Wilde kat in Zwitserland: terug, maar bedreigd

De Europese wilde kat (Felis silvestris) is een van de oudste inheemse zoogdiersoorten van Zwitserland. In de 18e en 19e eeuw werd hij systematisch vervolgd, bijna uitgeroeid en als “schadelijkste roofdier van ons land” zwartgemaakt. Sinds 1962 is hij beschermd. Sinds ongeveer 25 jaar keert hij terug, vooral naar de Jura en inmiddels ook naar het Mittelland. De nationale monitoring van de wilde kat schatte de populatie in 2018/20 op ongeveer 1.100 dieren; in 2010 waren dat er nog maar net geen 400. Op de Rode Lijst van Zwitserland geldt hij als “potentieel bedreigd” (Near Threatened) en als soort met een hoge nationale prioriteit.

Wat klinkt als een succesverhaal, is kwetsbaarder dan het lijkt. De wilde kat wordt niet bejaagd, maar wordt ook niet actief beschermd. Zijn terugkeer voltrekt zich vanzelf, terwijl de randvoorwaarden slechter worden: leefgebieden worden doorsneden en gefragmenteerd, het wegverkeer eist regelmatig slachtoffers, en de grootste bedreiging komt uit onze woonkamers. Volgens het BAFU leven er in Zwitserland ongeveer 1,7 miljoen huiskatten. Waar wilde katten en huiskatten paren, dreigt de genetische oplossing van een soort die duizenden jaren heeft overleefd. Het aandeel hybriden bedroeg bij de laatste telling 15 procent, en dat zou kunnen stijgen naarmate de wilde kat zich verder in het Mittelland verspreidt.

Dit dossier bundelt de belangrijkste feiten over de wilde kat in Zwitserland: zijn biologie, zijn ecologische betekenis, de reële bedreigingen, de politieke tekortkomingen en de vraag waarom een beschermde soort in de 21e eeuw meer nodig heeft dan een vermelding in de jachtwet. Wie dieper wil duiken, vindt in ons Dossier over de jacht in Zwitserland de meest uitgebreide materiaalbasis.

Wat je hier te wachten staat

Biologie en levenswijze: Wie de Europese wilde kat is, hoe hij leeft, wat hem onderscheidt van de huiskat en waarom hij geldt als heimelijke jager van de Zwitserse bossen.
Ecologische betekenis: Waarom de wilde kat als muizenbeheerser, indicatorsoort en onderdeel van intacte ecosystemen onmisbaar is.
Geschiedenis: van uitroeiing naar terugkeer: Hoe de wilde kat bijna verdween en waarom zijn herstel een resultaat is van bescherming, niet van de recreatieve jacht.
Hybridisatie: de grootste bedreiging komt uit de woonkamer. Waarom de vermenging met huiskatten het genetische voortbestaan van de soort in gevaar brengt en wat daartegen helpt.
Bedreigingen: Wegverkeer, versnippering van leefgebied, afschot door verwisseling, valjacht, houtstapels en knoopgaasomheiningen.
De recreatieve jacht en de wilde kat: Waarom het grootste gevaar voor de wilde kat niet uitgaat van het individuele schot, maar van het systeem van de recreatieve jacht zelf.
Genève en de wilde kat: Waarom het Geneefse model ook voor wilde katten werkt.
“Wist u dat?” 20 feiten over de wilde kat die bijna niemand kent.
Alternatieven: Wat echt helpt: castratieplicht, corridors voor wilde dieren, professionele wildbeheerders.
Wat er zou moeten veranderen: Concrete politieke eisen.
Argumentenoverzicht: Antwoorden op de meest voorkomende beweringen.
Snelkoppelingen: Alle relevante artikelen, studies en dossiers.

Biologie en levenswijze: de heimelijke jaagster van de Zwitserse bossen

De Europese wilde kat (Felis silvestris silvestris) behoort tot de familie van de katachtigen (Felidae) en is een zelfstandige soort die sinds de laatste ijstijd in Europa inheems is. Ze is geen verwilderde huisdier: de huiskat (Felis catus) stamt af van de Afrikaanse wilde kat (Felis lybica) en werd zo'n 9.000 jaar geleden in Mesopotamië gedomesticeerd. Beide soorten zijn weliswaar nauw genoeg verwant om vruchtbare nakomelingen voort te brengen, maar hebben zich gedurende duizenden jaren gescheiden ontwikkeld. De wilde kat was er eerder dan de huiskat.

Volwassen wilde katten bereiken een kop-romplengte van 45 tot 65 centimeter bij de vrouwtjes en tot 75 centimeter bij de katers (mannetjes), plus een borstelige staart van ongeveer 30 centimeter die eindigt in een brede, stompe afronding met twee tot drie zwarte ringen. Het gewicht ligt bij 3 tot 5 kilogram (vrouwtjes) respectievelijk 4 tot 7 kilogram (katers). De vacht is geelachtig grijs met een vage, bruinzwarte streeptekening, een opvallende aalstreep op de rug die bij de staartaanzet eindigt, en vier tot vijf nekstrepen en telkens één schouderstreep. Anders dan bij getijgerde huiskatten is de tekening van de wilde kat vaag en nooit scherp afgetekend.

Wilde katten zijn strikte solitairen en zijn actief in de schemering tot in de nacht. Overdag rusten ze in boomholtes, rotsspleten, verlaten dassenburchten of ook in houtstapels. De territoria beslaan bij poezen ongeveer 2 tot 5 vierkante kilometer, bij katers 5 tot 15 vierkante kilometer, en worden gemarkeerd met urine, uitwerpselen en wangsecreet. De paartijd (rui) valt in de maanden januari tot maart. Na een draagtijd van ongeveer 63 tot 68 dagen werpt de poes twee tot vijf jongen, die tot in de herfst bij de moeder blijven. De sterfte onder de jongen is hoog: velen overleven het eerste levensjaar niet. De natuurlijke levensverwachting bedraagt 12 tot 14 jaar, in gevangenschap tot 21 jaar.

De wilde kat is een zuivere vleeseter en loerjager met uitstekend ontwikkelde zintuigen. Haar voedsel bestaat voor ongeveer 90 procent uit kleine zoogdieren, vooral woel- en veldmuizen. Af en toe worden ook vogels, insecten, amfibieën of kleine reptielen buitgemaakt. In de maag van dood aangetroffen wilde katten zijn tot 24 prooidieren met een totaalgewicht van meer dan 450 gram aangetoond. Aas accepteert de wilde kat alleen in uiterste noodsituaties, wat haar duidelijk onderscheidt van vos en das.

Natuurlijke vijanden van de wilde kat zijn de lynx en de wolf, bij jonge dieren ook oehoe, steenarend, havik en vos. De wilde kat leeft bij voorkeur in structuur- en dekkingsrijke gemengde loofbossen met rotspartijen en ondergroei. Het meest recente onderzoek van het KORA-wildkattenproject 2024–2027 laat echter zien dat de soort aanpasbaarder is dan lang werd aangenomen: aan het meer van Neuchâtel gebruiken wilde katten ook rietgordels en landbouwgrond, mits er voldoende dekking aanwezig is.

Meer hierover: De wilde kat en Wilde kat is Dier van het Jaar

Ecologische betekenis: muizenjaagster, indicatorsoort en onderdeel van intacte bossen

De wilde kat is een ecologische sleutelsoort van de Europese bosecosystemen. Haar functies zijn meetbaar, gedocumenteerd en door geen enkele recreatieve jacht te vervangen.

Als muizenregulator houdt de wilde kat de populaties van veld- en woelmuizen in een natuurlijk evenwicht. Met een voeding die voor 90 procent uit kleine zoogdieren bestaat, is ze een van de meest efficiënte natuurlijke muizenjagers van de Zwitserse bossen en cultuurlandschappen. Minder muizen betekent minder vraatschade aan jonge bomen, minder oogstverlies in de landbouw en minder teken, die muizen als gastheer nodig hebben.

Als Indicatorsoort is de wilde kat een graadmeter voor de kwaliteit van boomrijke ecosystemen. Waar wilde katten voorkomen, zijn er structuurrijke, ongestoorde bossen met een hoge biodiversiteit. Het voorkomen van de wilde kat laat zien dat een leefgebied voldoende dekking, prooidieren, rust en verbondenheid biedt, wat ook tientallen andere soorten ten goede komt.

Als Onderdeel van natuurlijke gemeenschappen van roofdieren vult de wilde kat de functies van lynx, wolf en vos aan. Terwijl de lynx voornamelijk reeën en gemzen vangt en de vos muizen, kadavers en klein wild, is de wilde kat gespecialiseerd in kleine zoogdieren en jaagt zij in leefgebieden (dicht ondergroei, rotspartijen) die voor vossen minder toegankelijk zijn. Intacte gemeenschappen van roofdieren vormen de ruggengraat van gezonde ecosystemen, precies datgene wat de recreatieve jacht systematisch vernietigt.

Pro Natura riep de wilde kat in 2020 uit tot 'Dier van het Jaar' en maakte haar tot ambassadrice voor 'wilde bossen en gevarieerde cultuurlandschappen'. Deze keuze was geen toeval: de wilde kat staat symbolisch voor meer wildernis, minder opgeruimdheid en het inzicht dat de natuur zichzelf reguleert als je haar de ruimte geeft.

Meer hierover: Een wilde kat van een huiskat onderscheiden en Drie 'gered' wilde katten in Genève

Geschiedenis: van uitroeiing tot terugkeer

De geschiedenis van de wilde kat in Zwitserland is een lesje over de gevolgen van menselijke onwetendheid en jagershoogmoed. Nog in de 18e eeuw was de wilde kat wijdverbreid in het Zwitserse Middenland en in de Jura. Toen kwam de systematische vervolging.

KORA citeert uit de historische jachtliteratuur: de wilde kat 'behoort tot de schadelijkste roofdieren van ons land' en 'de jagers hebben alle reden om deze sinistere gast op elke mogelijke manier na te zetten'. Deze houding leidde tot de bijna volledige ineenstorting van de Zwitserse populatie. Of de wilde kat in Zwitserland ooit helemaal is uitgestorven, zal onbekend blijven, maar de populatie was zeker teruggebracht tot een kritiek minimum.

Pas in 1962 kwam de wilde kat in Zwitserland onder bescherming te staan. Er vonden enkele uitzettingen plaats, maar de terugkeer is waarschijnlijk vooral te danken aan dieren die uit de Franse Jura, de Sundgau en Bourgogne zijn ingetrokken. Sinds de jaren negentig neemt het aantal waarnemingen in de Zwitserse Jura toe. De systematische monitoring van de wilde kat, waarbij de valeriaanmethode wordt gebruikt (wilde katten wrijven zich tegen met valeriaan besproeide houten latten en laten haren achter voor genetische analyse), liet tussen de eerste inventarisatie in 2008/10 en de tweede in 2018/20 een verdubbeling van het bezette gebied zien: de kans op voorkomen in de onderzochte Jura-kwadranten steeg van 15 naar 31 procent. De populatie wordt door de monitoring voor 2020 geschat op circa 1.100 individuen (conservatieve variant: 930), voor 2010 op krap 400 (Nussberger & Roth 2021).

In de Jura registreerde de monitoring in 2018/20 gemiddeld 0,39 wilde katten per vierkante kilometer, in het hele onderzoeksgebied 0,23; de dichtheid van huiskatten was twee keer zo hoog. De uitbreiding zet zich voort, van de Jura naar het Mittelland en mogelijk naar de Voor-Alpen. Het KORA-wildekattenproject 2024–2027 onderzoekt momenteel deze uitbreiding, de dynamiek van hybridisatie en de gezondheidstoestand van de wilde katten. In het kanton Waadt worden wilde katten voorzien van gps-zenders om bewegingspatronen en habitatkeuze te onderzoeken.

Het herstel van de wilde kat laat zien wat bescherming kan bewerkstelligen. Maar het toont ook hoe snel bescherming wordt ondermijnd: niet door gerichte vervolging, maar door onverschilligheid ten aanzien van de vernietiging van leefgebied, gebrekkige verbindingen tussen leefgebieden en het nalaten om huiskatten in wildekattengebieden te steriliseren.

Meer hierover: Oostenrijk: wat de wilde kat nodig heeft voor een succesvolle comeback

Hybridisatie: de grootste bedreiging komt uit de woonkamer

In Zwitserland leven volgens het BAFU zo'n 1,7 miljoen huiskatten. Veel van hen mogen vrij naar buiten. Waar het verspreidingsgebied van de wilde kat zich uitbreidt naar het Mittelland, komen deze twee soorten met elkaar in aanraking en kunnen ze zich voortplanten. Het resultaat zijn vruchtbare hybriden, die uiterlijk vaak nauwelijks te onderscheiden zijn van zuivere wilde katten. En juist dat is het probleem.

Hybridisatie bedreigt wilde katten niet door directe dood, maar door genetische vervaging. Wanneer genen van huiskatten zich over generaties heen in de genenpool van de wilde kat verspreiden (introgressieve hybridisatie), verliest de soort haar genetische eigenheid. In Schotland is precies dat gebeurd: het bestand aan wilde katten is door hybridisatie zo sterk verontreinigd dat er nauwelijks nog genetisch zuivere wilde katten bestaan. De wilde kat verliest daar haar soortidentiteit en wordt een 'wilde huiskat'.

De Zwitserse monitoring van wilde katten laat zien: van de 68 aangetoonde dieren met genen van de wilde kat waren er 10 hybriden; het aandeel hybriden bedraagt dus 15 procent (eerste inventarisatie: ongeveer 20 procent). Het gaat echter steeds vaker om hybriden van de eerste generatie, waardoor het aandeel huiskattengenen in de populatie waarschijnlijk hoger ligt. Simulaties gaan er afhankelijk van het scenario van uit dat het aandeel hybriden over 100 jaar 21 tot 57 procent bedraagt (Nussberger & Roth 2021). KORA waarschuwt: de hybridisatie zou kunnen toenemen naarmate de wilde kat zich verder uitbreidt naar het Zwitserse Middenland, waar de dichtheid van huiskatten bijzonder hoog is.

Een grote paleogenomische studie van de Ludwig-Maximilians-Universität München (2025) levert echter ook een genuanceerde bevinding op: gedurende 8.500 jaar hebben huis- en wilde katten zich in Europa verrassend weinig met elkaar vermengd. De afstamming van de meeste moderne huiskatten is voor minder dan 10 procent terug te voeren op wilde katten. Paringen kwamen zelden voor, waarschijnlijk omdat beide soorten zich aan verschillende ecologische niches hebben aangepast en ander gedrag vertonen. Pas wanneer populaties van wilde katten door verlies van leefgebied en vervolging tot kritiek kleine bestanden krimpen, faalt deze natuurlijke barrière, precies zoals in Schotland sinds de jaren zestig.

Pro Natura noemt hybridisatie een centrale bedreiging op middellange termijn en benadrukt de verantwoordelijkheid van de houders: wie vrij rondlopende katten houdt, zou deze moeten laten castreren. KORA ziet naast hybridisatie ook de overdracht van huiskattenziekten (kattenziekte, leukose, FIV) als een serieus risico. In het onderzoeksgebied Bucheggberg (SO/BE) analyseert KORA momenteel hoe wilde katten, huiskatten en hybriden zich in dezelfde ruimte gedragen.

Meer hierover: Huiskat en wilde kat: hybridisatie en de gevolgen ervan en Hybride katten

Bedreigingen: wat de wilde kat in Zwitserland werkelijk in gevaar brengt

De wilde kat is in Zwitserland beschermd (JSG art. 7), staat in het Verdrag van Bern vermeld als 'strikt beschermde diersoort' (bijlage II), is strikt beschermd in de Habitatrichtlijn van de EU (bijlage IV) en staat op de lijst van het Verdrag van Washington (CITES) (appendix II). Nationaal geldt de soort als 'potentieel bedreigd' met hoge prioriteit. Toch staat de wilde kat onder druk van een hele reeks bedreigingen die nauwelijks politieke aandacht krijgen:

Wegverkeer is een van de meest voorkomende doodsoorzaken. Wilde katten zijn schemeractief en steken tijdens hun nachtelijke jachttochten wegen over. Vooral in gebieden waar de wilde kat zich uitbreidt en nieuwe territoria in gebruik neemt, neemt het risico op aanrijdingen toe.

Versnippering van leefgebied door wegen, nederzettingen, intensieve landbouw en infrastructuur isoleert deelpopulaties, verhindert genetische uitwisseling en kan lokaal tot uitsterven leiden. Wilde katten hebben samenhangende leefgebieden nodig met migratiecorridors tussen bosgebieden. Natuurreservaten van Pro Natura in de Jura kunnen voor wilde katten als deelleefgebied dienen, maar samenhangende corridors over het Mittelland ontbreken grotendeels.

Houtstapels worden door wilde katten gebruikt als schuilplaats en als plek om te werpen. Bij het machinaal laden van de boomstammen worden jongen verpletterd of onbedoeld meegeladen. Dit gevaar is reëel, gedocumenteerd en met eenvoudige maatregelen (controle voor het laden, rustperioden in het werpseizoen) te vermijden, maar er ontbreken bindende regels.

Knoopgaashekken kunnen voor wilde katten een dodelijke valstrik worden. De dieren blijven bij het overklimmen met hun klauwen haken in de knopen van het draadgaas en komen op pijnlijke wijze om het leven.

Verwisseling met huiskatten blijft een latent risico. De Zwitserse Dierenbescherming STS benadrukt: het onderscheid tussen de beschermde wilde kat en een getijgerde huiskat is in het veld 'moeilijk tot onmogelijk'. In kantons waar recreatieve jagers 'verwilderde huiskatten' mogen afschieten, bestaat het gevaar dat daarbij wilde katten of hybriden worden gedood. Een betrouwbare soortbepaling is alleen mogelijk via genetische analyse. De STS eist daarom dat het afschieten van zwerfkatten uitsluitend door wildbeheerders mag gebeuren en pas nadat de eigenaren vooraf zijn gewaarschuwd.

Vallenjacht vormt een ander gevaar. Wilde katten lopen in kastvallen en betonbuisvallen die voor andere dieren worden opgesteld (Duitsland: recreatieve jager laat wilde kat in kofferval creperen). In Duitsland adviseren actieplannen voor de wilde kat om bij vermoeden van het vangen van een wilde kat foto's en genetisch materiaal te nemen. In Zwitserland ontbreken vergelijkbare protocollen in de meeste kantons.

Meer hierover: Dierenmishandeling: Zwitserse recreatieve jagers jagen niet weidelijk en Dossier: Jagers: rol, macht, opleiding en kritiek

De recreatieve jacht en de wilde kat: systemische bedreiging in plaats van een op zichzelf staande gebeurtenis

De wilde kat wordt in Zwitserland niet actief bejaagd. Wie daaruit concludeert dat de recreatieve jacht voor haar geen probleem vormt, mist de kern van de zaak. De bedreiging van de wilde kat door de recreatieve jacht is systemisch, niet individueel.

Ten eerste: de recreatieve jacht heeft de wilde kat overhaupt pas aan de rand van uitroeiing gebracht. De historische vervolging in de 18e en 19e eeuw, de systematische indeling als 'ongedierte' en de ongecontroleerde bejaging hebben de soort in Zwitserland bijna uitgeroeid. Pas het jachtverbod redde haar. De wilde kat is een levend bewijs van wat er gebeurt wanneer een soort wordt overgeleverd aan het systeem van de recreatieve jacht, en van wat er gebeurt wanneer bescherming werkt.

Ten tweede: het 'afschieten van verwilderde huiskatten' door recreatieve jagers vormt een directe bedreiging voor de wilde kat. Het visuele onderscheid is in het veld vrijwel onmogelijk. Zolang recreatieve jagers in gebieden met wilde katten 'verwilderde' katten mogen schieten, bestaat het gevaar van verwisselingen bij het afschieten. BUND Hessen formuleert het helder: 'Verwisselingen en daarmee onbedoeld afschieten van de bedreigde wilde kat zijn niet uit te sluiten.' In Beieren mogen recreatieve jagers huiskatten vanaf 300 meter van het dichtstbijzijnde bewoonde gebouw afschieten, ook in gebieden waar wilde katten voorkomen.

Ten derde: de valjacht op 'roofwild' (vossen, marters, dassen) brengt wilde katten als bijvangst in gevaar. Wilde katten lopen in kastvallen en betonbuisvallen. In de meeste Zwitserse kantons bestaat er geen protocol dat in werking treedt wanneer een wilde kat wordt gevangen.

Ten vierde: de recreatieve jacht fragmenteert leefgebieden indirect, doordat ze wildcorridors verstoort, wilde dieren op de vlucht jaagt en de rustgebieden van de wilde kat aantast. De regelmatige verstoring door jachtactiviteiten in bos en veld verhoogt het stressniveau van alle wilde dieren, ook dat van de wilde kat.

Het alternatief is gedocumenteerd: in het kanton Genève, dat sinds 1974 zonder miliciaire jacht functioneert, worden wilde dieren verzorgd door professionele wildbeheerders. Drie jonge wilde katten die in 2024 bij Genève ten onrechte werden 'gered', konden na een professionele opvoeding (minimaal menselijk contact, voeding met prooidieren, door DNA bevestigde soortbepaling) met succes worden uitgezet. Dat is wildbeheer in de 21e eeuw: professioneel, diervriendelijk en zonder recreatieve jacht.

Meer hierover: Dossier: Genève en het jachtverbod en Dossier: Argumentarium voor professionele wildbeheerders

'Wist u dat?' 20 feiten over de wilde kat

De Europese wilde kat is een zelfstandige soort en geen verwilderde huisdier. De huiskat stamt af van de Afrikaanse wilde kat, niet van de Europese.
Wilde katten leven sinds de laatste ijstijd in Zwitserland. Ze waren er eerder dan de huiskat.
De wilde kat was in Zwitserland tot in de 18e eeuw wijdverbreid. De systematische vervolging door recreatieve jagers bracht hem op de rand van uitroeiing.
Sinds 1962 is de wilde kat in Zwitserland volledig beschermd. Recreatieve jacht en vangst zijn strikt verboden.
Pro Natura riep de wilde kat in 2020 uit tot 'Dier van het jaar' en maakte hem tot ambassadeur van wilde bossen.
Het voorkomen van de wilde kat in de Zwitserse Jura is tussen 2010 en 2020 verdubbeld: de voorkomenskans in de onderzochte Jura-vierkanten steeg van 15 naar 31 procent.
De Zwitserse populatie wilde katten wordt geschat op ongeveer 1.100 individuen (2020). Tien jaar eerder waren dat er nog maar net geen 400.
In de Jura leven gemiddeld ongeveer 0,4 wilde katten per vierkante kilometer, op hetzelfde oppervlak echter ongeveer 0,5 huiskatten.
Wilde katten zijn pure vleeseters. Hun voedsel bestaat voor 90 procent uit kleine zoogdieren, vooral woelmuizen.
In de maag van één enkele dode wilde kat werden tot 24 prooidieren aangetroffen.
Wilde katten gebruiken niet alleen bossen: aan het meer van Neuchâtel jagen ze ook in rietgordels en op landbouwgrond.
De borstelige staart met stompe, zwarte punt en twee tot drie ringen is het zekerste uiterlijke herkenningsteken.
Voor het eerst werd met een wildcamera vastgelegd hoe een wilde kattenmoeder haar jongen verdedigt tegen een wolf.
De valeriaantruc in de monitoring werkt omdat wilde katten zich wrijven aan met valeriaan besproeide houten palen en daarbij haren achterlaten.
15 procent van de in de monitoring aangetoonde wilde katten zijn hybriden. Doordat er steeds vaker hybriden van de eerste generatie opduiken, neemt het aandeel huiskattengenen in de regel toe.
In Schotland heeft de hybridisatie de wilde kat genetisch zo ver uitgehold dat er nauwelijks nog raszuivere dieren bestaan.
Paleogenomische studies tonen aan: gedurende meer dan 8.500 jaar hebben huis- en wilde katten in Europa zich verrassend weinig vermengd, omdat ze verschillende ecologische niches bezetten.
Houtstapels in het bos worden door wilde katten gebruikt als werpplaats. Bij het machinaal laden worden regelmatig jonge dieren gedood.
Knoopgaashekken zijn dodelijke vallen: wilde katten raken met hun klauwen verstrikt in de draadverknopingen.
In het kanton Genève konden in 2024 drie ten onrechte opgenomen jonge wilde katten dankzij professioneel beheer van wilde dieren met succes weer worden uitgezet.

Alternatieven: wat echt helpt

De wilde kat heeft geen afschotplan, geen regulering en geen «hege» nodig. Ze heeft rust nodig, met elkaar verbonden leefgebieden en de politieke wil om de bedreigingen aan te pakken die haar werkelijk parten spelen.

Castratieplicht voor vrij rondlopende huiskatten: De meest effectieve afzonderlijke maatregel tegen hybridisatie. Pro Natura, KORA en de Zwitserse Dierenbescherming STS pleiten er al jaren voor. In Zwitserland ontbreekt een landelijke verplichting. De verantwoordelijkheid ligt momenteel bij de houders, wat gezien de omvang (circa 1,7 miljoen huiskatten) niet volstaat. Een bindende castratie- en registratieplicht in landelijke gebieden en in de buurt van bossen zou een paradigmaverschuiving zijn.

Wildcorridors en verbinding van leefgebieden: De wilde kat heeft doorlopende trekroutes tussen bosgebieden nodig. De versnippering door wegen, nederzettingen en monocultuurlandbouw moet worden gecompenseerd door «groene corridors» van heggen, houtstroken en extensief beheerde gebieden. De BUND in Duitsland heeft met het project «Wildkatzensprung» laten zien hoe dat werkt. In Zwitserland ontbreekt een vergelijkbaar nationaal programma.

Professionele wildbeheerders in plaats van recreatieve jacht: Het Genfse model laat zien dat professioneel beheer van wilde dieren wilde katten beter beschermt dan elk milities jachtsysteem. Wildbeheerders kunnen gedegen soortherkenning uitvoeren, afschot door verwisseling voorkomen en wetenschappelijk onderbouwde maatregelen toepassen.

Protocollen voor houtstapels: Bindende controles voordat houtstapels in het werpseizoen (maart tot en met juni) worden geladen, kunnen het risico voor jonge wilde katten sterk verminderen. In Baden-Württemberg bestaan al dergelijke aanbevelingen. In Zwitserland ontbreken bindende regels.

Verwijdering van knoopgaashekken: In wildkattengebieden moeten knooprasters door wildkattenvriendelijke alternatieven worden vervangen.

Ontwormings- en gezondheidsmonitoring: In plaats van afschot is een systematische gezondheidsmonitoring van de wildkattenpopulatie nodig, zoals KORA die met het project 2024–2027 heeft opgezet.

Meer hierover: Dossier: Argumentarium voor professionele wildbeheerders

Wat er zou moeten veranderen: politieke eisen

Nationale castratieplicht voor vrij rondlopende huiskatten in landelijke gebieden en in een bufferzone van minimaal 2 kilometer rond bevestigde wildkattengebieden. Registratieplicht met microchip voor alle katten die buiten mogen komen.
Verbod op het afschieten van «verwilderde huiskatten» door recreatieve jagers in alle kantons met wildkattenpopulaties. Onderscheid in het veld is onmogelijk. De verantwoordelijkheid ligt uitsluitend bij professionele wildbeheerders.
Nationaal programma voor wildcorridors, dat de verbinding van de leefgebieden van de wildkat van de Jura via het Mittelland naar de Voralpen waarborgt. Financiering via het Natuur- en Heemschutsfonds.
Verplichte houtstapelprotocollen: Controle van alle houtstapels op de aanwezigheid van wildkatten vóór het afvoeren tussen maart en juni.
Verwijdering van knooprasters in kerngebieden en migratiecorridors van de wildkat.
Scheiding van handhaving en monitoring: De bewaking van de wildkattenpopulatie mag niet in handen liggen van de recreatieve jagers. Onafhankelijke structuren naar het voorbeeld van KORA en professionele wildbeheerderskorpsen zoals in Genève zijn de standaard die een beschermde soort met hoge nationale prioriteit verdient.

Argumentatie: antwoorden op veelgehoorde beweringen

«De wildkat is toch beschermd, wat is dan het probleem?» Een beschermde status op papier alleen redt geen soort. De wildkat is beschermd, maar zijn leefgebieden worden versnipperd, zijn genen worden door hybridisatie verwaterd en de politieke maatregelen die hij nodig heeft (castratieplicht, corridors, houtstapelprotocollen) bestaan niet. «Beschermd» betekent in Zwitserland vaak «benoemd, maar niet verzorgd».

«De wildkat herstelt zich toch, dus het systeem werkt.» Het herstel is een gevolg van de beschermde status en van immigratie vanuit Frankrijk, niet een verdienste van het jachtsysteem. De terugkeer laat zien wat mogelijk is wanneer een soort niet langer wordt bejaagd. Maar die terugkeer is kwetsbaar: als het hybridisatiepercentage verder stijgt en de versnippering van het leefgebied toeneemt, kan de positieve ontwikkeling omslaan, zoals het voorbeeld van Schotland laat zien.

«Hybridisatie is een natuurlijk proces.» Onjuist. De paring tussen huis- en wilde katten is het gevolg van menselijk ingrijpen: de huiskat is door de mens naar Europa gebracht, de dichtheid ervan is een product van het houden van huisdieren, en de ontmoeting met de wilde kat vindt plaats omdat wij hun leefgebieden hebben vernietigd en gefragmenteerd. Daar is niets natuurlijks aan.

«Recreatieve jagers beschermen de wilde kat, omdat ze verwilderde huiskatten afschieten.» Het tegendeel is waar. Het afschieten van «verwilderde» katten door recreatieve jagers brengt de wilde kat in gevaar, omdat het in het veld praktisch onmogelijk is om beide visueel van elkaar te onderscheiden. De BUND en de STS eisen daarom dat recreatieve jagers afzien van het afschieten van katten. Castratie is het effectievere en diervriendelijke alternatief.

«Er zijn zoveel katten in het bos, daar moet je toch ingrijpen.» De vraag is niet of je ingrijpt, maar hoe. Recreatieve jagers die zonder genetische analyse op katten schieten, grijpen ongecontroleerd en mogelijk schadelijk voor de soort in. Professionele wildbeheerders met kennis van soortbepaling en toegang tot genetische analysemethoden grijpen gericht en onderbouwd in. Dat is het verschil tussen het systeem van de recreatieve jacht en het systeem Genève.

«Wilde katten hebben geen corridors nodig, ze zijn aanpasbaar.» Wilde katten zijn aanpasbaarder dan lang werd aangenomen, maar ze hebben dekking nodig. Open, kaalgeruimde landbouwgebieden zonder heggen, struweel en structuren zijn voor wilde katten onbegaanbaar. Corridors zijn geen luxe infrastructuur, maar de minimale voorwaarde voor genetische uitwisseling tussen deelpopulaties.

Snelkoppelingen

Artikelen over de wilde kat op wildbeimwild.com:

Gerelateerde dossiers:

Bronvermeldingen

Nussberger, B., Roth, T. (2021): Bericht Wildkatzenmonitoring Schweiz: Verbreitung, Dichte und Hybridisierung der Wildkatze in der Schweiz. Ergebnisse der Zweiterhebung 2018/20. Im Auftrag des BAFU.
Capt, S. (2022): Rote Liste der Säugetiere (ohne Fledermäuse). Gefährdete Arten der Schweiz. BAFU / info fauna, Umwelt-Vollzug 2202.
Weber, D. et al. (2010): Wildkatzenmonitoring Schweiz, Ersterhebung 2008/10.
Pro Natura (2020): Tier des Jahres 2020: Die Wildkatze.
JSG (SR 922.0), Art. 5 und 7. Berner Konvention, Anhang II. FFH-Richtlinie 92/43/EWG, Anhang IV. CITES, Anhang II.

Onze aanspraak

De Europese wilde kat heeft in Zwitserland overleefd omdat hij in 1962 onder bescherming werd gesteld. Niet omdat recreatieve jagers hem hebben gekoesterd, niet omdat het stelsel van de milicejacht heeft gewerkt, maar omdat men is opgehouden hem te vervolgen. Dat is de eenvoudigste en tegelijk meest ongemakkelijke les uit de geschiedenis van de wilde kat: bescherming werkt. Recreatieve jacht richt schade aan.

De terugkeer van de wilde kat vanuit de Jura naar het Mittelland is een zeldzaam lichtpuntje in de verder sombere toestand van de Zwitserse biodiversiteit. Maar dit lichtpuntje is geen vanzelfsprekendheid. Het vraagt politieke wil, bindende maatregelen en de bereidheid om ongemakkelijke beslissingen te nemen: een castratieplicht voor huiskatten, wildcorridors en afscheid van het systeem van recreatieve jacht als wildbeheer. Wie de wilde kat wil beschermen, moet de structuren veranderen die zijn terugkeer in gevaar brengen. Wie dat niet doet, heeft niets begrepen.

Dit dossier wordt voortdurend bijgewerkt wanneer nieuwe studies, cijfers of politieke ontwikkelingen daar aanleiding toe geven.

Meer over recreatieve jacht: in ons dossier over de jacht bundelen wij factchecks, analyses en achtergrondrapportages.

Wilde kat in Zwitserland: terug, maar bedreigd

Wat je hier te wachten staat

Biologie en levenswijze: de heimelijke jaagster van de Zwitserse bossen

Ecologische betekenis: muizenjaagster, indicatorsoort en onderdeel van intacte bossen

Geschiedenis: van uitroeiing tot terugkeer

Hybridisatie: de grootste bedreiging komt uit de woonkamer

Bedreigingen: wat de wilde kat in Zwitserland werkelijk in gevaar brengt

De recreatieve jacht en de wilde kat: systemische bedreiging in plaats van een op zichzelf staande gebeurtenis

'Wist u dat?' 20 feiten over de wilde kat

Alternatieven: wat echt helpt

Wat er zou moeten veranderen: politieke eisen

Argumentatie: antwoorden op veelgehoorde beweringen

Snelkoppelingen

Gerelateerde dossiers:

Bronvermeldingen

Onze aanspraak

Nieuwste berichten over de wilde kat

De wilde kat keert terug naar het Zwitserse middenland

Drie ‘geredde’ wilde katten in Genève: succes en leerzame les

BUND plant 20.000 bomen voor de wilde kat

Jachtverbod op de proef: waarom deze 10 Europese beschermde gebieden zonder recreatieve jagers floreren

Euraziatische lynx: terugkeer naar Engeland gepland

Voor het eerst gefotografeerd: de roestvlekkat in West-Bengalen