-studie laat het tegenovergestelde zien: geïntensiveerde vossenjacht verhoogde het besmettingspercentage van 40 naar 55 procent, terwijl het in het vergelijkingsgebied zonder geïntensiveerde jacht constant bleef. De auteurs noemen vossenjacht voor de bestrijding van epidemieën een «inappropriate paradigm». In Luxemburg daalde het besmettingspercentage na het einde van de vossenjacht van 39,7 naar 10,0 procent. Wat daadwerkelijk werkt, zijn ontwormingsaas, die het besmettingspercentage tot bijna nul terugbrengen zonder één dier te doden. De vossenlintworm is het argument, niet de oplossing.

«Minder vossen betekent minder ziekten voor de mens.» Minder vossen betekent meer muizen, meer muizen betekent meer teken, meer teken betekent meer lymeziekte, meer TBE, meer hantavirus. Een vos eet 4'000 muizen per jaar. Waar vossen ontbreken, exploderen de populaties van de hoofdgastheren voor teken en zoönotische verwekkers. Dat is geen activistenargument, dat is voedselketenbiologie.

«De rabiësbestrijding bewijst dat vossenjacht werkt.» Rabiës werd niet verslagen door afschot, maar door vaccinaasjes. Het Zwitserse Rabiës Centrum stelde zelf vast dat populatiereductie door bejaging «duidelijk niet mogelijk» en «zelfs contraproductief» is. Sinds 1998 is terrestrische rabiës in Zwitserland uitgeroeid, niet dankzij de recreatieve jacht, maar ondanks haar. Het rabiësargument is een historische bekentenis, geen bewijs.

«Vossen met schurft moeten worden afgeschoten om de verspreiding te stoppen.» Schurft laait plaatselijk op en dooft vanzelf weer uit. Waar de ziekte zich verspreidt, ontwikkelen vossen steeds meer resistentie. De recreatieve jacht maakt dit natuurlijke selectievoordeel teniet, omdat een recreatieve jager een vos niet kan aanzien of hij resistent is tegen schurft. Chronische jachtstress kan bovendien de afweer verzwakken. Wie tegelijkertijd de resistente dieren afschiet, loopt het risico het probleem te verergeren dat hij vervolgens als legitimatie aanvoert.

«Jacht is ziektepreventie.» Recreatieve jacht is het tegenovergestelde van ziektepreventie. Bejaging destabiliseert sociale structuren, vergroot zwerfbewegingen, onderdrukt immuunsystemen door chronische stress en vernietigt natuurlijke regulatiemechanismen. Wat wél ziektepreventie zou zijn: stabiele populaties roofdieren, intacte sociale structuren, ontwormingsaas en onafhankelijke diergeneeskundige monitoring. Allemaal maatregelen waarvoor geen recreatieve jacht nodig is.

Snelkoppelingen

Bijdragen op Wild beim Wild:

• Laagwildjacht en wildziekten
• Recreatieve jagers verspreiden ziektes
• Recreatieve Jacht bevordert ziekten
• Jacht in de feitencheck
• Waarom recreatieve jacht als populatiebeheer faalt
• Genève jachtverbod
• Vergrijping van wilde dieren
• Vossenjacht stoppen: kantonparlementen aanschrijven

Gerelateerde dossiers:

• De vos in Zwitserland: Meest bejaagde roofdier zonder lobby
• Nachtjacht en hightech: het sprookje van de eerlijke jacht
• Jachthonden: inzet, leed en dierenwelzijn
• Loodmunitie: toxisch erfgoed van de recreatieve jacht
• Hochjagd in Zwitserland: traditieritueel en stresstest
• Afrikaanse varkenspest: hoe een dierziekte als rechtvaardiging voor de recreatieve jacht wordt gebruikt
• Jachtongevallen in Zwitserland
• Jacht en dierenwelzijn: wat de praktijk met wilde dieren doet
• Jacht en wapens
• Drijfjacht in Zwitserland
• Ansitzjacht: wachten, techniek en risico's
• Bouwjacht
• Vallenjacht
• Passjacht
• Speciale jacht in Graubünden

Onze aanspraak

De bewering dat recreatieve jacht beschermt tegen ziekten bij wilde dieren is niet alleen onjuist, ze is empirisch weerlegd. Meer dan dertig jaar wildbiologisch onderzoek laat steeds hetzelfde zien: bejaging destabiliseert populatiestructuren, vergroot zwerfbewegingen, onderdrukt natuurlijke immuunresistentie en verspreidt ziekten sneller. Wie vossen schiet, zorgt voor meer muizen, meer teken, meer borreliose, meer hantavirus. Dat is geen argument van activisten, dat is biologie.

Wat werkelijk beschermt, is het tegenovergestelde: stabiele populaties roofdieren, intacte sociale structuren, ontwormingsaas in plaats van afschot, professioneel beheer van wilde dieren in plaats van gewapend vrijetijdsvermaak. Het kanton Genève toont al meer dan 50 jaar aan dat dit model goedkoper, diervriendelijker en epidemiologisch effectiever is dan welke recreatieve jacht dan ook. Dit dossier wordt voortdurend bijgewerkt wanneer nieuwe studies, cijfers of politieke ontwikkelingen daar aanleiding toe geven.

Meer over het onderwerp recreatieve jacht: in onze dossier over de jacht bundelen wij feitencontroles, analyses en achtergrondverhalen.