Spanje geeft 67 wolven vrij voor afschot, hoewel rechters precies dat drie keer hebben teruggedraaid

Een lezeres uit Spanje heeft zich deze week tot de IG Wild beim Wild gewend.

In Asturië, schreef ze, heeft de regionale regering besloten 67 wolven te doden. Ze vroeg om hulp voor deze dieren. Wij hebben de zaak onderzocht. Ze is bevestigd, en ze is ernstiger dan een louter afschotcijfer doet vermoeden.

Asturië is van plan tot eind 2027 maximaal 67 wolven te doden, 14 meer dan in het vorige programma. Het nieuwe maximumquotum volgt op drie rechterlijke uitspraken die eerdere plannen en hun rechtsgrondslag duidelijk hebben ingeperkt of vernietigd. De zaak laat zien hoe een bestuur na nederlagen bij de rechter nieuwe rechtsgrondslagen creëert om dodelijke controlemaatregelen voort te zetten.

Wat Asturië heeft besloten

De Consejería de Medio Rural y Política Agraria heeft haar jaarlijkse controleprogramma in het kader van het II. Wolvenbeheerplan goedgekeurd. Toegestaan zijn maximaal 67 wolven, geldig tot 31 december 2027 en verlengbaar tot maart 2028 wanneer het quotum tegen dan niet is uitgeput. Dat zijn veertien dieren meer dan in het vorige plan (53) en het hoogste contingent van de huidige beheercyclus.

De autoriteit baseert zich op een geschatte populatie van 412 tot 460 dieren in 50 geïdentificeerde roedels, waarvan 46 zich voortplanten. Als motivering dienen 3893 in 2025 aangetaste landbouwhuisdieren en schadevergoedingen van 1,9 miljoen euro, een toename van de schade met ongeveer 30 procent ten opzichte van 2021.

De afschotten zijn verdeeld over acht beheerzones:

De reserve van maximaal 18 dieren buiten specifieke beheerzones doet het quotum eerder lijken op een flexibel onttrekkingscontingent dan op een strikt geïndividualiseerde reactie op afzonderlijke schadegevallen. Opvallend is ook de zone Suroccidental: vier vrijgegeven wolven bij amper 31 aangetaste landbouwhuisdieren in het hele jaar. De precieze verdeling van de schade per zone is afkomstig uit de tot nu toe gepubliceerde gegevens van autoriteiten en media; de volledige programmaresolutie als primaire bron was op het moment van publicatie nog niet beschikbaar.

Als methoden zijn voorzien: selectieve aanzitjacht door milieuagenten, ondersteuning bij goedgekeurde jachten op andere soorten, gecoördineerde drijfjachten en vangst van levende dieren. De controles lopen hoofdzakelijk van januari tot april en van september tot december, punctueel ook daartussen.

Het punt dat de autoriteit als open behandelt: de rechtbanken hebben nauwe grenzen getrokken

Asturië behandelt de rechtssituatie als opnieuw vormbaar, hoewel de rechtbanken nauwe grenzen hebben getrokken voor dodelijke ingrepen.

Het Hof van Justitie van de Europese Unie deed op 29 juli 2024 in zaak C-436/22, aangespannen door de Asociación para la Conservación y Estudio del Lobo Ibérico (ASCEL) en voorgelegd door een Spaanse rechtbank, weliswaar uitspraak over de rechtssituatie in Castilië en León. Zijn uitspraak geldt echter voor het gehele Unierecht: een regio mag de wolf niet als bejaagbare soort aanmerken wanneer zijn staat van instandhouding op nationaal niveau ongunstig is. En dat zelfs niet wanneer hij in de betrokken regio geen strikte bescherming meer geniet. Beheersmaatregelen zoals de jacht moeten er juist op gericht zijn een gunstige staat van instandhouding te behouden of te herstellen. Grondslag was het eigen rapport van Spanje over de periode 2013 tot 2018, waarin de wolf in alle bewoonde regio's als «ongunstig-ontoereikend» werd aangemerkt.

Het Spaanse hoogste gerechtshof, de Tribunal Supremo, volgde in februari 2026 en vernietigde, eveneens op vordering van ASCEL, het Asturische controleplan van 2022. De kernboodschap: afschot is alleen toelaatbaar wanneer het de enige oplossing vormt om schade aan vee te voorkomen, en dodingsmaatregelen moeten aan strikte voorwaarden onderworpen zijn. Doden is altijd de laatste optie, pas nadat alle preventieve maatregelen hebben gefaald.

En de Asturische regionale rechtbank zelf, de Tribunal Superior de Justicia de Asturias, verklaarde in april 2026 het onmiddellijk voorafgaande programma 2025/2026 nietig. Het programma zou «geen enkele werking» hebben en een geldige rechtsgrondslag ontberen.

Drie instanties, dezelfde boodschap. Asturië voert aan dat het het II. Wolvenbeheersplan na het Supremo-arrest heeft aangepast en daarmee een nieuwe rechtsgrondslag heeft geschapen; het quotum zou nu gebaseerd zijn op populatie, schade, conflicten en beschikbare wildprooi. Of deze wijziging daadwerkelijk voldoet aan de door het Hof van Justitie en de Supremo geformuleerde strikte voorwaarden, is tot dusver niet gerechtelijk vastgesteld.

31 doodgeschoten wolven, voordat het onrechtmatige voorgaande programma werd stopgezet

Waarom dit geen academische kwestie is, blijkt uit een blik op het geannuleerde programma 2025/2026. Tot aan de opschorting waren er in het kader van de beheersmaatregelen 31 wolven doodgeschoten. Elf andere dieren werden in dezelfde programmabalans geregistreerd als omgekomen door andere oorzaken. In totaal telde het bestuur 42 dieren, ongeveer 80 procent van het voorziene contingent van 53. Uit een plan dat een rechtbank vervolgens onrechtmatig verklaarde.

Dat werd mogelijk doordat voorlopige maatregelen werden geweigerd. De advocate van het Fondo Lobo, Sara González Merinero, vatte het kernachtig samen: het was weliswaar onvermijdelijk dat de regionale rechtbank de richtlijnen van het hoogste gerechtshof zou toepassen, maar zij betreurde dat er in het kader van het inmiddels geannuleerde plan überhaupt wolven waren gedood, omdat voorlopige rechtsbescherming was geweigerd.

De zaak laat zien hoe snel onomkeerbare feiten kunnen ontstaan wanneer afschot begint voordat rechtbanken over een gevraagde opschorting hebben beslist. Volgens mediaberichten heeft ASCEL aangekondigd ook het nieuwe plan aan te vechten en de opschorting ervan te vragen. Tot een dergelijke beslissing valt, kan er echter vanaf september geschoten worden. Dode wolven kunnen door geen enkel vonnis worden teruggehaald.

De wetenschappelijke discussie

De inhoudelijke kern van het geschil is de staat van instandhouding. ASCEL documenteert een langdurige terugtrekking: in 1987 leefden er in Spanje ongeveer 1500 wolven op zo'n 100’000 vierkante kilometer; tussen 2012 en 2014 telde de tweede nationale inventarisatie nog slechts 297 wolvengroepen op 91’620 vierkante kilometer. Voor ASCEL is de staat van instandhouding van de wolf in Spanje daarmee duidelijk ongunstig.

Het conflict spitste zich toe op 22 juni 2026, toen de Conferencia Sectorial de Medio Ambiente, het coördinatieorgaan van de centrale staat en de regio's, een akkoord aannam dat de staat van instandhouding van de Iberische wolf in de biogeografische regio's Atlantische Oceaan en Middellandse Zee als «gunstig» verklaart. Het werd ingediend door Galicië, Castilië en León, Asturië en Cantabrië, tegen de stem van het ministerie van Milieu MITECO, waarvan het eigen deskundigenrapport de soort in alle drie de regio's als ongunstig beoordeelde. Ecologistas en Acción en het Fondo Lobo klagen daartegen bij de Audiencia Nacional. Hun woordvoerder Theo Oberhuber betoogt dat het niet gaat om een legitiem technisch meningsverschil, maar om het doordrukken van een politieke meerderheid tegen het wetenschappelijke bewijs in. Of een soort haar bescherming verliest, mag niet bij stemming van de autonome regio's worden beslist, maar aan de hand van gegevens.

De tegenstrijdigheid wordt des te tastbaarder wanneer men zich herinnert dat de wolf in 2021 in heel Spanje onder bescherming gesteld was. De politieke hefboom voor de ommekeer was een wetswijziging van april 2025 (Ley 1/2025), die de wolf ten noorden van de Duero uit het nationale beschermingsregister LESPRE schrapte, ingevoegd via parlementaire amendementen op een wet tegen voedselverspilling. Tegen deze bepalingen diende de Defensor del Pueblo, de Spaanse ombudsdienst, in juli 2025 naar aanleiding van 278 burgerverzoeken, waaronder aanvragen van ASCEL en PACMA, een grondwettelijke klacht in, die het Grondwettelijk Hof ter toetsing aannam.

Waarom dit ook Zwitserland aangaat

Wie het Asturische debat volgt, herkent het Zwitserse patroon onmiddellijk. Het is dezelfde mechaniek: eerst de verlaging van de beschermingsstatus, dan opgevoerde afschotquota, dan herschreven jachtwetten, en uiteindelijk rechtbanken die de grofste uitwassen van een gepolitiseerd jachtbeleid moeten opruimen. Op EU-niveau werd de wolf in het Verdrag van Bern eind 2024 van «streng beschermd» naar «beschermd» teruggeschaald, een stap die toen al als juridisch en wetenschappelijk twijfelachtig werd bekritiseerd. Zwitserland heeft met de herziening van het jachtrecht allang preventieve en reactieve reguleringen ingevoerd, die kantons toestaan om delen van roedels en hele roedels af te schieten.

De zaak Asturië laat twee dingen zien. Ten eerste kunnen rechtbanken duidelijke grenzen stellen aan dodelijke wolvenbeheersplannen: het Europese Hof van Justitie eist een gunstige staat van instandhouding, het Tribunal Supremo een toetsing van mildere alternatieven, en het TSJ Asturië verklaarde het voorgaande programma onrechtmatig, net zoals het hof van beroep in Zweden in 2026 de licentiejacht definitief stopzette. Ten tweede blijft rechterlijke rechtsbescherming te traag wanneer afschot begint voordat over een opschorting is beslist.

Bij het later geannuleerde programma waren al 31 wolven doodgeschoten. Geen enkel vonnis kan deze dieren terugbrengen. Doorslaggevend zou daarom zijn om preventieve kuddebescherming en niet-dodelijke maatregelen daadwerkelijk met voorrang uit te voeren en dodelijke ingrepen op te schorten totdat hun rechtmatigheid is opgehelderd. Dat is de les uit het gehele Europese wolvenbeleid: de doeltreffendste bescherming tegen aanvallen op landbouwhuisdieren is niet het afschot, maar de consequente bescherming van de kuddes.