Vos Zwitserland: meest bejaagde predator zonder lobby

In Zwitserland worden jaarlijks zo'n 19.000 rode vossen doodgeschoten tijdens de laagwildjacht; in 2025 waren dat volgens de Eidgenössische Jagdstatistik (Zwitserse federale jachtstatistiek) 19.208, plus 1.730 speciale afschotten. De meeste belanden in het afval. Voor de vos bestaat er in Zwitserland geen afschotplanning, geen contingenten en geen wetenschappelijk erkende noodzaak tot regulering. Hij wordt bijna het hele jaar bejaagd: via de laagwildjacht, de aanzitjacht, de holenjacht en met speciale vergunningen tijdens het gesloten seizoen. Volgens de dierenwelzijnswet (art. 26 TSchG) moet er een "redelijke grond" zijn om een dier te doden. Voor de vossenjacht bestaat er geen enkele die een wetenschappelijke toets doorstaat.

Wat een tegenstrijdigheid: het dier dat in Zwitserland de belangrijkste rol speelt als natuurlijke muizenjager, aasverwerker en regulator van ziekten, wordt als "ongedierte" geclassificeerd en dient recreatieve jagers als levend schietschijf. Meer dan 30 jaar wildbiologisch onderzoek laat eensluidend zien: de vossenjacht reguleert populaties niet, ze destabiliseert ze. Ze deugt niet voor het bestrijden van ziekten, integendeel. In Luxemburg is de vossenjacht sinds 2015 verboden: de populaties zijn stabiel gebleven en het besmettingspercentage met de vossenlintworm is gedaald van zo'n 40 naar zo'n 10 procent. In het kanton Genève bestaat al meer dan 50 jaar geen recreatieve jacht, zonder "vossenexplosie", zonder epidemieën, zonder chaos. JagdSchweiz schreef in 2011 zelf: "Wildpopulaties reguleren zich in principe vanzelf, ook in ons cultuurlandschap."

Dit dossier bundelt de belangrijkste feiten over de vos in Zwitserland: zijn ecologische rol als gezondheidspolitie en muizenregulator, de wetenschappelijke weerlegging van de jachtargumenten, de politieke mechanismen die zijn zinloze vervolging beschermen, en de vraag waarom een praktijk die aantoonbaar contraproductief is in de 21e eeuw wordt voortgezet. Wie dieper wil ingaan op het onderwerp, vindt in ons Dossier over de jacht in Zwitserland de meest uitgebreide materiaalbasis.

Wat je hier te wachten staat

Biologie en levenswijze: Wie de rode vos is, hoe hij leeft en waarom hij als cultuurvolger en aanpassingskunstenaar alle leefgebieden van Zwitserland bevolkt.
Ecologische betekenis: Waarom de vos als muizenregulator, aasverwerker en gezondheidspolitie meer doet voor de ecosystemen dan elke recreatieve jager.
Compensatoire voortplanting: Het wetenschappelijke mechanisme dat verklaart waarom vossenjacht tot meer vossen leidt en waarom Luxemburg, Genève en het Nationaal Park dit bewijzen.
Vossenlintworm, hondsdolheid, schurft: Hoe de lobby van de recreatieve jacht angst voor ziekten instrumentaliseert en wat de gegevens daadwerkelijk laten zien.
Bedreigingen: Recreatieve jacht, holenjacht, nachtjacht, verwisselingsafschot, wegverkeer en de systematische ontmenselijking van een fascinerend roofdier.
Luxemburg en Genève: De succesmodellen die het hele jachtnarratief weerleggen.
Politiek en lobby: Hoe JagdSchweiz de vossenjacht verdedigt en waarom de argumenten niet standhouden.
“Wist u dat?”: 25 feiten over de vos die het jachtnarratief weerleggen.
Alternatieven: Wat in plaats daarvan wel werkt.
Wat er zou moeten veranderen: Concrete politieke eisen.
Argumentenoverzicht: Antwoorden op de meest gehoorde beweringen van de lobby van de recreatieve jacht over de vos.
Snelkoppelingen: Alle relevante artikelen, studies en dossiers.

Biologie en levenswijze: het meest aanpassingsvermogende roofdier van Europa

De rode vos (Vulpes vulpes) behoort tot de familie van de hondachtigen (Canidae) en is het meest wijdverspreide landroofdier ter wereld. In Zwitserland is hij de enige inheemse vossensoort. Volwassen dieren bereiken een romplengte van 60 tot 90 centimeter, een staartlengte (pluim) van circa 40 centimeter en een gewicht van 5 tot 8 kilogram. De kenmerkende roodbruine vachtkleur varieert naargelang regio en seizoen, de staartpunt is wit. De rechtopstaande, driehoekige oren kan de vos in bijna alle richtingen draaien, waardoor hij geluiden nauwkeurig kan lokaliseren.

Vossen zijn solitaire dieren met een flexibel sociaal systeem. In landelijke gebieden claimt een vos een territorium van 100 tot 350 hectare (in de Zwitserse Jura), in steden als Zürich slechts zo'n 30 hectare. De territoria worden gemarkeerd met urine en uitwerpselen en verdedigd tegen soortgenoten. Dit territoriale systeem is een natuurlijk regulatiemechanisme: vrijkomend leefgebied wordt snel weer ingenomen door andere vossen, niet door voortplanting, maar door immigratie.

De paartijd (ranstijd) valt in de wintermaanden december tot maart. De vosvrouw is slechts twee tot drie dagen in januari of februari vruchtbaar. Na een draagtijd van circa 50 tot 63 dagen werpt zij gemiddeld vier tot zes welpen. In stabiele, niet bejaagde populaties plant zich alleen het ranghoogste vrouwtje van de familiegroep voort. “Geboortebeperking in plaats van massale ellende”, noemde bioloog Erik Zimen dit verschijnsel. Wordt de sociale structuur door bejaging verstoord, dan planten bijna alle vrouwtjes zich voort, nemen de worpgroottes toe en compenseert de populatie de verliezen in korte tijd.

De vos is een uitgesproken voedselopportunist. Zijn menu omvat veldmuizen (hoofdvoedsel, circa 80 procent), fruit en bessen, wormen, insecten, aas, afval en af en toe vogels of konijnen. De dagelijkse voedselbehoefte komt omgerekend neer op ongeveer 15 tot 20 muizen. Door deze brede voeding is hij een van de belangrijkste natuurlijke regulatoren van muizen- en knaagdierpopulaties, met directe positieve gevolgen voor landbouw en gezondheid.

De natuurlijke levensverwachting van een vos bedraagt tot acht jaar. In sterk bejaagde gebieden wordt 95 procent van alle vossen niet ouder dan vier jaar. In het Zwitserse Nationaal Park, waar de vos volledig beschermd is, reguleert de populatie zich al tientallen jaren stabiel; geen van zijn prooidieren is uitgestorven en er zijn noch epidemieën noch “populatie-explosies”.

Meer hierover: Dierenmishandeling: vossenmassacre in Zwitserland en Einde aan de vossenjacht

Ecologie: gezondheidsagent, muizenjager en aasopruimer

De vos is een ecologische sleutelfiguur. Zijn functies in het ecosysteem zijn veelzijdig, meetbaar en door geen enkele recreatieve jacht te vervangen:

Als muizenregulator houdt de vos populaties van veldmuizen, woelmuizen en andere kleine zoogdieren in toom. Een enkele vos eet jaarlijks meerdere duizenden muizen. Dat heeft directe gevolgen voor de landbouw (minder oogstverlies door muizenvraat), voor de bosbouw (minder wortelschade aan jonge bomen) en voor de menselijke gezondheid: minder muizen betekent minder teken, minder borreliose, minder hantavirus. Actueel onderzoek toont aan dat de vos een van onze waardevolste bondgenoten is in de strijd tegen borreliose.

Als Aasopruimer ruimt de vos dierenkadavers op en voorkomt zo de verspreiding van ziekten. Deze rol als „gezondheidspolitie“ wordt in de jachtliteratuur graag geromantiseerd, maar in de jachtpraktijk juist ondergraven: wie vossen doodschiet, elimineert precies de dieren die deze functie vervullen.

Als Zaadverspreider draagt de vos via zijn uitwerpselen zaden van bessen en vruchten naar nieuwe gebieden en bevordert daarmee de plantendiversiteit. Ook deze functie is ecologisch gedocumenteerd en door geen enkele jachtmethode te vervangen.

De lobby van de recreatieve jacht beweert dat de vos „gereguleerd“ moet worden om grondbroeders en veldhazen te beschermen. De gegevens weerleggen dit fundamenteel: in Duitsland werden in tien jaar tijd zo'n 10 miljoen vossen doodgeschoten, en de populaties veldhazen daalden in dezelfde periode met de helft, de fazantenpopulaties met 75 procent, en patrijzen verdwenen bijna volledig. De achteruitgang van deze soorten is toe te schrijven aan de vernietiging van leefgebieden door intensieve landbouw, niet aan de vos. De Luxemburgse minister van Milieu stelde duidelijk: „Er is geen wetenschappelijk bewijs dat het vossenjachtverbod verantwoordelijk is voor de achteruitgang van bepaalde vogelsoorten.“

Meer hierover: Vossenjacht zonder feiten: Hoe JagdSchweiz problemen verzint en Jacht en biodiversiteit: beschermt jacht de natuur echt?

Compensatoire voortplanting: waarom vossenjacht tot meer vossen leidt

Het centrale wetenschappelijke argument tegen de vossenjacht is de compensatoire voortplantingsdynamiek. Het is geen op zichzelf staande bevinding, maar een van de best gedocumenteerde fenomenen uit de populatiebiologie. Meer dan 30 jaar wildbiologisch onderzoek laat eensluidend zien: vossenjacht reguleert niet (onder andere Baker & Harris 2006, Rushton et al. 2006, Kämmerle et al. 2019). Het kanton Zug liet de kwestie in 2025/26 als eerste kanton onafhankelijk onderzoeken: het vakrapport van SWILD (Kistler & Bontadina 2026) concludeert dat de vossenjacht populaties niet duurzaam reguleert, de bestrijding van ziekten niet verbetert en inferieur is aan niet-dodelijke methoden. De Zuger jachtcommissie besloot daarop de vossenjacht niet langer actief te bevorderen.

Het mechanisme is duidelijk: wanneer vossen door recreatieve jacht worden gedecimeerd, reageert de populatie met een hoger geboortecijfer. In stabiele, onbejaagde populaties plant alleen de teef met de hoogste rang zich voort en zijn de nesten klein. Zodra de sociale structuur door bejaging wordt verscheurd, planten bijna alle teven zich voort, groeien de nestgroottes tot het drie- tot vierdubbele en trekken vossen uit aangrenzende gebieden de vrijgekomen territoria binnen. Studies bewijzen: zelfs wanneer driekwart van een populatie wordt afgeschoten, is het volgende jaar weer hetzelfde aantal dieren aanwezig.

Robert Brunold, president van de kantonale vereniging van patentjagers van Graubünden, zei het openlijk: «Noodzakelijk is de kleinwildjacht niet, maar wel gerechtvaardigd. Zo kun je je ook afvragen of het zinvol is om bessen en paddenstoelen in het bos te plukken!» Peter Juesy, voormalig jachtinspecteur van het kanton Bern, formuleerde het nuchterder: «Wildbiologisch is de vossenjacht niet zinvol, de populatie laat zich zo niet reguleren.»

Wat de praktijkervaring bevestigt:

In Zwitserse Nationale Park wordt de vos al meer dan 100 jaar niet bejaagd. De populatie is stabiel. Geen van zijn prooidieren is uitgestorven. Er is geen «vossenexplosie».

In kanton Genève is er sinds 1974 geen recreatieve jacht meer. Ook hier geen «vossenexplosie», geen epidemieën, maar in plaats daarvan groeiende biodiversiteit en 30.000 overwinterende watervogels.

In Luxemburg is de vossenjacht sinds 2015 verboden. De tellingen met wildcamera's laten een stabiele, constante populatie zien. De horrorscenario's van de Luxemburgse jagersbond zijn niet uitgekomen.

In Duitse nationale parken (Beierse Woud, Berchtesgaden e.a.) is de vossenjacht stopgezet of sterk beperkt, met een onverminderd positieve balans.

Meer hierover: Waarom recreatieve jacht als populatiebeheer faalt en Luxemburg verlengt vossenjachtverbod

Vossenlintworm, hondsdolheid, schurft: hoe angst de vossenjacht in leven houdt

De lobby van de recreatieve jacht wisselt van rechtvaardigingsargumenten zodra er één wetenschappelijk is weerlegd. Eerst was het hondsdolheid, toen de vossenlintworm, toen schurft, toen borreliose. De jachtpraktijk blijft dezelfde, alleen het label verandert.

Hondsdolheid: De terrestrische hondsdolheid geldt in Zwitserland sinds 1998 als uitgeroeid. Ze werd niet verslagen door afschot, maar door vaccinatieaas. Het Zwitserse Hondsdolheidcentrum concludeerde al: een vermindering van vossenpopulaties door jagers is “duidelijk niet mogelijk en de jacht ter bestrijding van hondsdolheid zelfs contraproductief”. De massale bejaging had de ziekte verspreid in plaats van ingedamd, omdat ze zwerfbewegingen versterkte en de sociale structuur vernietigde. Het argument “bestrijding van hondsdolheid” verdween, de vossenjacht bleef.

Vossenlintworm: De bewering “minder vossen = minder vossenlintworm = minder risico” klinkt logisch, maar is weerlegd. Een vierjarige Franse studie uit de regio Nancy (Comte et al. 2017, Preventive Veterinary Medicine) toonde aan: ondanks 776 extra gedode vossen daalde de populatie niet, het besmettingspercentage steeg van 40 naar 55 procent. In het aangrenzende controlegebied zonder extra bejaging bleef het stabiel. In Luxemburg daalde het besmettingspercentage na het verbod op de vossenjacht van circa 40 naar circa 10 procent. De bejaging destabiliseert territoriumstructuren, verhoogt zwerfbewegingen en bevordert zo de verspreiding van de parasiet. Aan de vossenlintworm worden in Zwitserland volgens een in 2025 in “The Lancet Infectious Diseases” gepubliceerde analyse gemiddeld circa 70 mensen per jaar ziek. De ziekte is zeldzaam, en de vossenjacht verlaagt het risico niet, ze verhoogt het.

Schurft: Vossenschurft komt even vaak voor in bejaagde als in onbejaagde populaties. Jachtdruk en de daarmee gepaard gaande stress verzwakken het immuunsysteem van de dieren en verhogen de vatbaarheid voor ziekten. De bewering dat vossenjacht beschermt tegen schurft is epidemiologisch niet onderbouwd.

Ziekte van Lyme: Hier keert het argument zich volledig om: minder vossen betekent meer muizen, meer muizen betekent meer teken, meer teken betekent meer borreliose en meer hantavirus. Aan het hantavirus worden in Duitsland in uitbraakjaren meer dan 1.500 mensen ziek (Robert Koch-Institut, 2019), een veelvoud van het aantal gevallen van vossenlintworm. Wie vossen doodschiet, schaadt de gezondheid van de bevolking.

Meer hierover: Jacht en ziekten bij wilde dieren en Laagwildjacht en wildziekten

Bedreigingen: een leven onder permanent vuur

De vos is in Zwitserland niet beschermd. Hij mag worden bejaagd, wordt vrijwel het hele jaar bejaagd, en zijn doding is niet onderworpen aan enige planning door de overheid. Dat maakt hem tot vogelvrij wild, tot een dier in juridisch niemandsland.

Laagwildjacht: Overdag worden vossen in de meeste kantons geschoten in het kader van de jacht op klein wild. Er zijn geen contingenten en geen door de overheid vastgestelde afschotaantallen. De dieren dienen als levende schietschijven.

Aasjacht en nachtjacht: 's Nachts zitten recreatieve jagers bij lokplaatsen (voederplekken) in en aan de rand van het bos te wachten op het «roofwild», dat de kantonale verordeningen ondanks het zogenaamde verbod op nachtjacht uitdrukkelijk vrijgeven. Of het nu gaat om Zürich, Graubünden, Solothurn of Aargau: het patroon herhaalt zich. Officieel geldt het verbod op nachtjacht in het bos, maar de uitzonderingen voor «roofwild» hollen het stelselmatig uit.

Vossenjacht met honden onder de grond: Een van de wreedste jachtmethoden die er bestaan. Scherp gemaakte honden worden in vossen- en dassenholen gejaagd. De opgesloten dieren lijden doodsangst, worden gebeten en opgejaagd. Volgens art. 4 van de Zwitserse dierenwelzijnswet is het verboden honden op andere dieren af te sturen. Toch wordt precies dat in het kader van de vossenjacht gelegaliseerd en duizenden keren toegepast. 64 procent van de Zwitserse bevolking is voorstander van een verbod op de holenjacht, slechts 21 procent wil die behouden. Dat blijkt uit een representatieve enquête van Demoscope in opdracht van de Schweizer Tierschutz STS (september 2017, 1.015 respondenten; Verbod op de zinloze vossenjacht is hoog tijd).

Verwisselingsafschot: Vossen worden regelmatig verward met beschermde soorten, met name met wilde katten, die zich in Zwitserland weer uitbreiden. De gevolgen voor recreatieve jagers zijn minimaal.

Wegverkeer: Jaarlijks worden ongeveer 7.000 vossen het slachtoffer van het verkeer; in 2025 waren dat volgens Eidgenössische Jagdstatistik (Zwitserse federale jachtstatistiek) 6.022 op de weg en 684 in het treinverkeer. Jachtdruk vergroot de trekbewegingen en drijft vossen naar onbekende gebieden, ook over wegen.

Afvoer in plaats van benutting: De meeste geschoten vossen worden bij het afval gegooid. Ze worden niet gegeten en hun pels wordt meestal niet gebruikt. Het standpuntdocument van JagdSchweiz uit 2025 behandelt vossen als een «heerloze openbare zaak» en als grondstof met een schommelende pelsprijs. Niet als een voelend individu.

Meer hierover: Vossen verkeren vanwege de jacht in permanente doodsangst en Verbod op de zinloze vossenjacht is hoog tijd

Luxemburg en Genève: de succesmodellen die het jachtverhaal weerleggen

Luxemburg en het kanton Genève leveren het onweerlegbare praktijkbewijs dat de vossenjacht overbodig is.

Luxemburg: Sinds 1 april 2015 is de vossenjacht verboden; de vos werd van de lijst van jaagbare soorten geschrapt. Ook na de regeringswisseling in 2023 (de Groenen vlogen uit de coalitie) bleef het verbod gehandhaafd. De nieuwe minister van Milieu Serge Willmes (CSV) bevestigde: de gegevens geven geen aanleiding om het vossenjachtverbod op te heffen. De resultaten na ruim tien jaar zijn ondubbelzinnig: geen toename van de vossenpopulatie (stabiel volgens monitoring met wildcamera's), geen instorting van de populaties hazen of fazanten, geen problemen met hondsdolheid of vossenlintworm. Integendeel: het besmettingspercentage met de vossenlintworm daalde van ongeveer 40 procent vóór het verbod naar ongeveer 10 procent, zoals het Technisch rapport nr. 8 van de Luxemburgse Naturverwaltung (2020) laat zien. Daarmee heeft Luxemburg het hoofdargument van de lobby van de recreatieve jacht empirisch weerlegd.

Kanton Genève: Sinds 1974 bestaat er geen recreatieve jacht meer. Het beheer van wilde dieren wordt uitgevoerd door professionele wildbeheerders. De vos wordt niet bejaagd. De biodiversiteit is toegenomen, de vogelwereld is gegroeid van enkele honderden tot 30.000 overwinterende watervogels. De kosten voor het professionele wildbeheer bedragen ongeveer 1,2 miljoen frank per jaar, wat neerkomt op één kopje koffie per inwoner (Genève en het jachtverbod).

Nationale parken: In het Zwitserse Nationaal Park wordt de vos al meer dan 100 jaar niet bejaagd. De populatie is stabiel. In Duitse nationale parken (Beierse Woud, Berchtesgaden) is hetzelfde beeld zichtbaar: stopzetting van de vossenjacht zonder negatieve gevolgen.

De conclusie is ongemakkelijk duidelijk: een permanent vossenjachtverbod is mogelijk, leidt niet tot chaos en haalt de bodem onder de angstargumenten van de lobby van de recreatieve jacht vandaan. Wat in Luxemburg, Genève en tal van nationale parken al jaren de praktijk is, kan in heel Zwitserland werkelijkheid worden.

Meer hierover: Genève en het jachtverbod en Hoe Zwitserland vossen 's nachts blijft afknallen en wat Genève al lang beter doet

Politiek en lobby: hoe JagdSchweiz de vossenjacht verdedigt

Op 20 november 2025 publiceerde JagdSchweiz een standpuntnota over de bejaging van vossen. De teneur: de vossenjacht is “zinvol en nuttig” en moet “absoluut behouden blijven”. Kritiek van natuur- en dierenbeschermingsorganisaties wordt afgedaan als emotioneel en feitenarm. Een blik op de opbouw van de nota laat het patroon zien:

Vossen worden behandeld als «heerloze openbare zaak» en als grondstof met een schommelende bontprijs. Doorslaggevend zijn jachtrecht, jachtstrekken en markt, niet het dier als voelend individu. Het standpuntdocument negeert stelselmatig de ervaringen uit Luxemburg, Genève en nationale parken waar niet op vossen wordt gejaagd. Het schetst dramatische scenario's (bevolkingsexplosie, epidemiegevaar, soortenverlies) die in geen enkel jachtvrij gebied zijn uitgekomen. En het verzwijgt de officiële cijfers over de jachtpraktijk: In het kanton Graubünden registreerde het Amt für Jagd und Fischerei van 2012 tot 2020 jaarlijks meer dan 1.000 boetes en aangiftes tegen recreatieve jagers; sinds 2021 worden de cijfers niet meer gepubliceerd. En bij 7.966 van de 19.208 in 2025 geschoten vossen is het geslacht in de Eidgenössische Jagdstatistik «onbepaald»: de recreatieve jagers hielden niet eens bij of ze een vossin of een reu hadden neergeschoten.

Het standpuntdocument staat haaks op de eigen eerdere uitspraak: JagdSchweiz schreef op 29 augustus 2011 publiekelijk: «Wildtierbestände regulieren sich grundsätzlich, auch in unserer Kulturlandschaft, von selbst.» Daarmee heeft de overkoepelende organisatie van de Zwitserse recreatieve jagers het eigen kernargument schriftelijk onderuitgehaald.

De strafrechtbank in Bellinzona heeft in 2020 onherroepelijk bevestigd dat kritiek op een geweldscultuur in de omgeving van JagdSchweiz niet als smaad kan worden aangemerkt. Politiek komt er inmiddels beweging: In het kanton Bern eist een partijoverstijgende motie vossenbeheer in plaats van vossenjacht, het kanton Zug heeft de vossenjacht na het SWILD-rapport afgeremd, en Basel-Stad onderzoekt een afschaffing. De stand van zaken in alle kantons staat op onze campagnepagina Einde aan de vossenjacht. Het vossenjachtnarratief is een schoolvoorbeeld van hoe lobbybelangen politieke feitenresistentie creëren.

Meer hierover: Vossenjacht zonder feiten: Hoe JagdSchweiz problemen verzint en Hoe jachtverenigingen politiek en publieke opinie beïnvloeden

«Wist u dat?»: 25 feiten over de vos die het jachtnarratief weerleggen

Jaarlijks worden in Zwitserland zo'n 19.000 vossen bij de laagwildjacht doodgeschoten. De meeste belanden in het afval.
Voor de vossenjacht bestaat in Zwitserland geen afschotplanning, geen contingenten en geen wetenschappelijk erkende reden voor populatiebeheersing.
Meer dan 30 jaar wildbiologisch onderzoek bewijst eensluidend: vossenjacht reguleert niet en deugt niet voor de bestrijding van epidemieën. Het kanton Zug liet dit in 2026 door SWILD bevestigen.
JagdSchweiz schreef in 2011 zelf: «Populaties van wilde dieren reguleren zich in principe vanzelf, ook in ons cultuurlandschap.»
In Luxemburg is de vossenjacht sinds 2015 verboden. De populaties zijn stabiel en het percentage besmettingen met de vossenlintworm daalde van ongeveer 40 naar ongeveer 10 procent.
In het kanton Genève bestaat sinds 1974 geen recreatieve jacht meer, zonder «vossenexplosie», zonder epidemieën en met toenemende biodiversiteit.
In het Zwitserse Nationaal Park wordt de vos al meer dan 100 jaar niet bejaagd. De populatie is stabiel en geen van zijn prooidieren is uitgestorven.
In zwaar bejaagde populaties planten bijna alle vossinnen zich voort en neemt de worpgrootte toe tot het drie- tot vierdubbele: compensatoire voortplanting levert meer vossen op, niet minder.
De terrestrische hondsdolheid werd in Zwitserland niet verslagen door afschot, maar door vaccinatieaas. Het Zwitserse centrum voor hondsdolheid noemde de vossenjacht ter bestrijding van hondsdolheid «contraproductief».
Een Franse studie toonde aan: intensieve bejaging verhoogde het percentage besmettingen met de vossenlintworm van 40 naar 55 procent, terwijl het in het controlegebied zonder extra bejaging stabiel bleef (Comte et al. 2017).
Eén enkele vos eet jaarlijks enkele duizenden muizen. Minder vossen betekent meer muizen, meer teken, meer borreliose en meer hantavirus.
In Duitsland worden in uitbraakjaren meer dan 1.500 mensen ziek door het hantavirus, een veelvoud van het aantal gevallen van de vossenlintworm.
Vossen voeden zich voor ongeveer 80 procent met muizen. De jachtverantwoording «bescherming van de hazen» is feitelijk onjuist, aangezien vossen gezonde hazen vrijwel nooit vangen.
In Duitsland werden in tien jaar ongeveer 10 miljoen vossen doodgeschoten, en de hazenpopulaties halveerden in dezelfde periode.
64 procent van de Zwitserse bevolking is voorstander van een verbod op de Bouwjacht. Slechts 21 procent wil dat die behouden blijft.
Bij 7.966 van de 19.208 in 2025 geschoten vossen staat in de Eidgenössische Jagdstatistik (federale jachtstatistiek) het geslacht als «onbepaald» vermeld: de recreatieve jagers hielden niet eens bij of ze een vossin of een reu hadden geschoten.
De Bouwjacht hitst scherpgemaakte honden op in vossen- en dassenholen, terwijl het volgens de dierenwelzijnswet verboden is honden op andere dieren af te sturen.
Recreatieve jagers krijgen in veel kantons speciale vergunningen om vossen ook tijdens het gesloten seizoen (1 maart tot 15 juni, art. 5 JSG) te doden, aangemerkt als «hegejacht».
Jaarlijks worden in Zwitserland ongeveer 7.000 vossen het slachtoffer van weg- en spoorverkeer. Jachtdruk vergroot de zwerfbewegingen en daarmee het risico op ongevallen.
De vossenpopulatie in heel Zwitserland wordt geschat op meer dan 100.000 dieren. Zonder enige afschotplanning wordt elk jaar bijna een vijfde daarvan doodgeschoten.
Luxemburg heeft in 2024, ook onder een nieuwe, conservatieve regering, het verbod op de vossenjacht uitdrukkelijk bevestigd.
De vos fungeert in het ecosysteem als muizenregulator, aasopruimer en zaadverspreider: functies die geen recreatieve jager kan overnemen.
In het kanton Genève kost het professionele wildbeheer ongeveer 1,2 miljoen frank per jaar, één kopje koffie per inwoner.
Stadsvossen in Zürich, Bazel, Lausanne en andere steden leven vreedzaam naast mensen. Conflicten ontstaan vrijwel uitsluitend door voeren en vervuiling met afval.
De strafrechtbank in Bellinzona heeft in 2020 onherroepelijk bevestigd dat kritiek op een geweldscultuur rond JagdSchweiz niet als laster kan worden aangemerkt.

Alternatieven: wat wél werkt

De vossenjacht is niet alleen overbodig, maar ook contraproductief. Wat wel werkt, is beproefd en onderbouwd:

Natuurlijke zelfregulering toelaten: Vossenpopulaties reguleren zichzelf via voedselaanbod, territorialiteit, ziektes en sociale mechanismen. In stabiele populaties plant alleen de teef met de hoogste rang zich voort. Luxemburg, Genève en het Nationaal Park bewijzen dit al jaren en decennia.

Ontwormingsaas in plaats van afschot: De bestrijding van de vossenlintworm slaagt aantoonbaar beter met ontwormingsaas (praziquantel) dan met bejaging. Deze methode verlaagt het besmettingspercentage gericht, zonder territoriale structuren te vernietigen en zonder zwerfbewegingen uit te lokken.

Professionele wildbeheerders in plaats van gewapende burgermilities: Naar Genèvers voorbeeld neemt door de overheid in dienst genomen vakpersoneel de weinige noodzakelijke ingrepen over: transparant, diervriendelijk, volgens ecologische criteria, zonder trofeelogica en zonder lustbevrediging.

Hygiëne en preventie: Conflicten met stadsvossen zijn beter op te lossen met hygiënemaatregelen (afgesloten afvalbakken, niet voeren, beschermde kippenhokken) dan met afschot, want vrijgekomen territoria worden meteen opnieuw ingenomen.

Leefgebiedbescherming en verbinding: Wildcorridors en aaneengesloten groengebieden maken stabiele territoriale structuren mogelijk en verminderen conflicten met het wegverkeer.

Monitoring door onafhankelijke vakinstanties: De bestandsopname moet worden gescheiden van de lobby van de recreatieve jacht. Wie telt, jaagt en politiek bedrijft, kan niet tegelijkertijd objectieve gegevens leveren.

Meer hierover: Alternatieven voor de recreatieve jacht en Het wildbeheerdermodel: professioneel wildbeheer met een erecode

Wat er zou moeten veranderen

Onmiddellijk verbod op de vossenjacht in Zwitserland: Er is geen redelijke grond voor het massaal doden van vossen. Luxemburg, Genève en het Nationaal Park bewijzen dat een verbod werkt. De vossenjacht is een duidelijke schending van art. 26 TSchG. Voorbeeldmotie: Voorbeeldteksten voor jachtkritische moties
Onmiddellijk verbod op de burchtjacht: De burchtjacht is vanuit het oogpunt van dierenwelzijn niet te verdedigen, wordt door de meerderheid van de bevolking afgewezen en is wetenschappelijk zinloos. Ze moet bij federale wet worden verboden.
Verbod op nachtjacht en bijzondere vergunningen voor de jacht op vossen: De kantonale uitzonderingen die de vossenjacht tijdens het gesloten seizoen en 's nachts mogelijk maken, moeten worden afgeschaft. De vos mag geen dier blijven in een juridisch niemandsland.
Scheiding van uitvoering, bestandsopname en belangenbehartiging: De bestandsopname en het monitoren van vossenpopulaties mogen niet worden uitgevoerd door verenigingen voor recreatieve jacht, die een economisch belang hebben bij het voortzetten van de jacht.
Inzet van ontwormingsaas in plaats van afschot: De bestrijding van de vossenlintworm moet worden omgezet naar wetenschappelijk onderbouwde methoden (praziquantel-aas), en niet naar een jachtpraktijk die het probleem aantoonbaar verergert.
Geleidelijke overgang naar professionele wildbeheerderstructuren: Naar Gents voorbeeld, met kantonale pilotprojecten, transparante kostenberekening en wetenschappelijke evaluatie.

Argumentatie

«Zonder vossenjacht exploderen de populaties.» In Luxemburg, Genève en het Zwitserse Nationaal Park is er geen vossenjacht en nergens een «populatie-explosie». Vossenpopulaties reguleren zichzelf via voedselaanbod, territorialiteit en sociale mechanismen. Bejaging vernietigt deze mechanismen en lokt compenserende voortplanting uit. Het argument is niet alleen onjuist, maar beschrijft precies het tegenovergestelde van de biologische realiteit: meer vossenjacht zorgt voor meer vossen.

«De vossenjacht beschermt tegen de vossenlintworm.» Het besmettingspercentage in Luxemburg daalde na het jachtverbod van ongeveer 40 naar ongeveer 10 procent. Een Franse studie toonde aan dat intensieve bejaging het besmettingspercentage verhoogt van 40 naar 55 procent. Bejaging destabiliseert territoriale structuren en versterkt zwerfbewegingen, precies wat de verspreiding van de parasiet bevordert. Effectief zijn ontwormingsaas, geen hagelpatronen.

“De vos is schuldig aan de achteruitgang van veldhazen en bodembroeders.” In Duitsland werden tien jaar lang zo'n 10 miljoen vossen doodgeschoten, de veldhazen gingen met de helft achteruit, fazanten met 75 procent en patrijzen verdwenen bijna. Luxemburgs minister van Milieu bevestigde: “Er is geen wetenschappelijk bewijs dat het jachtverbod op vossen verantwoordelijk is voor de achteruitgang van vogelsoorten.” De oorzaak is verlies van leefgebied door intensieve landbouw, niet de vos. De vos als zondebok ontlast het landbouwbeleid en legitimeert de recreatieve jacht.

“De holenjacht is nodig om vossenpopulaties te beheersen.” De holenjacht is de wreedste jachtmethode, wordt door 64 procent van de bevolking afgewezen, is problematisch vanuit het oogpunt van dierenwelzijnswetgeving (honden op andere dieren af hitsen is verboden) en reguleert aantoonbaar niets. Ze dient de lustbevrediging van recreatieve jagers, niet het beheer van wilde dieren.

“Stadsvossen zijn een probleem en moeten bejaagd worden.” Stadsvossen zijn cultuurvolgers die zich hebben aangepast aan menselijke leefgebieden. Conflicten ontstaan door voeren en vervuiling met afval, niet door de vos. Bejaging in steden is onpraktisch, gevaarlijk en nutteloos, omdat vrijgekomen territoria meteen opnieuw worden ingenomen. De oplossing ligt in hygiëne, preventie en voorlichting, niet in wapens.

“De vos is een schadelijk dier en hoort bij de jaagbare soorten.” De vos is een ecologische sleutelsoort: regulator van muizenpopulaties, aasopruimer, zaadverspreider en de belangrijkste natuurlijke tegenspeler van knaagdierpopulaties. Het begrip “schadelijk dier” is een projectie van jagers. In het jagersjargon heet hij “roofgespuis”, wat de primitieve houding van recreatieve jagers tegenover wilde dieren glashelder laat zien.

Snelkoppelingen

Bijdragen op Wild beim Wild:

Gerelateerde dossiers:

Onze aanspraak

De vossenjacht is de best weerlegde jachtpraktijk van Europa. Geen enkel ander wild dier wordt zo massaal gedood, zo systematisch ontmenselijkt en zo hardnekkig verdedigd met argumenten die in elk vossenjachtvrij gebied ter wereld empirisch zijn weerlegd. De vos is geen schadelijk dier. Hij is een ecologische sleutelsoort, een fascinerende cultuurvolger en een voelend individu met gezinsstructuren, sociaal gedrag en lijdensvermogen.

IG Wild beim Wild documenteert deze realiteit, met cijfers, studies, casusbeschrijvingen en politieke analyses. Dat doen we omdat 19.000 vossen per jaar in Zwitserland geen stem hebben. En omdat een praktijk die wetenschappelijk is weerlegd, vanuit het oogpunt van dierenwelzijn twijfelachtig is en door de meerderheid van de samenleving wordt afgewezen, niet kan worden gelegitimeerd door traditie of lobbydruk. Dit dossier wordt voortdurend bijgewerkt wanneer nieuwe studies, cijfers of politieke ontwikkelingen daartoe aanleiding geven.

Meer over recreatieve jacht: in ons dossier over de jacht bundelen wij factchecks, analyses en achtergrondrapportages.