Verbod op vossenjacht: president van de jachtbescherming noemt vaccineren «extreem»

Op 17 oktober 2026 bericht de «Aargauer Zeitung» over een petitie die de Luzernse jurist Pascal Wolf heeft ingediend bij de regering van Aargau. Gerhard Wenzinger, president van de Aargauische Jagdschutzverein, noemt het voorstel om vossen te vaccineren en parasieten te bestrijden in plaats van ze af te schieten «een zeer extreem standpunt». Een dag eerder bericht «Le Matin» uit de Jura: ook daar eist Wolf in een brief van vijf pagina's een verbod op de reguliere vossenjacht. «Le Quotidien Jurassien» kopte: «Renard fan de foot abattu: un militant exige l’interdiction de la chasse au goupil».

Verbod in plaats van standpunt

Met de nieuwe indieningen verandert de campagne fundamenteel. In meer dan twaalf kantons had Wolf de regeringen tot nu toe gevraagd de wetenschappelijke noodzaak van de vossenjacht te onderzoeken en hierover een standpunt in te nemen. De meeste antwoordden met algemeenheden en baseerden zich op een standpuntnota van JagdSchweiz. Vier kantonregeringen hebben de vragen van de IG Wild beim Wild tot op heden niet beantwoord (Vier kantonregeringen laten 30 vragen onbeantwoord). Alleen Zug liet de vraag onderzoeken door wildonderzoekers en bevordert de vossenjacht sindsdien niet meer (Kanton Zug remt vossenjacht af na studie).

Een standpunt vraagt de nieuwe petitie niet meer. Zij eist rechtstreeks het verbod: een jaarrond gesloten jachttijd voor de rode vos, afschot alleen nog in uitzonderlijke gevallen, bijvoorbeeld bij aanzienlijk gevaar voor de openbare veiligheid of de diergezondheid, het doden van zieke of gewonde vossen alleen wanneer wildbeheer of dierenarts geen uitzicht op herstel vaststelt, en voorrang voor vaccinatie en parasietenbestrijding. Het volledige ontwerp met zes maatregelen heeft Wild beim Wild al eerder gepresenteerd (Het initiatief van Pascal Wolf bereikt het EU-parlement). Als modeltekst voor kantonparlementen staat het in onze verzameling van jachtkritische initiatieven.

In de Jura valt de petitie midden in een verhitte discussie. Een mensvriendelijke vos had in Saint-Ursanne een bekerwedstrijd onderbroken en werd later door de wildbeheerder doodgeschoten (Saint-Ursanne: wildbeheerder schiet de voetbalvos dood). Volgens 'Le Matin' wil parlementslid Martin Braichet nu van de regering weten of alternatieven voor afschot serieus zijn onderzocht. Zijn vraag draagt de titel «Quand l’homme crée le problème, l’animal doit-il payer de sa vie?».

Wat er in Aargau wordt afgeschoten

Volgens de kantonale jachtstatistiek 2025 hebben Aargause recreatieve jagers vorig jaar 1.837 vossen doodgeschoten, in 2024 waren het er 1’986. Daar kwamen in 2025 nog 1.220 vossen bij als valwild, waarvan 767 in het wegverkeer. Samen zijn dat ruim 3.000 dode vossen in één jaar. Aargau laat de vossenpopulatie dus niet aan «zichzelf» over, zoals Wenzinger vreest: zij wordt al tientallen jaren intensief bejaagd. Dat verder afschot de schurft zou afremmen, beweert Wenzinger, een bewijs noemt hij niet.

Schurft: wat het onderzoek laat zien

De studies die wij op onze pagina Jacht in de feitencheck hebben verzameld, schetsen een ander beeld. Pisano et al. (2019, Parasites & Vectors) documenteren de verspreiding van schurft in Zwitserland over meer dan 60 jaar. Een bewijs dat de huidige reguliere vossenjacht de schurft indamt, levert het onderzoek niet. Hoe weinig de vossenjacht überhaupt met ziekte te maken heeft, laat Zürich zien: van 21.846 doodgeschoten vossen droeg slechts 7,7 procent een ziektevermelding (Het wildboek weerlegt de ziekteverklaring). Daar komt het zogeheten verstoringseffect bij: als territoriale dieren worden gedood, trekken andere dieren de vrijgekomen territoria binnen, en ziekten kunnen zich daardoor eerder verspreiden dan afnemen (Prentice 2012).

Onschuldig is de schurft niet: in Bristol lag de vossendichtheid in 2004 pas op 15 procent van de waarde vóór de uitbraak van 1994; Soulsbury et al. (2007) gaan ervan uit dat getroffen populaties zich pas na 15 tot 20 jaar herstellen.

Wat in het debat ontbreekt: vossen die het overleven

Lang niet elke vos die schurft oploopt, gaat eraan dood. Veel dieren vormen antilichamen, komen er doorheen en leven verder. In Berlijn had 43,6 procent van de onderzochte vossen antilichamen tegen de mijt, maar slechts 19,3 procent was zichtbaar ziek (Bartnik 2002). In Noorwegen daalde het aandeel zieke dieren binnen tien jaar van 30,0 naar 6,6 procent; de auteurs zien daarin een aanpassing van de populatie met mildere verlopen en genezingen (Davidson, Bornstein en Handeland 2008). In Zweden bereikte de populatie na een inzinking van bijna 90 procent in minder dan tien jaar weer de vroegere dichtheid; de onderzoekers beschouwen dat als teken van een snelle resistentieontwikkeling (Willebrand et al. 2022). Alle studies over schurft en antilichamen bij de vos staan op onze studiepagina met links naar de originele onderzoeken; de verbanden tussen jacht en epidemieën worden beschreven in het dossier Jacht en ziekten bij wilde dieren.

De vossen die schurft hebben overleefd, zijn dus onderdeel van de oplossing, niet van het probleem. Ons dossier Jacht en ziekten bij wilde dieren beschrijft dit selectievoordeel al lang: een recreatieve jager ziet een vos zijn schurftresistentie niet aan. Hij ziet niet of een dier ziek is, de schurft achter de rug heeft of nooit besmet is geraakt. Het schot treft allemaal gelijk, ook de dieren die de populatie gezond houden.

Daar komt bij: of een vos überhaupt schurft heeft, wordt doorgaans door de recreatieve jager zelf beoordeeld, niet door een dierenarts. In de zomer werpt de vos zijn wintervacht af en ziet hij er wekenlang piekerig, gevlekt en mager uit. Voor een leek lijkt dat op schurft. In het Zürcher Wildbuch nemen de ziektevermeldingen precies in deze maanden toe, en achter geen enkele ervan staat een diagnose van een dierenarts (Het wildboek weerlegt de ziekteverklaring). De doodgeschoten vos belandt in het kadaververzamelpunt, de vermelding in de statistiek. Juist daarom eist de petitie dat voortaan alleen wildbeheer of een dierenarts mag vaststellen of een vos ziek is.

Beschermd is een individuele vos na een doorstane schurft echter niet zeker. In een kleine proef werden jonge vossen bij een tweede besmetting opnieuw ernstig ziek (Little et al. 1998). De studies wijzen erop dat de weerstand vooral in de populatie toeneemt, via de dieren die overleven en nageslacht krijgen. Hoezeer de bejaging dit proces afremt, heeft niemand gemeten. Zeker is alleen: wie lukraak schiet, haalt ook de vossen uit de populatie die de ziekte hebben doorstaan.

Daar komt de jachtstress bij. Bij wolven, die net als de vos tot de hondachtigen behoren, vonden Canadese onderzoekers in haarmonsters uit zwaar bejaagde gebieden duidelijk meer stresshormoon dan bij minder bejaagde dieren (Bryan et al. 2015, Functional Ecology; Effect 1: dieren onder permanente stress). Chronisch verhoogde stresshormonen kunnen de afweer verzwakken (Hoe worden wilde dieren door de jacht gestrest?). Of dat bij de vos het verloop van schurft verergert, is nog niet specifiek onderzocht.

Hierover spreekt in het debat niemand, noch de jachtbeschermingsvereniging, noch de Aargauer Zeitung.

Vaccineren is niet extreem, maar beproefd

Wenzinger geeft zelf toe dat vaccinatieaas tegen hondsdolheid heeft geholpen. Wat hij niet zegt, staat in het Zugse vakrapport van SWILD: intensieve jacht en het vergassen van vossenholen konden hondsdolheid in de jaren zeventig niet stoppen. Pas de vaccinatiecampagne vanaf 1978 bracht de ommekeer. Letale methoden kunnen een epidemie zelfs versterken, omdat bejaagde dieren mobieler worden (SWILD-studie, mei 2026). Hoe het hondsdolheidsargument van de recreatieve jagers in elkaar stortte, laat ons dossier zien Jacht en ziekten bij wilde dieren.

Bij de vossenlintworm is het hetzelfde. Ontwormingsaas dringt de parasiet aantoonbaar terug, zoals studies uit Duitsland (König et al. 2019), Frankrijk (Comte et al. 2013) en Japan (Takahashi et al. 2013) laten zien (Studieoverzicht). In een veldproef bleek het tegendeel: in de regio Nancy steeg het aandeel besmette vossen onder verhoogde afschotdruk van 40 naar 55 procent, terwijl het in het controlegebied stabiel bleef. De onderzoekers vermoeden een verband met nadrukkende en rondzwervende jonge vossen (Comte et al. 2017). In Luxemburg, waar de vossenjacht sinds 2015 verboden is, daalde het aandeel besmette vossen van 39,7 naar 9,8 procent (Vossenlintworm: mythen en feiten).

In één punt heeft Wenzinger gelijk: tegen schurft bestaat geen vaccinatieaas. Dat eist de petitie ook niet. Ze eist voorrang voor maatregelen die aantoonbaar werken, en het afzien van afschot waarvan het nut niet is bewezen.

«Tienduizenden franken»

Hoeveel vaccinaties zouden kosten, kwantificeert Wenzinger niet. En over de kosten van de huidige praktijk zegt hij helemaal niets. Een vergelijking biedt Frankrijk: het tot nu toe meest omvattende onderzoek daarnaar is van Jiguet et al. (2026, Biological Conservation). Daar worden jaarlijks ongeveer 383.000 vossen gedood. De bestrijding van alle soorten die als „ongedierte“ worden bejaagd, kost 103 tot 123 miljoen euro per jaar, terwijl de gemelde schade 8 tot 23 miljoen bedraagt. Een verband tussen het aantal afgeschoten dieren en de hoogte van de schade vonden de onderzoekers niet (Miljoenenvoudig gedood, voor niets). De studie en andere onderzoeken naar het effect van afschot staan op onze studiepagina onder Effect 9. Wat de recreatieve jacht Zwitserland kost, maakt tot op heden geen enkele kanton openbaar (De rekening die niemand voorlegt).

Biodiversiteit in het dichtbevolkte kanton

Wenzinger zegt ook dat de vossenjacht de biodiversiteit beschermt. Juist voor reviersystemen zoals Aargau spreekt het onderzoek dat we op de studiepagina documenteren hem tegen:

• In Duitse jachtvelden veranderde de beloonde recreatieve bejaging noch het voorkomen van vossen, noch het risico dat nesten worden geplunderd. Dat bleek uit een experiment met 273 kunstnesten onder cameratoezicht (Kämmerle et al. 2019, BMC Ecology).
• Lokaal afschot verlaagt de vossendichtheid op landschapsniveau niet (Kämmerle et al. 2019, Conservation Science and Practice).
• Zelfs hoge afschotpercentages worden door immigratie weer gecompenseerd (Lieury et al. 2015).
• Bij de kievit in Centraal-Zwitserland bepaalt de kwaliteit van het leefgebied of de populatie overleeft, niet de bestrijding van roofdieren (Korner, Hohl en Horch).

Genève ziet sinds 1974 af van de recreatieve jacht en heeft een van de hoogste hazendichtheden van Zwitserland (Factcheck over de cijfers uit Genève).

Wat de Aargauer Zeitung verkeerd weergeeft

Geen antwoordplicht? De AZ schrijft dat een petitie geen enkele juridische bindende kracht heeft, dat de overheid ze weliswaar moet registreren, maar niet verplicht is ze te behandelen of te beantwoorden. Artikel 33 van de Bondsgrondwet alleen schept inderdaad geen antwoordplicht. In Aargau ligt dat anders: § 19 van de kantonale grondwet stelt vast: “Iedereen kan verzoeken en eisen aan de autoriteiten richten. Deze moeten worden beantwoord.” De regeringsraad moet Wolf dus antwoorden. Hieruit vloeit een antwoordplicht voort, maar niet een plicht om de eis uit te voeren.

Onjuiste jaartallen: De initiatieven tegen de drijfjacht dateert de krant in de tekst op 2005 en 2011, in het onderschrift bij de foto op 2005 en 2012. Juist zijn 27 november 2005, toen 63,9 procent tegenstemde (Botschaft des Regierungsrats 2011), en 27 november 2011. Beide stemmingen gingen over de drijfjacht en waren geen stemmingen over een verbod op de vossenjacht.

Eenzijdige stemmen: Een onafhankelijke wildbiologische duiding of een standpunt van de kantonale vakdienst geeft het artikel niet weer.

Extreem zijn de recreatieve jagers

Commentaar van IG Wild beim Wild: Voor de voorzitter van de Aargauische Jagdschutzverein is het extreem om vossen te vaccineren in plaats van ze neer te schieten. Normaal vindt hij daarentegen dat Aargause recreatieve jagers elk jaar zo'n 2.000 vossen doden, wier vlees niemand eet en wier vacht op de Bündner Fellmarkt 8 frank oplevert. Het Zwitserse Nationaal Park is sinds 1914 jachtvrij, Genève sinds 1974, Luxemburg verbood de vossenjacht in 2015. Zug bevordert de vossenjacht niet meer, Basel-Stad onderzoekt of het kan afzien ervan. In de online-enquête van zentralplus stemde 82 procent voor een verbod op de vossenjacht (Fuchsjagd stoppen: Zug). Extreem is hier niets aan.

Extreem is een hobby die het doden van gezonde niet-menselijke dieren rechtvaardigt met een epidemie, waarvoor er geen enkel bewijs is dat de jacht die indamt, en daarbij ook de vossen neerschiet die de ziekte hebben overleefd. De natuur heeft een manier om met de schurft klaar te komen. De recreatieve jacht schiet die neer. Een bewijs dat de jacht de schurft indamt, noemt Wenzinger niet. Hij noemt een houding. De regeringsraad is volgens § 19 van de kantonale grondwet verplicht te antwoorden. IG Wild beim Wild zal het antwoord publiceren zodra het er is.

Wat je kunt doen: De campagne Einde aan de vossenjacht biedt modelbrieven en contactgegevens voor de kantonparlementen.