Hybrydy koziorożca w Ticino: kozy mają zimą trafić do obór

Kanton Ticino wzywa hodowczynie i hodowców kóz do trzymania zwierząt w oborach przez całą zimę. Powodem są hybrydy kozy domowej i koziorożca. Jak dotąd w kantonie naliczono zaledwie garstkę takich zwierząt, ale rzeczywista liczba jest według SRF zapewne znacznie wyższa, ponieważ pewność daje tylko test genetyczny.

Czego wymaga ticińska ulotka informacyjna

Urząd weterynaryjny zawarł ten apel w ulotce informacyjnej. Problem zaczyna się jesienią: kozy, które nie są już regularnie dojone, często przez tygodnie pozostają bez nadzoru w górach, dziczeją i tracą oswojenie z człowiekiem. Wtedy spotykają koziorożce, u których rykowisko zaczyna się dopiero późno w roku. Kto nie sprowadzi swoich zwierząt przed pierwszym śniegiem, ryzykuje potomstwo, którego ojcem będzie koziorożec. W trudno dostępnym terenie potrzebny bywa do tego czasem helikopter lub pomoc strażników przyrody.

Po czym rozpoznać hybrydy

Według Federalnego Instytutu Badawczego WSL hybrydy często wyróżniają się ciemnym lub pomarańczowym umaszczeniem i krępszą budową ciała. Również rogi są często nietypowe, na przykład o trójkątnym przekroju, z dłuższymi przyrostami rocznymi lub spłaszczonymi guzami ozdobnymi. Nawet zwierzęta, które po kilku pokoleniach noszą w sobie już tylko około jednej czwartej kozy domowej, na pierwszy rzut oka uchodzą za koziorożce.

Płodne, a przez to problematyczne

W przeciwieństwie do muła czy mulicy hybrydy koziorożca są płodne. Dalej kojarzą się z dzikimi koziorożcami i w ten sposób geny kóz przedostają się do kolonii. Biolog dzikich zwierząt Marco Giacometti należał do pierwszych, którzy naukowo opisali takie krzyżówki: jego badania w Soglio w latach 1989–2001 wykazały, że hybrydy urodzone na wolności przeżywają i mogą tworzyć całe stada.

Badania rysują przy tym niejednoznaczny obraz. Studium Uniwersytetu w Zurychu (Grossen et al. 2014) wykazało, że koziorożce alpejskie w locus genowym istotnym dla odporności posiadają tylko dwa warianty, a jeden z nich pochodzi od kozy domowej. WSL ostrzega jednak również przed wadami genetycznymi oraz przed cechami przystosowawczymi udomowionego gatunku, takimi jak zbyt wczesne rodzenie młodych w wysokich górach, gdzie wciąż panuje zima. Ponieważ w niektórych rejonach hybrydy bardzo skutecznie się rozmnażają, a zmiana klimatu może sprzyjać ich przetrwaniu, WSL bada obecnie skutki tego zjawiska.

Problem stworzony przez człowieka

Za to, że koziorożec jest genetycznie tak podatny na zagrożenia, odpowiada człowiek. Polowania wytępiły go w Szwajcarii, a wszystkie dzisiejsze osobniki pochodzą od kilku koźląt z Gran Paradiso. Historię tego powrotu przedstawia nasze dossier „Koziorożec w Szwajcarii: przemycony, uratowany i znów zdegradowany do roli trofeum”, a więcej o jego trybie życia znajdziesz w portrecie „Wszystko o tajemniczej kozicy alpejskiej».

Hybrydy powstają tam, gdzie ludzie zostawiają kozy samym sobie lub celowo doprowadzają do krzyżowania. Felix Widmer nazywa swoją halę pasterską w rejonie Kärpf w kantonie Glarus „Geissenlabor” (laboratorium kozie) i od lat hoduje tam hybrydy. „Kozy mnie urzekły” – powiedział w rozmowie z Świat zwierząt. Hodowcy ras kóz wcale się z tego nie cieszą, a wielu innych właścicieli nie mówi o tym z obawy o legalność. Hybrydy są pod względem prawnym traktowane jak dzikie zwierzęta i wymagałyby zezwolenia na utrzymywanie.

Hybrydyzacja z udziałem zwierząt domowych nie jest odosobnionym przypadkiem, o czym świadczy przykład żbika: Kot domowy i żbik: hybrydyzacja jako zagrożenie.

Zapobiegać zamiast strzelać

Dotychczas odpowiedzią władz była często kula. W 2014 roku strażnik przyrody zauważył osiem hybryd w Val Roseg koło Pontresiny, z których pięć zostało według Südostschweiz odstrzelonych. Tessyńska ulotka informacyjna sięga tam, gdzie problem powstaje: do odpowiedzialności właścicieli zwierząt. Tę drogę IG Wild beim Wild wyraźnie popiera.

Sprzeczne pozostaje to, że władze obawiają się o czystość genetyczną koziorożca, a jednocześnie pozwalają myśliwym rekreacyjnym zabijać stare samce, które mają szczególne znaczenie dla rozrodu. Według statystyk straży przyrody w Valais około 36 procent wszystkich koziorożców powyżej jedenastego roku życia zostaje odstrzelonych, a francuski badacz Jean-Michel Gaillard określił ten odsetek w rozmowie z Swissinfo jako bardzo wysoki (więcej na ten temat w „Czy łowy na trofea w Valais służą dobremu celowi?”). W Fryburgu lobby łowiectwa rekreacyjnego chce również polować na koziorożca, a Włochy w ramach reformy prawa łowieckiego uczyniły go gatunkiem łownym. Kto chce chronić koziorożca, musi zająć się jednym i drugim: kozami w oborze i strzelbami w szafie.

Ten artykuł ukazał się po raz pierwszy 17 września 2018 roku, a 1 listopada 2026 roku został gruntownie zaktualizowany.