Hittegolf, maar de ooievaars denken al aan het vertrek

Terwijl de thermometer in Zwitserland momenteel boven de 30 graden staat, heeft een deel van de inheemse witte ooievaars al een heel ander programma: het vertrek naar het zuiden. Het Zwitserse Vogeltrekstation ontvangt dezer dagen talrijke meldingen over grote groepen die zich op velden verzamelen, een onmiskenbaar teken van de aanstaande wegtrek.

Grote samenscholingen op verschillende plaatsen

Bijzonder opvallend was een kolonie van 250 dieren die dinsdag in Chavornay (VD) werd waargenomen. Op woensdag volgde een samenscholing van 180 ooievaars in de regio Genève. Uitzonderlijk zijn dergelijke aantallen volgens Livio Rey, woordvoerder van het vogeltrekstation, echter niet: het gaat niet om de grootste ooit geregistreerde groepen. Het onderwerp houdt de bevolking echter duidelijk sterk bezig, wat blijkt uit het toenemende aantal vragen.

De reden voor de samenscholingen is weinig spectaculair: na het broedseizoen zijn zowel volwassen als pas vliegvlugge jonge dieren talrijk onderweg. Tegelijk is de trektijd begonnen, waardoor ook witte ooievaars uit Duitsland en Frankrijk zich op hun weg naar het zuiden in Zwitserland laten zien. Vers geploegde akkers en pas gemaaide weiden zijn geliefde verzamelplaatsen, omdat daar gemakkelijk voedsel zoals sprinkhanen, muizen of regenwormen te vinden is. Soms overnachten de groepen zelfs op daken, wat extra aandacht trekt. Ook het zoeken naar thermiek speelt een rol: ooievaars maken gebruik van warme luchtkolommen om hoogte te winnen en verzamelen zich daar waar de omstandigheden daarvoor gunstig zijn. Van echt sociaal gedrag kan daarbij geen sprake zijn, aldus Rey, temeer omdat de groepen zich net zo snel weer oplossen.

Westelijke route via Spanje, oostelijke route via de Bosporus

Zwitserse ooievaars volgen traditioneel de westelijke route richting Spanje en Gibraltar tot in West-Afrika, waarbij de trek meestal vanaf half juli begint. Een tweede, oostelijke route voert vogels uit Oost-Duitsland en Oost-Europa via de Bosporus en de Golf van Suez tot in Oost-Afrika. Zwitserland beleeft volgens Rey momenteel het hoogtepunt van de doortrek. De terugkeer van de volwassen dieren om te broeden begint pas weer vanaf februari.

Recordaantal overwinterende ooievaars

Opmerkelijk is een tweede trend: steeds meer ooievaars brengen de winter door op het Iberisch schiereiland of blijven volledig in Zwitserland. Telde men in januari 2017 nog 288 overwinterende dieren, in januari 2026 waren het al 1’770 exemplaren, een absoluut record. Als reden noemt Rey het voedselaanbod: milder wordende winters met minder sneeuw en vorst zorgden ervoor dat de vogels ook hier voldoende voedsel vonden. De temperatuur zelf is nooit doorslaggevend geweest voor de trekdrang, het verenkleed isoleert goed tegen kou.

Deze ontwikkeling werd pas mogelijk door een succesvol herintroductieprogramma: in de jaren 1950 gold de ooievaar in Zwitserland als uitgestorven. Vandaag broeden er weer zo'n 1’300 paren in het land, een bevinding die ook in onze eerdere bijdrage over het veranderde overwinteren van ooievaars wordt geduid. Daar lag het aantal broedparen in 2025 nog op 1’250, wat de aanhoudende groei van de populatie onderstreept.

Een signaal voor de verandering van het trekgedrag

De waarnemingen passen in een groter beeld: de ooievaar geldt steeds meer als symbool voor aanpassingsvermogen ten aanzien van de klimaatverandering. Zijn voormalige broedgebied wordt steeds vaker ook winterverblijf, een patroon dat ook bij andere inheemse vogelsoorten zoals merels of spreeuwen te observeren valt. Wie meer wil weten over de achtergronden van de herintroductie en het verband met de bescherming van niet-menselijke dieren in Zwitserland, vindt in de categorie Wilde dieren verdiepende bijdragen.