Veel ooievaars blijven tegenwoordig ook de winter over

Twee decennia geleden werden ongeveer 200 ooievaarsparen geteld.

In 2025 steeg dit aantal naar een indrukwekkende 1.250 broedparen. Daarmee tekent zich een trend af naar kortere trekroutes of een volledig verblijf in het broedgebied.

Inmiddels trekt nog maar de helft van de in Zwitserland broedende ooievaars überhaupt naar het zuiden. De meeste blijven op nabijgelegen afvalstortplaatsen in Spanje of Portugal – plekken waar ze voldoende voedsel vinden. Slechts weinig vogels vliegen verder tot in Afrika.

De winter in Zwitserland – geen belemmering

Zelfs bij sneeuw vinden de ooievaars genoeg voedsel, zoals muizen, kikkers, wormen of insecten – afhankelijk van wat beschikbaar is. Zonder jongen om te verzorgen is de energiebehoefte gering. De vogels rusten vaak en vliegen weinig, waardoor het voedselverbruik geminimaliseerd wordt.

In sommige gemeenten zoals Avenches (VD) of Uznach (SG) horen ooievaars allang bij het winterse beeld. In Avenches is de ontwikkeling bijzonder opvallend: vorig jaar broedden daar 54 paren, dit jaar zijn het er al 94. Al in 2023 overwinterden ongeveer 650 ooievaars in Zwitserland – zo'n derde van de totale populatie. Vooral in de regio Bazel was het aandeel hoog.

De ooievaar is vandaag de dag een symbool van aanpassing en verandering: een geografisch terugtrekgebied – ooit zijn broedgebied – wordt steeds meer ook zijn winterverblijf. Het razendsnelle herstel van de populatie en het veranderde trekritme zijn de uitdrukking van de wisselwerking tussen natuurbeschermingsprogramma's, klimaatverandering en het stedelijke én landelijke voedselaanbod. Zo schrijft de ooievaar een nieuw hoofdstuk in zijn geschiedenis – en onze winters mee.

De verandering in het trekgedrag van de ooievaars is geen uniek verschijnsel – ook andere inheemse vogelsoorten blijven in de winter steeds vaker in Midden-Europa. Moderne studies wijten deze verschoven patronen aan de zachtere winters als gevolg van de klimaatverandering.

Merel en spreeuw – van trekvogel tot standvogel

Nog maar enkele decennia geleden trokken merels en spreeuwen in grote aantallen naar het Middellandse Zeegebied. Vandaag overwinteren velen van hen direct in Zwitserland of Zuid-Duitsland. Ook hier geldt: de winters zijn zachter geworden, sneeuwdekens korter en voedsel langer beschikbaar. Daardoor loont de lange reis naar het zuiden gewoonweg niet meer.

Rode wouw – een succes zoals de ooievaar

Vooral het geval van de rode wouw is indrukwekkend. Oorspronkelijk overwinterde hij bijna uitsluitend in Spanje. Inmiddels blijven duizenden van deze roofvogels ook in Zwitserland – vooral in het Middelland. Hun populaties hebben zich daardoor sterk herstelt.

Boerenzwaluw en gierzwaluw – nog altijd trouwe langeafstandstrekkers

Heel anders gedragen zich boerenzwaluwen of gierzwaluwen. Zij leven bijna uitsluitend van insecten in de lucht en zijn afhankelijk van een warm klimaat. Daarom vliegen ze nog altijd tot in West- of Zuid-Afrika om de winter te doorstaan. Voor deze soorten blijft de vogeltrek over lange afstanden van levensbelang.