Zakaz polowania na lisy w kantonie

1. Wniosek (motion)

Rada Rządowa zostaje zobowiązana do przedstawienia niezbędnych środków prawnych i administracyjnych w celu wprowadzenia w kantonie (…) naukowo uzasadnionego, ekologicznie adekwatnego i opartego na dowodach zarządzania populacją lisów, wzorowanego na kantonie Genewa. Środki te powinny opierać się na dostępnych dowodach naukowych, zgodnie z którymi dla powszechnego, rutynowego polowania na lisy w jego obecnej formie nie wykazano wystarczających korzyści w zakresie regulacji liczebności populacji, zwalczania chorób, ochrony różnorodności biologicznej ani zapobiegania szkodom łowieckim. W szczególności Rada Rządowa powinna:

1. zakazać powszechnego polowania na lisy w całym kantonie poprzez wydłużenie okresu ochronnego lisa rudego na cały rok na podstawie art. 5 ust. 4 Ustawy federalnej o łowiectwie i ochronie dziko żyjących ssaków i ptaków (JSG); zakaz obejmuje wszystkie formy polowania, w szczególności polowanie z zasiadki, na przejściach, w norach oraz przy użyciu pułapek. Wyjątek stanowią wyłącznie indywidualne środki zatwierdzone przez organy zgodnie z punktami 2 i 3;
2. dopuszczać zabijanie pojedynczych lisów wyłącznie w jasno określonych przypadkach wyjątkowych, gdy jest to konieczne do odwrócenia konkretnego i poważnego zagrożenia bezpieczeństwa publicznego lub zdrowia zwierząt albo do zapobieżenia poważnym szkodom, a nie jest dostępny żaden skuteczny, łagodniejszy środek. Każda interwencja wymaga uprzedniego pisemnego zezwolenia i uzasadnienia przez właściwy organ kantonalny, musi być przeprowadzona i udokumentowana przez kantonalną straż przyrody; w przypadku ostrego zagrożenia niepozwalającego na zwłokę interwencję należy niezwłocznie zgłosić i następnie uzasadnić na piśmie;
3. zezwalać na zabicie chorego lub rannego lisa wyłącznie wtedy, gdy kantonalny strażnik przyrody lub lekarz weterynarii stwierdził, że nie ma realistycznych szans na wyzdrowienie, a zabicie jest konieczne ze względu na ochronę zwierząt. Samo uprawnienie łowieckie (patent lub dzierżawa) nie uprawnia do takiego stwierdzenia; z możliwości przewidzianej w art. 8 ust. 2 JSG, by przyznać to uprawnienie także osobom uprawnionym do polowania, kanton nie korzysta. Zastrzega się niezwłoczne uśmiercenie ciężko rannych zwierząt z litości, zwłaszcza po wypadkach drogowych, przez policję, strażnika przyrody lub właściwy nadzór łowiecki;
4. zapewnić, że środki w indywidualnych przypadkach zgodnie z pkt 2 nie zostaną rozszerzone na powtarzające się lub obejmujące duże obszary odstrzały w celu ogólnej regulacji liczebności, rutynowego zwalczania chorób lub ochrony dzikich zwierząt bądź rolnictwa, chyba że niezależna naukowa jednostka specjalistyczna potwierdzi na piśmie konieczność takiego programu, a jej ocena zostanie opublikowana;
5. wprowadzić regularny i przejrzysty monitoring populacji lisów, zoonoz i innych istotnych zagrożeń chorobowych, szkód łowieckich oraz wskaźników różnorodności biologicznej; wykazywać ubytki z podziałem na padłe zwierzęta, odstrzały wyjątkowe zgodnie z pkt 2 oraz zabicie chorych lub rannych zwierząt zgodnie z pkt 3; publikować wyniki co roku i po trzech latach przedstawić sprawozdanie parlamentowi kantonalnemu;
6. nadać pierwszeństwo skutecznym, nieśmiercionośnym i opartym na wiedzy naukowej środkom, w szczególności szczepieniom, zwalczaniu pasożytów, ogrodzeniom, poprawie siedlisk, gospodarce odpadami zabezpieczonej przed lisami, informowaniu ludności o skutkach dokarmiania dzikich zwierząt oraz celowanym środkom ochrony zagrożonych gatunków lub zwierząt gospodarskich.

Rada Rządowa uwzględnia w swoim projekcie niezbędne przepisy przejściowe, w szczególności w odniesieniu do istniejących planów łowieckich, trwających umów dzierżawy obwodów łowieckich oraz już wydanych zezwoleń na polowanie.

2. Uzasadnienie

Każdego roku w Szwajcarii myśliwi rekreacyjni zabijają od 15’000 do 25’000 lisów rudych.^[1] W Niemczech odstrzał wynosi ponad 450’000 lisów^[2], we Francji w wyniku polowań, odłowu w pułapki i polowania w norach ginie rocznie około 500’000 do 600’000 lisów^[3], w Polsce około 180’000^[4] a w Hiszpanii około 170’000^[5]. W całej Europie każdego roku w ramach łowiectwa rekreacyjnego zabija się znacznie ponad milion lisów.

Jako cele łowiectwa rekreacyjnego na lisy zazwyczaj podaje się następujące powody:

• a) zwalczanie epidemii,
• b) regulacja liczebności populacji,
• c) ochrona innych gatunków zwierząt,
• d) zapobieganie szkodom łowieckim,
• e) uprawianie łowiectwa jako tradycji.

Badania naukowe oraz opracowanie specjalistyczne ośrodka badawczego SWILD, zlecone przez kanton Zug, wskazują w odniesieniu do powodów od a) do d) następującą sytuację:

a) Zapobieganie chorobom

Wściekliznę w Szwajcarii wyeliminowano za pomocą szczepionkowych przynęt, a nie za pomocą polowań.^[6] Również w innych krajach Europy walka z wścieklizną pozostawała nieskuteczna, dopóki stosowano wyłącznie metody śmiertelne, takie jak polowanie, zatruwanie czy gazowanie.^[15]

Wielokrotnie wykładane przynęty z lekiem odrobaczającym wykazują udowodnioną skuteczność w obniżaniu rozpowszechnienia tasiemca bąblowcowego (bąblowca wieloogniskowego).^[7] Dodatkowe polowania okazały się natomiast nieodpowiednie: w czteroletnim badaniu terenowym w rejonie Nancy odsetek lisów zarażonych tasiemcem bąblowcowym wzrósł na obszarze intensywnie objętym polowaniami z 40 do 55 procent, podczas gdy na obszarze kontrolnym pozostał stabilny.^[8] Polowanie może więc przynosić efekt przeciwny do zamierzonego, ponieważ zabijanie zwierząt terytorialnych prowadzi do zwiększonej imigracji i mobilności, a tym samym do wzrostu częstotliwości kontaktów i zakażeń między zwierzętami.^[10]

W przypadku świerzbu nie ma dowodów, że polowania spowalniają jego rozprzestrzenianie; literatura dotycząca świerzbu u lisa rudego wskazuje raczej, że choroba rozprzestrzenia się również w populacjach objętych polowaniami i że nie wszystkie zarażone lisy giną, nawet jeśli mają łyse miejsca na skórze.^[9] Polowanie nie potrafi odróżnić osobników odpornych od podatnych, a zatem dosięga także te lisy, które chorobę przeszły. W kantonie Genewa strażnicy przyrody odstrzeliwują lisy ze świerzbem tylko wtedy, gdy są już zbyt osłabione.^[15]

Od czasu wejścia w życie w 2015 roku zakazu polowania na lisy w Luksemburgu państwowy monitoring nie wskazuje na obawiany wzrost rozpowszechnienia tasiemca bąblowcowego; zmierzone wartości spadły natomiast z 39,7 procent w 2014 roku do 9,8 procent w 2023 roku.^[11]

Podsumowując: nie udowodniono, by łowiectwo rekreacyjne na lisy przynosiło jakąkolwiek korzyść w zapobieganiu chorobom lub ich zwalczaniu; w przypadku tasiemca bąblowcowego jest ono udowodnioną przyczyną skutków przeciwnych do zamierzonych.

b) Regulacja liczebności populacji

Populacje lisów pozostają stabilne na większych obszarach pomimo intensywnych polowań.^[13] Imigracja i zwiększona rozrodczość szybko równoważą lokalne redukcje.^[14] Lokalne obniżenie zagęszczenia lisów jest możliwe do osiągnięcia jedynie dzięki bardzo dużemu, stałemu nakładowi pracy na rozległych obszarach, jakiego nie zapewnia ogólne łowiectwo rekreacyjne.^[15] Do tego samego wniosku dochodzi raport fachowy kantonu Zug: praktykowane obecnie polowanie na lisy nie ma żadnego regulującego wpływu na populacje lisów; ich liczebność ograniczają dostępność zasobów oraz choroby.^[15]

Łowiectwo rekreacyjne na lisy w dzisiejszej formie nie jest zatem ani skuteczne, ani konieczne do regulowania liczebności lisów.

c) Ochrona innych gatunków zwierząt i bioróżnorodność

Według obecnego stanu badań spadek liczebności rzadkich gatunków wynika przede wszystkim z utraty siedlisk i intensywnego rolnictwa; drapieżnictwo ze strony lisa jest tylko jednym z wielu czynników.^[16] Poszczególne projekty ochrony gatunkowej wprawdzie pokazują, że wieloletnie, bardzo intensywne polowanie na lisy i inne drapieżniki na większych obszarach może zwiększyć sukces rozrodczy niektórych gatunków; takiego nakładu pracy nie ma jednak w ogólnym łowiectwie rekreacyjnym, a gdy tylko słabnie, uruchamiają się mechanizmy kompensacyjne populacji lisów.^[15] Skuteczność pojedynczych, intensywnych programów ochrony gatunkowej nie uzasadnia więc powszechnego, ogólnego polowania na lisy.

Ptaki gniazdujące na ziemi są na przykład w Wauwilermoos w kantonie Lucerna bardzo skutecznie chronione dzięki ogrodzeniu ich gniazd. Ponadto za główny problem tych ptaków uznaje się zmieniony krajobraz kulturowy.^[17] W przypadku zająca szaraka pierwszoplanowym działaniem jest poprawa warunków siedliskowych; odpowiednie zabiegi podnoszące wartość siedlisk pozwalają osiągnąć wyższe zagęszczenie zajęcy także bez polowania na lisy.^[15]

W krajowym monitoringu zająca szaraka w 2016 roku najwyższe zagęszczenie spośród wszystkich obszarów liczenia zmierzono w kantonie Genewa, jedynym kantonie bez łowiectwa rekreacyjnego od 1974 roku: 17,7 zająca szaraka na 100 hektarów w obszarze GE03. Wszystkie trzy genewskie obszary liczenia, z wynikami od 13,5 do 17,7 zająca szaraka na 100 hektarów, wielokrotnie przekraczały szwajcarską medianę wynoszącą 3,4, podobnie jak od co najmniej dwóch dekad.^[18] To porównanie nie jest kontrolowanym eksperymentem, pokazuje jednak, że wysokie zagęszczenie zajęcy szaraków i rezygnacja z polowania na lisy dają się ze sobą pogodzić.

Dostępne dane nie dostarczają zatem wiarygodnego dowodu na to, że powszechne łowiectwo rekreacyjne na lisy w obecnej formie służy różnorodności biologicznej ani ochronie zajęcy polnych i ptaków gnieżdżących się na ziemi.

d) Zapobieganie szkodom łowieckim

Kanton Genewa zniósł łowiectwo rekreacyjne, w tym polowania na lisy, w 1974 roku.^[19] Na zapytanie Genewa wprawdzie zgłosiła szkody wyrządzone przez lisy, nie są one jednak uznawane za nadmierne. Według raportu fachowego kantonu Zug kanton Genewa wypłacił w latach 2005–2025 gospodarstwom rolnym łącznie 77’135 CHF odszkodowań, co daje średnio około 4’500 CHF rocznie. W kantonie Zug, gdzie poluje się na lisy, w latach 2012–2025 mimo to zgłoszono 67 przypadków szkód na łączną kwotę 28’088,70 CHF, średnio około 2’000 CHF rocznie.^[20] Kwoty te opierają się na różnych okresach i zasadach odszkodowawczych; pokazują jednak, że szkody wyrządzane przez lisy są w obu przypadkach niewielkie i nie znikają wraz z polowaniami.

Bardziej przekonujące jest bezpośrednie porównanie: Pépin i in. (2025) przez cztery lata obserwowali drapieżnictwo lisów na kurach na obszarach z polowaniami na lisy i bez nich. Łowiectwo nie doprowadziło ani do istotnego zmniejszenia liczebności lisów, ani do różnic w poziomie szkód; natomiast zabezpieczenie wybiegów ogrodzeniami od góry i od dołu istotnie ograniczyło drapieżnictwo lisów.^[15]

Czasem twierdzi się, że polowania na lisy przyczyniają się do zmniejszenia liczby wypadków z udziałem lisów. Nie ma na to żadnych dowodów naukowych. Według raportu fachowego kantonu Zug liczba odstrzałów w Szwajcarii spada od 1996 roku, podczas gdy liczba lisów zabitych na drogach w przeliczeniu na milion przejechanych kilometrów stagnuje od połowy lat 90. i od 2010 roku wykazuje tendencję do niższych wartości.^[21]

Problemy z lisami i otwarcie wystawianymi workami na śmieci można rozwiązać dzięki lepszemu gospodarowaniu odpadami, na przykład poprzez kontenery zabezpieczone przed lisami, takie jak tradycyjne kontenery metalowe, powszechnie stosowane w Szwajcarii.

Dostępne dane nie dostarczają zatem wiarygodnego dowodu na to, że systematyczne łowiectwo rekreacyjne na lisy w istotnym stopniu przyczynia się do zapobiegania szkodom łowieckim.

e) Uprawianie łowiectwa jako tradycja

Ludność nie zdaje sobie sprawy ze skali polowań na lisy ani ze stanu wiedzy naukowej. Rodzi się pytanie, jak duże poparcie wśród ludności miałaby kontynuacja łowiectwa rekreacyjnego na lisy w obecnym zakresie, gdyby znała ona dowody naukowe. Ponadto zwierzęta te prawie już nie są wykorzystywane: mięso nie jest spożytkowane, a na futro prawie nie ma popytu.^[22] Sama tradycja nie jest w stanie usprawiedliwić zabijania co roku tysięcy zwierząt innych niż ludzie bez udowodnionej korzyści.

Podsumowanie

Przedstawione dowody naukowe dotyczące powodów a) do c) oraz doświadczenia z Genewy dotyczące powodu d) przemawiają przeciwko twierdzeniu, że rutynowe polowanie na lisy jest skutecznym środkiem regulacji liczebności populacji, zapobiegania chorobom, wspierania bioróżnorodności lub zapobiegania szkodom. Nie można już uzasadnić zabijania w całej Szwajcarii co roku od 15’000 do 25’000 lisów bez udowodnionej korzyści. Korzyść musi wykazać ten, kto chce zabijać te zwierzęta, a nie ten, kto kwestionuje taką praktykę. Tam, gdzie pojawiają się konkretne konflikty, powinny być one rozwiązywane w sposób celowy, proporcjonalny i w pierwszej kolejności za pomocą środków nieśmiercionośnych. Dlatego wskazane jest, aby Rada Rządowa wdrożyła środki 1 do 6 wymienione w motion.

Dodatkowo należy zauważyć, że Genewa i Luksemburg^[23] zniosły polowania na lisy. Na zapytanie kanton Genewa potwierdził, że nie odnotowano nadmiernych szkód w rolnictwie ani w bioróżnorodności, nadmiernych ognisk chorób ani „przeludnienia". Kanton Zug w odpowiedzi na petycję dotyczącą zbadania naukowej konieczności polowań na lisy zlecił zewnętrznej jednostce eksperckiej udzielenie odpowiedzi na petycję w formie raportu. Raport stwierdza, że praktykowane obecnie polowanie na lisy nie reguluje skutecznie liczebności populacji i nie zmniejsza ryzyka zakażenia chorobami, a może je nawet zwiększać, oraz że w przypadku zaniechania polowań populacje lisów nie wzrosłyby w zauważalny sposób.^[24] Zuryska komisja łowiecka z Zug postanowiła następnie 16 czerwca 2026 r. nie promować już proaktywnie polowań na lisy. Rada Rządowa kantonu Bazylea-Miasto oświadczyła 30 czerwca 2026 r., że jest otwarta na dogłębne zbadanie rezygnacji z regularnego polowania na lisa rudego.^[25]

Prawo federalne nie stoi na przeszkodzie kantonalnemu zakazowi. Zgodnie z art. 5 ust. 4 JSG kantony mogą wydłużać okresy ochronne lub ograniczać listę gatunków łownych. Środki wobec pojedynczych zwierząt wyrządzających znaczne szkody pozostają możliwe na podstawie art. 12 ust. 2 JSG. Zgodnie z art. 8 JSG strażnicy przyrody i nadzorcy łowieccy mogą w każdej chwili odstrzelić zwierzęta chore lub ranne; czy uprawnienie to zostanie przyznane również osobom uprawnionym do polowania, decyduje kanton, a motion z tego rezygnuje. Nie żąda się objęcia lisa ochroną gatunkową: lis rudy pozostaje gatunkiem łownym z całorocznym okresem ochronnym. Zadania osób uprawnionych do polowania w przypadku wypadków z udziałem dzikich zwierząt pozostają nienaruszone. Nakład pracy związany z wykonaniem przesuwa się z administracji łowieckiej w stronę monitoringu i sprawozdawczości; odstrzały regulacyjne przez strażników przyrody zdarzają się rzadko, w kantonie Genewa w ciągu ostatnich dwóch lat nie było ani jednego.^[26]

3. Źródła

1. Bez tzw. odstrzałów specjalnych. Federalna statystyka łowiecka, liczba odstrzelonych lisów rudych, https://www.jagdstatistik.ch/de/statistics
2. Deutscher Jagdverband: Jahresjagdstrecke Deutschland 2024/2025, Rotfuchs (wyniki polowań w poszczególnych krajach związkowych; dane związku, oficjalna statystyka federalna nie istnieje), https://www.jagdverband.de/sites/default/files/2026-03/2026-02_Infografik_Primaerwert_Jahresjagdstrecke_Deutschland_2024_2025.jpg
3. Assemblée nationale, Commission du développement durable et de l’aménagement du territoire, Compte rendu (wypowiedź posłanki dotycząca łącznie odstrzału, połowu w pułapki i polowania w norach), https://www.assemblee-nationale.fr/dyn/17/comptes-rendus/cion-dvp/l17cion-dvp2526038_compte-rendu.pdf
4. Stacja Badawcza PZŁ Czempiń (2024): Sytuacja zwierzyny 2024, sezon łowiecki 2023/24, https://czempin.pzlow.pl/wp-content/uploads/2024/12/SytuacjaZwierzyny2024.pdf
5. Ministerio para la Transición Ecológica y el Reto Demográfico (MITECO): Estadística anual de caza, https://www.miteco.gob.es/es/biodiversidad/estadisticas/est_anual_caza.html
6. Bundesamt für Gesundheit BAG: Tollwut, https://www.bag.admin.ch/de/tollwut
7. König A. et al. (2019): Effective long-term control of Echinococcus multilocularis in a mixed rural-urban area in Germany, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6461256/; Comte S. et al. (2013): Fox baiting against Echinococcus multilocularis: Contrasted achievements among two medium size cities, https://www.swild.ch/sites/default/files/publications/Comte_PreVetMed2013.pdf; Takahashi K. et al. (2013): Efficacy of anthelmintic baiting of foxes against Echinococcus multilocularis in northern Japan, https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0304401713004548
8. Comte S. et al. (2017): Echinococcus multilocularis management by fox culling: An inappropriate paradigm, Preventive Veterinary Medicine 147, s. 178–185, https://doi.org/10.1016/j.prevetmed.2017.09.010
9. Constantin E.-M. (2005): Epidemiologische Untersuchung zur Verbreitung der Räude beim Rotfuchs (Vulpes vulpes) in Baden-Württemberg, https://refubium.fu-berlin.de/handle/fub188/6813; Davidson R., Bornstein S., Handeland K. (2008): Long-term study of Sarcoptes scabiei infection in Norwegian red foxes, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18586406/; Pisano S. R. R. et al. (2019): Spatiotemporal spread of sarcoptic mange in the red fox in Switzerland, https://parasitesandvectors.biomedcentral.com/articles/10.1186/s13071-019-3762-7; Pence D. B. & Ueckermann E. (2002): Sarcoptic mange in wildlife, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11974622/
10. Prentice J. (2012): The perturbation effect in wildlife systems, https://etheses.whiterose.ac.uk/id/eprint/3233/1/jamie-thesis.pdf
11. Administration de la nature et des forêts, Luksemburg (2025): Raport techniczny dotyczący zarządzania dzikimi zwierzętami i łowiectwa, nr 10, s. 35, https://environnement.public.lu/content/dam/environnement/documents/chasse/2025/anf-hum-bulletinchasse10-web-20250327.pdf; przytoczone w SWILD (2026), rys. 10
12. Davidson R., Bornstein S., Handeland K. (2008), jak źródło 9.
13. Keuling O. et al. (2011): The German Wildlife Information System (WILD) – Population densities and den use of red foxes 2003–2007 in Germany, https://www.researchgate.net/publication/222103481; Baker P. J. et al. (2002): Effect of British hunting ban on fox numbers, Nature 419, https://wildbeimwild.com/wp-content/uploads/2023/08/7-Baker-British-ban-effect-on-fox-numbers-2002.pdf; Kämmerle J.-L. et al. (2019): Restricted-area culls and red fox abundance: Are effects a matter of time and place?, https://conbio.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/csp2.115
14. Kämmerle J.-L. et al. (2019), jak źródło 13.
15. SWILD (2026): Naukowe podstawy polowań na lisy. Opracowanie specjalistyczne na zlecenie Dyrekcji Spraw Wewnętrznych kantonu Zug, wersja 2 z 7 maja 2026 (wścieklizna s. 11, świerzb w Genewie s. 14, bioróżnorodność s. 12, Pépin et al. s. 13, skutki zakazu s. 18), https://cdn.zg.ch/dam/jcr:564a8a41-d4d5-4a52-b4ae-841094af8e66/BE_WissGrundlagenFuchsjagd-ZG_SWILD_20260507_V2.pdf
16. Knauer F. et al. (2010): A statistical analysis of the relationship between red fox and prey species, https://nsojournals.onlinelibrary.wiley.com/doi/pdf/10.2981/07-040; The impact of Agri-Environment Schemes (AES) and red fox (Vulpes vulpes) on the density of European brown hare (Lepus europaeus) populations in Hungary, https://www.biorxiv.org/content/10.1101/2024.06.10.598166v1.full; Kujawa K. & Łęcki R.: Does Red Fox Vulpes vulpes Affect Bird Species Richness and Abundance in an Agricultural Landscape?, https://www.researchgate.net/publication/233679427; Spaar R. et al. (2012): Elemente für Artenförderungsprogramme Vögel Schweiz, https://www.artenfoerderung-voegel.ch/assets/files/fachberichte/Spaar_etal_2012_Elemente_fuer_Artenfoerderung_Voegel.pdf
17. Korner P., Hohl A., Horch P.: Brood protection is essential but not sufficient for population survival of lapwings Vanellus vanellus in central Switzerland, https://nsojournals.onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1002/wlb3.01175
18. Hoffmann J. (2016): Schweizer Feldhasenmonitoring 2016. Schweizerische Vogelwarte, Sempach, https://wildbeimwild.com/wp-content/uploads/2017/04/feldhasenmonitoring-2016.pdf; Fischer C. & Tagand R. (2012): Spatial behaviour and survival of translocated wild brown hares, Animal Biodiversity and Conservation 35.2, s. 189–196, https://www.researchgate.net/publication/236025085
19. SWILD (2026), s. 9 i 14, jak źródło 15.
20. SWILD (2026), s. 8 i 15, jak źródło 15.
21. SWILD (2026), s. 11, rys. 5, jak źródło 15.
22. SWILD (2026), s. 8, jak źródło 15.
23. Luxemburger Wort: Polowania na lisy pozostają zakazane, https://www.wort.lu/luxemburg/fuchsjagd-bleibt-verboten/1067638.html
24. SWILD (2026), s. 18 i 19, jak źródło 15.
25. Pismo Dyrekcji Spraw Wewnętrznych kantonu Zug z 19 czerwca 2026 r. do składającego petycję; uchwała Rady Rządzącej kantonu Bazylea-Miasto z 30 czerwca 2026 r. w sprawie interpelacji pisemnej Brigitty Gerber dotyczącej konieczności polowań na lisy (P265186), https://www.bs.ch/regierungsratsbeschluesse/P265186
26. SWILD (2026), s. 14 i 15, rys. 7, jak źródło 15.

Dalsza lektura

• Szwajcarska statystyka łowiecka Link
• Objaśnienia i źródła Link
• Literatura naukowa: Badania nad lisem rudym
• Myśliwi rozprzestrzeniają choroby: badania
• Polowanie sprzyja chorobom: badania
• Myśliwi-hobbyści w przestępczości: Lista
• Zakaz bezsensownego polowania na lisy jest już dawno konieczny: Artykuł
• Luksemburg przedłuża zakaz polowania na lisy: Artykuł
• Polowanie na zwierzynę drobną a choroby zwierząt: Artykuł
• Płoszenie dzikich zwierząt: Artykuł

Fuchsjagd ohne Fakten: JagdSchweiz erfindet Probleme

Hobby-Jäger Franz Balmer über die sinnlose Fuchsjagd

Nein zur Fuchsjagd: Luzerner Vorstoss entlarvt Faktenfreiheit