Verbod op de vossenjacht in het kanton
1. Motie
De regering (Regierungsrat) wordt opgedragen de noodzakelijke wettelijke en administratieve maatregelen voor te leggen om in het kanton (…) een wetenschappelijk onderbouwd, ecologisch passend en op bewijs gebaseerd vossenbeheer in te voeren dat is gebaseerd op het voorbeeld van het kanton Genève. De maatregelen moeten het beschikbare wetenschappelijke bewijs volgen, waaruit blijkt dat voor de algemene, routinematige vossenjacht in haar huidige vorm geen voldoende nut is aangetoond voor populatieregulering, ziektebestrijding, bescherming van de biodiversiteit of het voorkomen van wildschade. De regering moet met name:
- de algemene vossenjacht in het hele kanton verbieden door het jachtverbod voor de rode vos op grond van art. 5 lid 4 van de federale wet op de jacht en de bescherming van in het wild levende zoogdieren en vogels (JSG) uit te breiden tot het hele jaar; het verbod omvat alle vormen van bejaging, met name de jacht vanaf een hoogzit, de aanzitjacht langs wissels, de holenjacht en de jacht met vallen. Alleen de door de overheid toegestane maatregelen in individuele gevallen volgens de punten 2 en 3 blijven voorbehouden;
- het doden van afzonderlijke vossen alleen toestaan in duidelijk omschreven uitzonderingsgevallen, wanneer dit noodzakelijk is om een concreet en aanzienlijk gevaar voor de openbare veiligheid of de diergezondheid af te wenden of om aanzienlijke schade te voorkomen en er geen doeltreffende, minder ingrijpende maatregel beschikbaar is. Elk ingrijpen moet vooraf schriftelijk worden goedgekeurd en gemotiveerd door de bevoegde kantonale autoriteit, worden uitgevoerd en gedocumenteerd door de kantonale wildbeheerders; bij acuut gevaar dat geen uitstel duldt, moet het ingrijpen onverwijld worden gemeld en achteraf schriftelijk worden gemotiveerd;
- het doden van een zieke of gewonde vos alleen toestaan wanneer de kantonnale wildbeheerders of een dierenarts hebben vastgesteld dat er geen realistisch uitzicht op herstel bestaat en het doden om redenen van dierenwelzijn noodzakelijk is. Een jachtbevoegdheid (patent of pacht) alleen geeft geen recht op deze vaststelling; van de mogelijkheid volgens art. 8 lid 2 jachtwet (JSG) om deze bevoegdheid ook aan jachtgerechtigden toe te kennen, maakt het kanton geen gebruik. Onverlet blijft het onverwijld verlossen van zwaargewonde dieren, met name na verkeersongevallen, door politie, wildbeheerders of het bevoegde jachttoezicht;
- waarborgen dat maatregelen in individuele gevallen volgens punt 2 niet worden uitgebreid tot terugkerende of grootschalige onttrekkingen ten behoeve van algemene populatieregulering, routinematige ziektebestrijding of de bescherming van wilde dieren of de landbouw, tenzij een onafhankelijke wetenschappelijke instantie de noodzaak van een dergelijk programma schriftelijk bevestigt en haar beoordeling wordt gepubliceerd;
- een regelmatige en transparante monitoring invoeren van de vossenpopulaties, de zoönosen en andere relevante ziekterisico's, de wildschade en de biodiversiteitsindicatoren; de uitval uitsplitsen naar gevonden dode dieren, uitzonderingsafschot volgens punt 2 en het doden van zieke of gewonde dieren volgens punt 3; de resultaten jaarlijks publiceren en na drie jaar verslag uitbrengen aan het kantonnale parlement;
- voorrang geven aan doeltreffende, niet-dodelijke en wetenschappelijk onderbouwde maatregelen, namelijk vaccinaties, parasietenbestrijding, afrasteringen, verbetering van leefgebieden, vossenveilig afvalbeheer, voorlichting van de bevolking over de gevolgen van het voeren van wilde dieren en gerichte beschermingsmaatregelen voor bedreigde soorten of landbouwhuisdieren.
De regering houdt in haar voorstel rekening met de noodzakelijke overgangsbepalingen, met name met het oog op bestaande jachtplanningen, lopende jachtpachtverhoudingen en reeds verleende jachtvergunningen.
2. Toelichting
Elk jaar worden in Zwitserland tussen 15’000 en 25’000 rode vossen door recreatieve jagers gedood.[1] In Duitsland ligt het jachtresultaat boven de 450’000 vossen[2], in Frankrijk worden jaarlijks ongeveer 500’000 tot 600’000 vossen gedood door jacht, vallen en holenjacht[3], in Polen ongeveer 180’000[4] en in Spanje ongeveer 170’000[5]. In heel Europa worden er jaarlijks ruim een miljoen vossen gedood in het kader van de recreatieve jacht.
Als doelen van de recreatieve jacht op de vos worden gewoonlijk de volgende redenen genoemd:
- a) bestrijding van ziekten,
- b) populatiebeheersing,
- c) bescherming van andere diersoorten,
- d) preventie van wildschade,
- e) uitoefening van de jacht als traditie.
Wetenschappelijke studies en het door het kanton Zug in opdracht gegeven vakrapport van de onderzoeksgroep SWILD laten ten aanzien van de redenen a) tot en met d) het volgende zien:
a) Ziektepreventie
Hondsdolheid is in Zwitserland uitgeroeid met vaccinatieaas, niet met jacht.[6] Ook in andere Europese landen bleef de bestrijding van hondsdolheid zonder succes zolang er alleen dodelijke methoden zoals jacht, vergiftiging of vergassing werden ingezet.[15]
Door herhaaldelijk uitgelegd ontwormingsaas kan de prevalentie van de vossenlintworm aantoonbaar worden verlaagd.[7] De aanvullende bejaging bleek daarentegen ongeschikt: in een vierjarige veldstudie in de regio Nancy steeg het besmettingspercentage van vossen met de vossenlintworm in het intensief bejaagde gebied van 40 naar 55 procent, terwijl het in het controlegebied stabiel bleef.[8] De jacht kan dus averechts werken, omdat het doden van territoriale dieren leidt tot meer immigratie en mobiliteit en daarmee tot hogere contact- en besmettingsgraden tussen de dieren.[10]
Bij schurft is niet aangetoond dat bejaging de verspreiding afremt; de literatuur over schurft bij de rode vos beschrijft juist dat de ziekte zich ook in bejaagde populaties verspreidt en dat niet alle besmette vossen sterven, zelfs als zij kale plekken vertonen.[9] Bejaging kan resistente dieren niet onderscheiden van vatbare dieren en treft dus ook die vossen die de ziekte hebben overleefd. In het kanton Genève worden vossen met schurft door de wildbeheerders alleen afgeschoten als ze al te zwak zijn.[15]
Sinds het in 2015 in werking getreden vossenjachtverbod in Luxemburg levert de staatsmonitoring geen aanwijzing op voor de gevreesde stijging van de prevalentie van de kleine vossenlintworm; de gemeten waarden daalden juist van 39,7 procent in 2014 naar 9,8 procent in 2023.[11]
Samenvattend is voor de recreatieve jacht op de vos geen nut voor de preventie of bestrijding van ziekten aangetoond; bij de vossenlintworm is ze aantoonbaar averechts.
b) Populatiebeheersing
Vossenpopulaties blijven ondanks intensieve bejaging over grotere oppervlakten stabiel.[13] Immigratie en een verhoogde voortplanting compenseren lokale afnames snel weer.[14] Een lokale verlaging van de vossendichtheid is alleen te bereiken met een zeer grote, duurzame inspanning op grote oppervlakten, zoals die in de algemene recreatieve jacht niet wordt geleverd.[15] Tot dezelfde conclusie komt het Zugse vakrapport: de vandaag beoefende vossenjacht heeft geen regulerende invloed op de vossenpopulaties; deze worden begrensd door het aanbod aan hulpbronnen en door ziekten.[15]
De recreatieve jacht op de vos in haar huidige vorm is daarom noch effectief noch noodzakelijk om vossenbestanden te reguleren.
c) Bescherming van andere diersoorten en biodiversiteit
Volgens de huidige stand van het onderzoek is de achteruitgang van zeldzame soorten in de eerste plaats toe te schrijven aan verlies van leefgebied en intensieve landbouw; predatie door de vos is slechts één factor onder vele.[16] Afzonderlijke soortbeschermingsprojecten laten weliswaar zien dat een langdurige, zeer intensieve bejaging van vossen en andere roofdieren over grotere gebieden het voortplantingssucces van bepaalde soorten kan verhogen; die inspanning is in de algemene recreatieve jacht niet aanwezig, en zodra ze verslapt, treden de compensatiemechanismen van de vossenpopulatie in werking.[15] De effectiviteit van afzonderlijke intensieve soortbeschermingsprogramma's rechtvaardigt daarom geen landelijk dekkende algemene vossenjacht.
Grondbroeders worden bijvoorbeeld in het Luzernse Wauwilermoos zeer succesvol beschermd door hun nesten te omheinen. Bovendien wordt het veranderde cultuurlandschap als hoofdprobleem voor de betreffende grondbroeders aangemerkt.[17] Bij de veldhaas is de verbetering van de leefomstandigheden de voornaamste maatregel; met geschikte inrichtingsmaatregelen kan ook zonder bejaging van de vos een hogere haasdichtheid worden bereikt.[15]
In de nationale monitoring van de veldhaas in 2016 werd de hoogste dichtheid van alle telgebieden gemeten in het kanton Genève, het enige kanton zonder recreatieve jacht sinds 1974: 17,7 veldhazen per 100 hectare in gebied GE03. Alle drie de Geneefse telgebieden lagen met 13,5 tot 17,7 veldhazen per 100 hectare een veelvoud boven de Zwitserse mediaan van 3,4, zoals al minstens twee decennia het geval is.[18] Deze vergelijking is geen gecontroleerd experiment, maar ze toont wel aan dat hoge veldhaasdichtheden en het afzien van vossenjacht met elkaar te verenigen zijn.
De beschikbare gegevens leveren dus geen steekhoudend bewijs dat de algemene recreatieve jacht op de vos in haar huidige vorm bijdraagt aan de biodiversiteit of aan de bescherming van veldhazen en grondbroeders.
d) Preventie van wildschade
Het kanton Genève heeft de recreatieve jacht, inclusief de vossenjacht, in 1974 afgeschaft.[19] Op verzoek meldde Genève weliswaar schade door de vos, maar die wordt niet als buitensporig beschouwd. Volgens het Zuger vakrapport betaalde het kanton Genève van 2005 tot 2025 in totaal CHF 77’135 aan vergoedingen uit aan landbouwbedrijven, gemiddeld ongeveer CHF 4’500 per jaar. In het kanton Zug, waar op de vos wordt gejaagd, werden van 2012 tot 2025 toch 67 schadegevallen met een totaalbedrag van CHF 28’088,70 gemeld, gemiddeld ongeveer CHF 2’000 per jaar.[20] Deze bedragen zijn gebaseerd op verschillende tijdvakken en vergoedingsregels; ze laten echter zien dat de schade door vossen in beide gevallen gering is en niet verdwijnt door de jacht.
Veelzeggender is de directe vergelijking: Pépin et al. (2025) observeerden vier jaar lang de predatie van kippen door vossen in gebieden met en zonder vossenjacht. De jacht leidde noch tot een significante afname van de vossenpopulaties, noch tot verschillen in de schadepercentages; de bescherming van de uitlopen met omheiningen aan de boven- en onderkant verminderde de predatie door vossen daarentegen significant.[15]
Soms wordt beweerd dat de vossenjacht bijdraagt aan het verminderen van het aantal ongevallen met vossen. Daarvoor bestaat geen wetenschappelijk bewijs. Volgens het Zuger vakrapport dalen de afschotcijfers in Zwitserland sinds 1996, terwijl het aantal in het wegverkeer gedode vossen per miljoen voertuigkilometer sinds het midden van de jaren negentig stagneert en sinds 2010 de neiging heeft lager te liggen.[21]
Problemen met vossen en open neergezette vuilniszakken kunnen worden opgelost door beter afvalbeheer, bijvoorbeeld met vossenveilige containers, zoals de gangbare metalen containers die in Zwitserland veel worden gebruikt.
De beschikbare gegevens leveren daarom geen steekhoudend bewijs dat de systematische recreatieve jacht op de vos wezenlijk bijdraagt aan het voorkomen van wildschade.
e) Jachtbeoefening als traditie
De bevolking is zich niet bewust van de omvang van de vossenjacht en van de stand van de wetenschappelijke bewijsvoering. De vraag rijst hoeveel steun de voortzetting van de recreatieve jacht op de vos in de huidige omvang onder de bevolking zou vinden als zij de wetenschappelijke bewijslast zou kennen. Bovendien vindt er nauwelijks nog benutting plaats: het vlees wordt niet verwerkt en er is nauwelijks vraag naar de pels.[22] Traditie alleen kan het doden van jaarlijks duizenden niet-menselijke dieren zonder aantoonbaar nut niet rechtvaardigen.
Conclusie
De uiteengezette wetenschappelijke bewijzen met betrekking tot de redenen a) tot en met c) en de ervaringen uit Genève met betrekking tot reden d) pleiten ertegen dat de routinematige bejaging van de vos een effectief middel is voor populatiebeheer, ziektepreventie, bevordering van de biodiversiteit of schadepreventie. Het is niet langer verdedigbaar om in heel Zwitserland elk jaar 15.000 tot 25.000 vossen te doden zonder aangetoond nut. Het nut moet worden aangetoond door degene die deze dieren wil doden, niet door degene die een dergelijke praktijk ter discussie stelt. Waar zich concrete conflicten voordoen, moeten deze gericht, evenredig en bij voorkeur met niet-dodelijke maatregelen worden opgelost. Het is daarom aangewezen dat de regering de in de motie genoemde maatregelen 1 tot en met 6 uitvoert.
Aanvullend dient te worden opgemerkt dat Genève en Luxemburg[23] de vossenjacht hebben afgeschaft. Op verzoek heeft het kanton Genève bevestigd dat er geen buitensporige schade aan landbouw of biodiversiteit, geen buitensporige uitbraken van ziekten en geen “overpopulatie” te melden zijn. Het kanton Zug heeft als reactie op een petitie om de wetenschappelijke noodzaak van de vossenjacht te onderzoeken een externe instantie opdracht gegeven de petitie te beantwoorden in de vorm van een rapport. Het rapport stelt vast dat de huidige vossenjacht de populaties niet succesvol reguleert en het risico op besmetting met ziekten niet verlaagt, maar zelfs kan verhogen, en dat de vossenpopulaties bij het achterwege laten van de vossenjacht niet merkbaar zouden toenemen.[24] De Zugse jachtcommissie heeft daarop op 16 juni 2026 besloten de vossenjacht niet langer proactief te bevorderen. De regering van het kanton Basel-Stadt heeft op 30 juni 2026 verklaard open te staan voor een grondig onderzoek naar het afzien van de reguliere bejaging van de rode vos.[25]
Het federale recht staat een kantonaal verbod niet in de weg. Volgens art. 5 lid 4 JSG kunnen de kantons de gesloten tijden verlengen of de lijst van bejaagbare soorten beperken. Maatregelen tegen individuele dieren die aanzienlijke schade aanrichten, blijven volgens art. 12 lid 2 JSG mogelijk. Volgens art. 8 JSG mogen wildbeheerders en jachtopzieners zieke of gewonde dieren te allen tijde afschieten; of deze bevoegdheid ook aan jachtgerechtigden wordt toegekend, beslist het kanton, en daar ziet de motie van af. Er wordt geen beschermde status gevraagd: de rode vos blijft een bejaagbare soort met een jaarrond gesloten tijd. De taken van de jachtgerechtigden bij wildongevallen blijven onverlet. De uitvoeringslast verschuift van het jachtbeheer naar monitoring en rapportage; regulerende afschotten door de wildbeheerders komen nauwelijks voor, in het kanton Genève waren er de afgelopen twee jaar geen.[26]
3. Bronnen
- Zonder zogenoemde speciale afschotten. Eidgenössische Jagdstatistik (Zwitserse federale jachtstatistiek), afschotcijfers rode vos, https://www.jagdstatistik.ch/de/statistics
- Deutscher Jagdverband: Jahresjagdstrecke Deutschland 2024/2025, rode vos (jachtopbrengst van de deelstaten; opgave van de vereniging, een officiële federale statistiek bestaat niet), https://www.jagdverband.de/sites/default/files/2026-03/2026-02_Infografik_Primaerwert_Jahresjagdstrecke_Deutschland_2024_2025.jpg
- Assemblée nationale, Commission du développement durable et de l’aménagement du territoire, Compte rendu (opgave van een parlementslid over afschot, vallenvangst en burchtjacht samen), https://www.assemblee-nationale.fr/dyn/17/comptes-rendus/cion-dvp/l17cion-dvp2526038_compte-rendu.pdf
- Stacja Badawcza PZŁ Czempiń (2024): Sytuacja zwierzyny 2024, jachtseizoen 2023/24, https://czempin.pzlow.pl/wp-content/uploads/2024/12/SytuacjaZwierzyny2024.pdf
- Ministerio para la Transición Ecológica y el Reto Demográfico (MITECO): Estadística anual de caza, https://www.miteco.gob.es/es/biodiversidad/estadisticas/est_anual_caza.html
- Bundesamt für Gesundheit BAG (Zwitsers Federaal Bureau voor Volksgezondheid): Tollwut (hondsdolheid), https://www.bag.admin.ch/de/tollwut
- König A. et al. (2019): Effective long-term control of Echinococcus multilocularis in a mixed rural-urban area in Germany, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6461256/; Comte S. et al. (2013): Fox baiting against Echinococcus multilocularis: Contrasted achievements among two medium size cities, https://www.swild.ch/sites/default/files/publications/Comte_PreVetMed2013.pdf; Takahashi K. et al. (2013): Efficacy of anthelmintic baiting of foxes against Echinococcus multilocularis in northern Japan, https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0304401713004548
- Comte S. et al. (2017): Echinococcus multilocularis management by fox culling: An inappropriate paradigm, Preventive Veterinary Medicine 147, blz. 178–185, https://doi.org/10.1016/j.prevetmed.2017.09.010
- Constantin E.-M. (2005): Epidemiologische Untersuchung zur Verbreitung der Räude beim Rotfuchs (Vulpes vulpes) in Baden-Württemberg, https://refubium.fu-berlin.de/handle/fub188/6813; Davidson R., Bornstein S., Handeland K. (2008): Long-term study of Sarcoptes scabiei infection in Norwegian red foxes, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18586406/; Pisano S. R. R. et al. (2019): Spatiotemporal spread of sarcoptic mange in the red fox in Switzerland, https://parasitesandvectors.biomedcentral.com/articles/10.1186/s13071-019-3762-7; Pence D. B. & Ueckermann E. (2002): Sarcoptic mange in wildlife, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11974622/
- Prentice J. (2012): The perturbation effect in wildlife systems, https://etheses.whiterose.ac.uk/id/eprint/3233/1/jamie-thesis.pdf
- Administration de la nature et des forêts, Luxemburg (2025): Technischer Bericht betreffend Wildtiermanagement und Jagd, Nr. 10, p. 35, https://environnement.public.lu/content/dam/environnement/documents/chasse/2025/anf-hum-bulletinchasse10-web-20250327.pdf; weergegeven in SWILD (2026), afb. 10
- Davidson R., Bornstein S., Handeland K. (2008), zoals bron 9.
- Keuling O. et al. (2011): The German Wildlife Information System (WILD) – Population densities and den use of red foxes 2003–2007 in Germany, https://www.researchgate.net/publication/222103481; Baker P. J. et al. (2002): Effect of British hunting ban on fox numbers, Nature 419, https://wildbeimwild.com/wp-content/uploads/2023/08/7-Baker-British-ban-effect-on-fox-numbers-2002.pdf; Kämmerle J.-L. et al. (2019): Restricted-area culls and red fox abundance: Are effects a matter of time and place?, https://conbio.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/csp2.115
- Kämmerle J.-L. et al. (2019), zoals bron 13.
- SWILD (2026): Wissenschaftliche Grundlagen zur Fuchsjagd. Fachbericht im Auftrag der Direktion des Innern des Kantons Zug, 2e versie van 7 mei 2026 (hondsdolheid p. 11, schurft in Genève p. 14, biodiversiteit p. 12, Pépin et al. p. 13, gevolgen van een verbod p. 18), https://cdn.zg.ch/dam/jcr:564a8a41-d4d5-4a52-b4ae-841094af8e66/BE_WissGrundlagenFuchsjagd-ZG_SWILD_20260507_V2.pdf
- Knauer F. et al. (2010): A statistical analysis of the relationship between red fox and prey species, https://nsojournals.onlinelibrary.wiley.com/doi/pdf/10.2981/07-040; The impact of Agri-Environment Schemes (AES) and red fox (Vulpes vulpes) on the density of European brown hare (Lepus europaeus) populations in Hungary, https://www.biorxiv.org/content/10.1101/2024.06.10.598166v1.full; Kujawa K. & Łęcki R.: Does Red Fox Vulpes vulpes Affect Bird Species Richness and Abundance in an Agricultural Landscape?, https://www.researchgate.net/publication/233679427; Spaar R. et al. (2012): Elemente für Artenförderungsprogramme Vögel Schweiz, https://www.artenfoerderung-voegel.ch/assets/files/fachberichte/Spaar_etal_2012_Elemente_fuer_Artenfoerderung_Voegel.pdf
- Korner P., Hohl A., Horch P.: Brood protection is essential but not sufficient for population survival of lapwings Vanellus vanellus in central Switzerland, https://nsojournals.onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1002/wlb3.01175
- Hoffmann J. (2016): Schweizer Feldhasenmonitoring 2016. Schweizerische Vogelwarte, Sempach, https://wildbeimwild.com/wp-content/uploads/2017/04/feldhasenmonitoring-2016.pdf; Fischer C. & Tagand R. (2012): Spatial behaviour and survival of translocated wild brown hares, Animal Biodiversity and Conservation 35.2, p. 189–196, https://www.researchgate.net/publication/236025085
- SWILD (2026), p. 9 en 14, zoals bron 15.
- SWILD (2026), p. 8 en 15, zoals bron 15.
- SWILD (2026), p. 11, afb. 5, zoals bron 15.
- SWILD (2026), p. 8, zoals bron 15.
- Luxemburger Wort: Fuchsjagd bleibt verboten, https://www.wort.lu/luxemburg/fuchsjagd-bleibt-verboten/1067638.html
- SWILD (2026), p. 18 en 19, zoals bron 15.
- Schrijven van de Direktion des Innern van het kanton Zug van 19 juni 2026 aan de indiener van de petitie; besluit van de regering van het kanton Basel-Stadt van 30 juni 2026 naar aanleiding van de schriftelijke vraag van Brigitta Gerber over de noodzaak van de vossenjacht (P265186), https://www.bs.ch/regierungsratsbeschluesse/P265186
- SWILD (2026), p. 14 en 15, afb. 7, zoals bron 15.
Meer lezen
- Federale jachtstatistiek Link
- Toelichtingen en bronvermeldingen Link
- Wetenschappelijke literatuur: Studies over de rode vos
- Jagers verspreiden ziekten: studie
- Jacht bevordert ziekten: studie
- Recreatieve jagers in de criminaliteit: De lijst
- Een verbod op de zinloze vossenjacht is allang overdue: artikel
- Luxemburg verlengt vossenjachtverbod: artikel
- Kleinwildjacht en dierziektes: artikel
- Verjaging van wilde dieren: artikel