Frankrijk beschermt de sneeuwhoen, in Zwitserland wordt hij nog steeds geschoten

Sinds 16 oktober is de sneeuwhoen in Graubünden en Wallis vrijgegeven voor de jacht. Ook in het kanton Uri blijft de soort jaagbaar. Frankrijk heeft tegelijkertijd precies de tegengestelde weg gekozen en de sneeuwhoen en het auerhoen onder strikte bescherming gesteld.

Wat Frankrijk heeft besloten

Op 8 september 2026 publiceerde het Franse staatsblad twee besluiten. Het ene neemt de sneeuwhoen (lagopède alpin) en het auerhoen (grand tétras) op in de lijst van beschermde vogelsoorten; het is gedateerd op 12 augustus 2026. Het andere schrapt beide soorten van de lijst van jaagbare soorten. Daarmee is niet alleen het afschot verboden. Ook nesten en eieren zijn beschermd, en opzettelijke verstoring is verboden wanneer die de broedcyclus in gevaar brengt. Volgens France Nature Environnement is het de eerste uitbreiding van deze beschermingslijst sinds 2009.

De aanleiding was een gerechtelijke uitspraak. Op 2 maart 2026 verplichtte de Conseil d’État, het hoogste bestuursrechtelijke college van Frankrijk, de regering om de jacht op de sneeuwhoen landelijk voor vijf jaar op te schorten. Bij een soort waarvan de aantallen gestaag dalen, is jagen niet verenigbaar met de instandhoudingsinspanningen, aldus de rechter. Voor het auerhoen had de rechter al in 2022 een jachtpauze van vijf jaar geëist.

De regering ging verder dan de uitspraak en maakte van het tijdelijke moratorium een blijvende bescherming. De Nationale Raad voor Natuurbescherming steunde dit in juni 2026. In de openbare consultaties kwamen er voor de sneeuwhoen meer dan 10.000 en voor het auerhoen circa 16.800 reacties binnen. Volgens berichten over de uitspraak is de alpensneeuwhoen sinds 1950 verdwenen uit een derde van de Alpengemeenten waar de soort vroeger voorkwam, en in de Pyreneeën uit ruim een vijfde.

De bescherming is afgedwongen door natuurbeschermingsorganisaties. Het Comité Écologique Ariégeois vocht de afschotvergunningen in de Pyreneeën sinds 2008 aan, later volgden de vogelbeschermingsorganisatie LPO en One Voice. De prefecturen vaardigden desondanks jaar na jaar nieuwe afschotquota uit, en de rechtbanken heffen ze jaar na jaar weer op. In 2022 veroordeelde het bestuursrechtelijk gerecht van Toulouse de staat daarom wegens verwijtbaar handelen. De verenigingen van recreatieve jagers voerden tot het laatst aan dat de jacht niet de belangrijkste oorzaak van de achteruitgang is. De regering liet dit argument niet gelden: in haar motivering van het besluit wijst zij op de staat van instandhouding van de soort en het krimpende verspreidingsgebied.

Zwitserland: jachtseizoen sinds 16 oktober

In Zwitserland blijft de alpensneeuwhoen bejaagbaar. Er wordt nog op gejaagd in Graubünden, Wallis en Uri; in Ticino is volgens het Vogelwarte sinds 2019 geen enkele meer geschoten. Een recreatieve jager mag in dit seizoen in Graubünden maximaal tien sneeuwhoenders schieten, in Wallis zes. De details staan in het artikel Kleinwildjacht 2026: wat Graubünden, Ticino en Wallis vrijgeven voor afschot). Volgens Eidgenössische Jagdstatistik (Zwitserse federale jachtstatistiek) werden in 2025 in de drie kantons 223 sneeuwhoenders gedood, waarvan 153 in Graubünden. Van 2016 tot 2025 waren het er 3’346.

De Zwitserse Vogelwarte vermeldt de alpensneeuwhoen op de Rode Lijst als potentieel bedreigd. Ongeveer 40 procent van de Midden-Europese populatie broedt in Zwitserland, waardoor het land een grote internationale verantwoordelijkheid draagt. De achteruitgang van de territoriumhoudende hanen sinds 1995 schat het Vogelwarte op 13 procent; sinds ongeveer 2008 blijft de populatie op een duidelijk lager niveau dan in de jaren negentig. In een bericht van januari 2023 sprak het over een achteruitgang van de totale populatie van ongeveer een derde sinds het midden van de jaren negentig. Als meest waarschijnlijke oorzaak noemt het Vogelwarte de klimaatopwarming en het verwacht dat het verspreidingsgebied verder krimpt. Een studie met medewerking van het WSL en het Vogelwarte voorspelt tot het midden van deze eeuw een verlies van 24 tot 59 procent van de geschikte leefgebieden. Voor het geval van sterker negatieve trends eist het Vogelwarte dat de jachtdruk wordt verminderd of de jacht wordt stopgezet.

In Uri wees de bevolking in mei 2025 het initiatief «Schneehuhn und Schneehase leben lassen!» (Laat sneeuwhoen en sneeuwhaas leven!) met 52,9 procent nee-stemmen nipt af. In juni 2026 schreef de regeringsraad in zijn Antwoord op een interpellatie, voor sneeuwhoen en sneeuwhaas zijn er geen numerieke jachtdoelen. Het doel is om de soorten “jagelijk te kunnen benutten” zonder de populaties negatief te beïnvloeden. Aanvullende wetenschappelijke monitoring acht hij onevenredig. In Uri worden drie proefvlakken van elk ongeveer één vierkante kilometer geteld. Alles wat verder over de toestand van de soort bekend is, staat in het dossier Alpensneeuwhoen.

Dezelfde soort, tegengestelde conclusies

Frankrijk en de Zwitserse jachtkantons beoordelen vergelijkbare bevindingen totaal verschillend. In Frankrijk volstaat een krimpend verspreidingsgebied om de jacht te verbieden. In Zwitserland geldt een populatie die zich op een lager niveau heeft gestabiliseerd als rechtvaardiging om door te blijven schieten.

Dat de invloed van de jacht op het sneeuwhoen “omstreden” is, schreef in 2022 ook Wildtier Schweiz in een studie. De opdrachtgever was JagdSchweiz, de koepelorganisatie van de recreatieve jagers. Hoe nauw Wildtier Schweiz met de recreatieve jacht verweven is, laat het artikel zien: Wildtier Schweiz: onderzoekslabel, recreatieve jachtkern.

Bij het auerhoen is Zwitserland verder dan Frankrijk: de soort wordt hier al tientallen jaren beschermd. Alleen de bescherming heeft hem echter niet gered. Een landelijke telling leverde in 2001 nog 450 tot 500 hanen op, half zoveel als in 1971. In het kanton Fribourg geldt de soort inmiddels als vrijwel uitgestorven, zoals het artikel De auerhaan is in Fribourg vrijwel uitgestorven laat zien. Wie wacht tot een soort ineenstort, komt te laat met de bescherming.

Commentaar: Een klimaatslachtoffer als vrijetijdsbuit

Tegen de klimaatverandering kan geen enkel kanton in zijn eentje iets uitrichten. Tegen het afschot wel, en wel met één enkele wijziging van de jachtvoorschriften. De federale jachtwet staat de kantons uitdrukkelijk toe soorten van de lijst van bejaagbare dieren te schrappen. Graubünden, Wallis en Uri zien daarvan af.

Elk afschot neemt een soort, wiens leefgebied toch al wegsmelt, opnieuw een dier af. Een noodzaak voor deze jacht beweren zelfs de autoriteiten niet: Uri spreekt openlijk van “benutting”, Graubünden van duurzame benutting. Robert Brunold, destijds voorzitter van de Bündner Patentjäger-Verband, zei in 2015 tegen SRF dat het de meesten bij sneeuwhoenders erom gaat zo'n dier opgezet thuis te hebben. Voor een opgezet exemplaar aan de muur zet Zwitserland een soort op het spel waarvoor het Europese verantwoordelijkheid draagt.

Frankrijk heeft laten zien dat het kan. Daar waren rechtbanken nodig, omdat het bestuur jarenlang naar de recreatieve jagers luisterde. In Zwitserland kunnen de kantonparlementen zelf handelen. Wie zijn volksvertegenwoordigers in Graubünden, Wallis of Uri wil aanschrijven, vindt voorbeeldbrieven op de pagina modeltekst voor jachtkritische voorstellen in kantonale parlementen.

Bronnen: Arrêté du 12 août 2026 modifiant l’arrêté du 29 octobre 2009 fixant la liste des oiseaux protégés, gepubliceerd in het Journal officiel van 8 september 2026; Conseil d’État, uitspraak nr. 497460 van 2 maart 2026; Conseil national de la protection de la nature, advies nr. 2026-19 van 17 juni 2026; Ministère de la Transition écologique, motivering van het besluit en synthese van de raadpleging, 2026; France Nature Environnement Occitanie Pyrénées, 9 september 2026; BAFU, Eidgenössische Jagdstatistik, geraadpleegd op 24 oktober 2026; Schweizerische Vogelwarte, «Vogeljagd in der Schweiz» en mededeling van 24 januari 2023; Global Change Biology, april 2022; Regierungsrat Uri, antwoord op de interpellatie Loa Wild, 16 juni 2026; Kanton Uri, stemuitslag van 18 mei 2025; Wildtier Schweiz, «Auswirkungen der Jagdbarkeit auf Birkhuhn, Alpenschneehuhn, Waldschnepfe, Feld- und Schneehase», 2022; BAFU, Aktionsplan Auerhuhn Schweiz, 2008; SRF, Regionaljournal Graubünden, 6 oktober 2015.