Drie ‘geredde’ wilde katten in Genève: succes en leerzame les

Drie kleine, grijs gestreepte pluizenbolletjes in het bos boven de Barrage de Verbois.

Twee wandelaars bedoelen het goed, nemen de vermeend verlaten ‘huiskatjes’ mee en brengen ze naar de Geneefse dierenbeschermingsorganisatie. Wat als zorgzaamheid klinkt, was in werkelijkheid een ingreep in een gevoelig systeem. Want de dieren waren geen zwerfkittens, maar jonge Europese wilde katten (Felis silvestris).

Dat dit verhaal niet als tragedie eindigt, is vooral te danken aan professionaliteit. De SPA Genève reageerde juist, meldde de vondst onmiddellijk, en daarna namen deskundigen het over: het Centre de réadaptation des rapaces et de la faune sauvage (CRR) en de Geneefse wildbeheerders. De jonge dieren werden zo grootgebracht dat ze hun wilde aard behielden. Zo min mogelijk contact met mensen, bescherming tegen ziektes, voeding met prooidieren, training in een natuurlijke omgeving, gevolgd via bewegingssensor-camera's in plaats van ‘knuffelpedagogiek’. Hun soort werd bevestigd via DNA-analyse. In het najaar werden ze in een geschikt gebied aan de rechteroever van de Rhône weer uitgezet, dichtbij de vindplaats en op een plek waar al wilde katten voorkomen. Vandaag spreekt het kanton van een succesvolle terugkeer naar de vrijheid.

‘Gered’ betekent soms: de fout herstellen

De pointe is onaangenaam, maar belangrijk: deze wilde katten moesten gered worden omdat mensen hen uit het bos hadden ‘gered’. Precies daarom schrijft het kanton uitdrukkelijk: een beige-grijs gestreept jong dier in het bos is niet automatisch hulpbehoevend. Alleen bij acuut gevaar of verwonding is ingrijpen zinvol. In alle andere gevallen geldt: afstand houden, niet aanraken, melden in plaats van meenemen.

Dat is meer dan een gedragsregel. Het is een kwestie van respect. Wilde dieren zijn niet ons eigendom, niet ons project en niet ons fotomotief. Wie ze oppakt, verandert vaak onomkeerbaar hun lot. Dat Genève dit keer drie dieren terug de natuur in kon brengen, is de uitzondering, niet de regel.

Genève laat een alternatief zien: bescherming in plaats van geweerschot

Dit verhaal speelt niet toevallig in Genève. Het kanton noemt zich officieel «canton sans chasse», een kanton zonder recreatieve jacht. Dat is politiek en cultureel een statement: wildbeheer wordt niet primair georganiseerd via recreatieve jacht en trofeeën-logica, maar via professioneel toezicht, monitoring, leefgebiedplanning en interventies alleen daar waar ze gerechtvaardigd zijn. Het Model van Genève geldt sinds 1974 als bewijs dat professioneel wildbeheer werkt.

Natuurlijk lost een jachtverbod niet automatisch alle problemen op. Maar het verschuift de grondtoon: weg van het idee dat wilde dieren moeten worden "gereguleerd", naar de vraag hoe co-existentie in de praktijk lukt. Precies dat toont de Geneefse operatie aan: precies, minimaal invasief, wetenschappelijk onderbouwd en met een duidelijk doel, namelijk de dieren weer vrij te laten leven.

Een "beschermde" soort die toch wankelt

Het kanton noemt de wilde kat "beschermd en toch bedreigd". Vroeger werd hij vervolgd en overleefde hij lokaal alleen nog in de Jura; pas sinds het begin van deze eeuw breidt hij zich weer uit in de Geneefse vlakte. Deze terugkeer is fragiel.

Het grootste gevaar komt niet uit het bos, maar van onze eigen voordeur: hybridisatie met vrij rondlopende huiskatten. Wanneer huis- en wilde katten zich voortplanten, vervaagt de genetische eigenheid van de wilde kat. Pro Natura noemt deze vermenging het belangrijkste risico op middellange termijn en benadrukt de verantwoordelijkheid van eigenaren: castreren, controleren, vooral in landelijke gebieden en in de buurt van bossen. KORA noemt naast hybridisatie ook ziekten via huiskatten, versnippering van leefgebied en verkeer als bedreigingen.

Daarmee wordt ook duidelijk waarom de Geneefse aanpak zo streng was: afstand houden tot mensen en huiskatten was niet "overdreven", maar bescherming van wilde dieren in de praktijk.

Kritische blik op de jacht: het eigenlijke risico is het systeem "nuttig of weg"

Bij de wilde kat is goed te zien hoe willekeurig onze categorieën zijn. In het communiqué wordt ze "onschadelijk", "discreet" en een "hulp" voor de landbouw genoemd, omdat ze muizen vangt. Vertaald: ze is welkom zolang ze nuttig is.

Precies hier begint het probleem van het jachtbeleid in veel regio's: wie nuttig is, wordt getolereerd. Wie als concurrentie of storend wordt beschouwd, komt al snel in het vizier. Pro Natura herinnert eraan dat de vervolging van roofdieren historisch systematisch was, en waarschuwt tegelijk dat vandaag andere soorten zoals de lynx opnieuw politiek onder druk komen te staan. Het patroon blijft hetzelfde: niet ecologische feiten zijn bepalend, maar lobbydruk, emoties en een oud machtsgevoel over «ons» wild.

Genève levert met zijn wildekattenverhaal een tegenmodel. Niet omdat alles perfect is, maar omdat de leidende vraag een andere is: hoe houden we een bedreigde, inheemse wilde diersoort in het systeem, zonder haar te domesticeren, te instrumentaliseren of dood te schieten?

Wat je concreet kunt doen

• Vondst in het bos: niet aanraken, niet meenemen. Alleen ingrijpen bij onmiddellijk gevaar en anders vakinstanties contacteren.
• Huiskatten in de buurt van bossen: castreren of steriliseren, de vrije uitloop beperken, vooral 's nachts en in bosrandzones.
• Politiek: vragen stellen als «regulering» reflexmatig een schot betekent. Genève laat zien: professioneel beheer van wilde dieren functioneert ook zonder recreatieve jacht als normale modus.

Uiteindelijk blijven er drie wilde katten over die weer wilde katten mogen zijn. En een herinnering aan het feit dat echte dierenbescherming niet bestaat uit dieren naar zich toe trekken, maar uit hen ruimte laten. In een land waar jacht vaak als traditie wordt verdedigd, is precies dat misschien de meest radicale boodschap van dit stille Geneefse succesverhaal.

Mustertexte für jagdkritische Vorstösse in Kantonsparlamenten