Vossenlintworm: mythen en feiten in de feitencheck

Minder Vossen, minder vossenlintworm, dus ook minder infectierisico voor de mens.

Op het eerste gezicht een plausibele conclusie, maar bij nadere analyse blijkt dit slechts jagerslatijn te zijn, zoals meerdere internationale studies aantonen.

In Europa ligt het verspreidingszwaartepunt van de vossenlintworm dankzij de recreatieve jagers en het zinloze bejagen van de vos vooral in de Zwitserland (met een zwaartepunt in de regio Thurgau en Oost-Zwitserland) en Litouwen.

Voor de in het vaktijdschrift «The Lancet Infectious Diseases» gepubliceerde overzichtsstudie heeft een internationaal onderzoeksteam nu voor het eerst de Europese casusaantallen van deze ziekte bepaald, zoals de bij de studie betrokken medische universiteit van Wenen op 21-7-2025 meedeelde. De gemiddelde jaarlijkse incidentie van 1997 tot 2023 lag in heel Europa op 0,063 gevallen per 100.000 inwoners. Op basis van de in deze studie vastgestelde incidentiepercentages en trends werden de Alpenregio en de Baltische staten als hotspots geïdentificeerd. Zo waren Oostenrijk, Frankrijk, Duitsland en Zwitserland samen verantwoordelijk voor 2.864 (68,08 procent) van de gevallen.

Volgens de studie zijn de aantallen gevallen de afgelopen jaren duidelijk gestegen – in Zwitserland zouden ze zijn toegenomen van een handvol jaarlijkse diagnoses in de jaren negentig. Een meldplicht voor vossenlintworminfecties bij mensen bestaat in Zwitserland echter niet. Waar hebben de auteurs hun gegevens dan vandaan?

De Zoo van Bazel heeft een geschiedenis met gorilla's die aan de vossenlintworm ziek werden en stierven. Daarom behandelt de zoo sinds 2016 al het voer dat mogelijk besmet zou kunnen zijn met eitjes van de vossenlintworm met warmte.

Recreatieve jagers beïnvloeden de gezondheid van de gehele vossenpopulatie op een negatieve manier, omdat de ziekte niet zijn normale verloop kan doorlopen en er zo resistente populaties zouden kunnen ontstaan. Recreatieve jagers droegen bij de bestrijding van hondsdolheid al aanzienlijk bij aan een snelle verspreiding van de ziekte, omdat de mannetjesvossen verder moesten trekken om een partner te vinden. Zo werd de ziekte pas echt een epidemie en werd deze pas begin jaren '80 – niet door de meedogenloze Jacht op de vos, maar door een vaccinatieactie met kippenkoppen – uitgeroeid.

• Recreatieve jagers verspreiden ziektes
• Recreatieve Jacht bevordert ziekten

Nog steeds wordt de vossenlintworm als argument gebruikt om de jacht op vossen te rechtvaardigen. Daarbij is de ziekte die deze veroorzaakt – de alveolaire echinokokkose – een van de zeldzaamste parasitaire ziekten van Europa. Vanwege het directe contact met vossen behoren vooral recreatieve jagers en bij de jacht ingezette honden, maar ook dierpreparateurs tot de risicogroep. Er zijn veel meer zoönosen bij huisdieren en landbouwhuisdieren.

Het afschieten van vossen kan zelfs tot gevolg hebben dat de vrijgekomen leefruimte opnieuw wordt bewoond door vossen met een veel groter aandeel dragers van de vossenlintworm.

Mensen zonder jachtakte hebben nauwelijks iets te vrezen

De angst voor besmetting met de vossenlintworm is praktisch ongegrond. Volgens de Universitaire kliniek van Ulm komt alveolaire echinokokkose met landelijk 40 tot 70 nieuwe gevallen per jaar zeer zelden voor. Bovendien zijn er geen aanwijzingen dat de parasiet wordt overgedragen door het eten van in het wild groeiende bessen of paddenstoelen, aldus Peter Höffken van Peta. De jachtuitoefening daarentegen, waarbij in Duitsland jaarlijks bijna een half miljoen vossen worden gedood en deels gevild, is juist een groot risicofactor voor besmetting met deze zoönose.

Het infectierisico is voor gewone boswandelaars minimaal. In tegenstelling tot de vele geruchten is er nauwelijks een patiënt met de vossenlintworm bekend die zich via bosbessen zou hebben besmet. Bessen die hoog aan de struik hangen, komen als besmettingsweg niet in aanmerking. Het is moeilijk voor te stellen hoe bijvoorbeeld vossenkeutels op hoog hangende bessen terecht zouden komen.

Ook al zijn er geen aanwijzingen dat het eten van op de grond groeiend fruit of groenten een vossenlintworminfectie kan veroorzaken, is het over het algemeen raadzaam om vruchten uit bos en tuin voor consumptie grondig te wassen en sterk verontreinigde plantendelen daarbij te vermijden.

Dossiers: De vos in Zwitserland: het meest bejaagde roofdier zonder lobby | Vossenjacht zonder feiten: Hoe JagdSchweiz problemen verzint

Verdere artikelen

• Dierentuinen berokkenen dieren meer schade dan u zich wellicht bewust bent
• Gerechtigheid voor dierentuindieren
• Is het tijd om dierentuinen te verbieden?
• Finland: dierentuin wil reuzenpanda's vanwege onderhoudskosten terugsturen naar China
• Het houden van olifanten in dierentuinen moet eindelijk stoppen!
• Doden van overtollige dieren – dierentuinen falen bij soortenbescherming