Halverwege de alpenzomer: wolvenaanvallen halveren, maar de eer komt niet toe aan de geweren

De kale cijfers zijn indrukwekkend. Tot eind juli 2026 doodden wolven in Zwitserland 183 landbouwdieren. In dezelfde periode van vorig jaar waren dat er nog 402. Een daling van meer dan de helft, en dat terwijl de wolvenpopulatie met meer dan veertig roedels en zo'n 350 dieren zo groot is als nooit tevoren sinds de terugkeer van de wolf.

Juist deze schijnbare tegenstrijdigheid ontmaskert het verhaal van de landbouw- en hobbyjachtlobby. Als het aantal aanvallen daadwerkelijk zou afhangen van het aantal wolven, dan zouden de aanvallen moeten stijgen, niet dalen. Het tegendeel is het geval.

Het contrast dat alles verklaart: Boven- tegen Beneden-Wallis

Nergens wordt de ware oorzaak zo duidelijk zichtbaar als in het kanton Wallis, de onbetwiste koploper wat aanvallen betreft. Daar openbaart zich een opmerkelijke discrepantie. Terwijl in Boven-Wallis nog steeds talrijke aanvallen voorkomen, werden in heel Beneden-Wallis dit lopende jaar slechts twee bevestigde aanvallen geregistreerd.

Het verbluffende daaraan: in Beneden-Wallis leven met zo'n acht roedels aanzienlijk meer wolven dan in Boven-Wallis met ongeveer drie tot vijf. Toch heerst daar grotendeels rust. Het verschil ligt niet bij de wolven, maar bij de manier van dierhouderij en bij de kuddebescherming. Ook het populaire argument van het afschot gaat hier niet op: in beide delen van het kanton werd afgelopen herfst en winter preventief gereguleerd, individuele afschoten kwamen in het aanvalsrijke Boven-Wallis zelfs vaker voor.

Waar de kuddebescherming consequent wordt toegepast, blijft het rustig. Waar ze ontbreekt, stapelen de aanvallen zich op. Dit inzicht is voor de IG Wild beim Wild niet nieuw, het loopt al jaren als een rode draad door de gegevens. Reeds de analyse dat 98 procent van de gedode landbouwdieren in Ticino zonder kuddebescherming waren, spreekt ondubbelzinnige taal.

Eén kanton zwijgt: Ticino en zijn vraagteken

Terwijl acht kantons openlijke cijfers leveren, staat in de statistiek op één plek slechts een vraagteken. Ticino is het enige wolvenkanton dat geen actuele aanvalscijfers publiceert. Dit zwijgen past in een groter patroon.

Want parallel aan de tussenbalans documenteert de IG Wild beim Wild in Ticino een reeks van eenentwintig gevallen tussen oktober 2025 en juli 2026, met minstens 78 gedode landbouw- en gehouden dieren. In de officiële vaststellingen van het Dipartimento del territorio duikt telkens weer dezelfde formule op: «Animale non protetto adeguatamente», dier niet voldoende beschermd. Getroffen zijn daarbij niet zozeer afgelegen hooggebergten, maar ook dallocaties zoals Iragna op ongeveer 300 meter boven zeeniveau, vlak naast het bewoonde gebied.

Veelzeggend is ook hoe de autoriteit communiceert. In zestien gevallen tussen oktober 2025 en juli 2026 luidde de vaststelling van het Ufficio della caccia e della pesca zonder uitzondering «Animali non protetti adeguatamente» of «non proteggibili», dieren niet beschermd of niet beschermbaar. Vanaf juli 2026 dook plotseling een derde formule op: «Protezione degli animali in esame», de bescherming zou nog worden onderzocht. Deze formule zegt het ene noch het andere. Dat de beoordeling wel degelijk onmiddellijk mogelijk is, toonden de daaropvolgende DNA-resultaten: in Vogorno, Serravalle en Brione sopra Minusio werd de indeling «in esame» achteraf gecorrigeerd naar «niet beschermd», en tegelijkertijd bleek uit de analyse dat er helemaal geen predator bij betrokken was.

Juist deze gevallen zijn bijzonder veelzeggend. In Vogorno, Serravalle en Brione sopra Minusio stierven de dieren volgens de beschikbare resultaten niet door wolven, maar door andere oorzaken zoals ziekte, weersomstandigheden of verwaarlozing, en golden in de officiële beoordeling toch als onvoldoende beschermd. Dat onderbouwt een bevinding die de IG Wild beim Wild al jaren aantoont: het eigenlijke dierenwelzijnsprobleem bij schapen en geiten is veel groter dan de wolf.

Dat gebrekkige bescherming een kwestie van wil is en niet van terrein, toont de Alpe Bri/Ninagn. Door het kanton als «niet redelijkerwijs beschermbaar» geclassificeerd, maakte de beheerder de over drie dalen verspreide, steile en rotsachtige alp toch beschermbaar: met vijf kuddebeschermingshonden, uitgebreid hekwerkmateriaal en een nachtkraal voor ongeveer 360 schapen. Woonwagen en mobiele hut werden per helikopter ingevlogen. Waar een wil is, is een weg. Als op een als «onbeschermbaar» geclassificeerde alp 360 schapen beschermd kunnen worden, valt gebrekkige bescherming in het dal naast het woonhuis nauwelijks te rechtvaardigen.

De cijfers van de kantons in detail

De daling loopt dwars door de roedelkantons. In Graubünden daalde het aantal gedode landbouwdieren van 67 naar 29, een afname van meer dan de helft. Nog drastischer was de daling in Vaud: van 114 naar amper vijf. Deze bijzonder sterke terugval laat zich deels verklaren door de massale regulering van de roedel bij de Mont Tendre, een lokaal en tijdelijk effect dat echter niets aan de grootschalige ontwikkeling verandert.

In Obwalden en Schwyz werd tot nu toe geen enkel landbouwdier gedood. Enkel in Neuchâtel is op laag niveau een lichte toename te zien. Het kanton Ticino weigert nog steeds de publicatie van actuele doodingscijfers, waardoor voor dit kanton geen uitspraken mogelijk zijn, een niet-transparant bijzonder geval dat helaas traditie heeft.

Afschot werkt lokaal, kuddebescherming werkt grootschalig

Zelfs David Gerke, directeur van de Gruppe Wolf Schweiz, wiens vereniging de cijfers heeft samengebracht, plaatst de rol van het afschot nuchter in perspectief. Ja, lokaal zouden preventieve reguleringsafschoten een verlichting kunnen brengen, bijvoorbeeld bij de Mont Tendre. Maar ze zijn niet grootschalig verantwoordelijk voor het feit dat er minder doodingen zijn. De doorslaggevende maatregel blijft de kuddebescherming.

Dat de doodingscijfers al sinds 2023 dalen, dus vóór het begin van de grote afschotgolven, terwijl de wolvenpopulatie tegelijkertijd verder groeide, is het overtuigende bewijs. Wie dit verband negeert, bedrijft symboolpolitiek ten koste van een streng beschermde soort. De werkzaamheid van functionerende beschermingsmaatregelen is allang gedocumenteerd, zoals het voorbeeld Kuddebescherming werkt ook in de Surselva laat zien. Omgekeerd ontstaan er bijna altijd rissen daar waar ernstige tekortkomingen in de kuddebescherming bestaan.

De dure omweg: wat een afschot kost

De fixatie op afschot is niet alleen zinloos, ze is duur. Eén enkel wolvenafschot kost in Zwitserland ongeveer 30’000 tot 35’000 frank. In Ticino werd in de reguleringsperiode 2025/26 volgens berekeningen van de IG Wild beim Wild ongeveer 33’000 frank per wolf uitgegeven, voor amper zes gedode dieren. Voor hetzelfde bedrag zouden zeven tot tien kuddebeschermingshonden een heel jaar lang gefinancierd kunnen worden, een maatregel die aantoonbaar werkt omdat ze het probleem bij de wortel aanpakt.

Bijzonder pervers is dat het ontbreken van bescherming precies dat probleem creëert dat het zogenaamd bestrijdt. Waar landbouwdieren gemakkelijk bereikbaar zijn, leren enkele wolven zich daarop te specialiseren. De risstatistiek stijgt, de roep om afschot wordt luider, en het eigenlijke verzuim, het gebrekkig handhaven van de beschermingsplicht, blijft onzichtbaar. Wie de kuddebescherming verwaarloost, produceert de afschoteis er meteen bij. Hoezeer de bevoegde diensten daarbij wegkijken, heeft de IG Wild beim Wild al gedocumenteerd, toen het Veterinaire Bureau van Ticino tien aanvallen met vijftig dode dieren zonder gevolg protocolleerde.

Conclusie: de wolf is niet het probleem

De halftijdbalans van de alpenzomer 2026 is een oorvijg voor al diegenen die de wolf tot zondebok bestempelen en afschot als wondermiddel eisen. Meer wolven, minder rissen: deze formule werkt alleen met consequente kuddebescherming. De veehouders die in hekken, honden en herderswerk hebben geïnvesteerd, leveren het eigenlijke werk. Hun komt erkenning toe, niet de geweren van de hobbyjacht.

Het langetermijndoel blijft de coëxistentie van mens en wolf. De cijfers laten zien: ze is mogelijk. Men moet ze alleen willen, in plaats van verder in te zetten op de vermeende eenvoudige oplossing van het afschot. Verdiepende analyses hierover bundelen ons dossier over de ecologische functie en politieke realiteit van de wolf evenals ons Dossier Jacht en Dierenbescherming.