Varkenspest als rechtvaardiging voor recreatieve jacht

Afrikaanse varkenspest (ASP) is een van de meest ingrijpende dierziekten in Europa. Ze doodt everzwijnen en gedomesticeerde varkens, is ongevaarlijk voor mensen en heeft sinds 2007 een spoor van economische verwoesting door het continent getrokken. Dit dossier bundelt de belangrijkste feiten, plaatst de rol van de recreatieve jacht in een kritisch perspectief en laat zien waarom de politieke instrumentalisering van de ziekte een probleem vormt voor wilde dieren, dierenwelzijn en openbare veiligheid.

Wat je hier te wachten staat

Feiten in plaats van paniek: Wat ASP werkelijk is, hoe de ziekte zich verspreidt en waarom de gangbare verhalen van de lobby van de recreatieve jacht een kritische toets niet doorstaan.

Europees overzicht: Hoe de ziekte zich sinds 2007 verspreidde, welke landen momenteel zijn getroffen en welke strategieën zijn mislukt of juist succesvol waren.

Zwitserland, Duitsland, Oostenrijk: Wat er in elk land geldt, welke maatregelen worden besproken en welke rol de recreatieve jacht daarbij speelt.

Argumentenoverzicht: Helder geformuleerde tegenargumenten tegen de bewering dat meer recreatieve jacht de oplossing tegen ASP zou zijn.

Snelkoppelingen: Alle relevante bijdragen, studies en bronnen in één oogopslag.

Wat is Afrikaanse varkenspest?

ASP is een virusziekte die uitsluitend gedomesticeerde varkens en everzwijnen treft. Voor mensen en andere diersoorten is ze ongevaarlijk. Het virus is uiterst resistent: in kadavers, rauwe worst, ham en bewerkt vlees kan het maanden tot jaren besmettelijk blijven, vooral bij kou.

De ziekte verloopt bij Europese gedomesticeerde varkens en everzwijnen bijna altijd dodelijk. Er is geen toegelaten vaccin. De bestrijding is gebaseerd op preventie, vroegtijdige opsporing en het voorkomen van verdere verspreiding.

Hoe wordt ASP overgedragen?

Directe overdracht

Contact tussen besmette en gezonde varkens, vooral via bloed, maar ook via speeksel, afscheidingen en sperma. Typisch zijn contact met kadavers, het eten van aas en rangordegevechten binnen de rotte.

Indirecte overdracht

Opname van besmette vleesproducten en etensresten (rauwe worst, ham, niet doorgegaard vlees). Contact met besmette voorwerpen zoals voertuigen, uitrusting voor de recreatieve jacht, schoenen, kleding, gereedschap of voedermiddelen waaraan virusdeeltjes blijven kleven.

De sleutelrol van de mens

Mensen kunnen zelf niet besmet raken, maar spelen een beslissende rol bij 'sprongsgewijze overdrachten' over grote afstanden. Proviand voor onderweg, worstenbroodjes op rustplaatsen, recreatief jachttoerisme, het vervoer van trofeeën en wildbraad: dat zijn de gedocumenteerde routes waarlangs het virus honderden kilometers overbrugt.

Binnen everzwijnpopulaties verloopt de verspreiding eerder langzaam, binnen de normale bewegingsradius van de dieren. De plotselinge nieuwe haarden ontstaan bijna altijd door menselijke activiteiten, niet door rondtrekkende everzwijnen.

Kernboodschap: De hoofdverantwoordelijkheid voor het verslepen van virusmateriaal tussen everzwijnenleefgebieden ligt niet bij wandelaars, maar bij jachtactiviteiten. Wie regelmatig met bloed, kadavers en wildbraad werkt, draagt een hoog overdrachtsrisico, en veel van deze personen staan tegelijkertijd in nauw contact met de veehouderij.

ASP in Europa: chronologie van een verspreiding

2007: aankomst in Georgië

Het virus kwam via een vrachtschip uit Afrika in Georgië terecht en verspreidde zich snel naar de Kaukasus en Rusland.

2014: sprong naar de EU

De eerste vastgestelde gevallen in de EU deden zich voor in de Baltische staten (Litouwen, Letland, Estland) en Polen. Van daaruit verspreidde ASP zich in de daaropvolgende jaren gestaag in westelijke richting.

2018–2020: België en Duitsland

In september 2018 werd ASP vastgesteld bij everzwijnen in België, ver verwijderd van de oostelijke uitbraakgebieden, een duidelijk bewijs voor verslepen door mensen. In september 2020 volgde de eerste vaststelling in Duitsland (Brandenburg, Landkreis Spree-Neiße).

2022: Noord-Italië

In januari 2022 werd ASP voor het eerst op het Italiaanse vasteland vastgesteld bij everzwijnen, in de regio Ligurië/Piëmont. De verspreiding houdt tot op de dag van vandaag aan.

2025: de sprong naar Spanje

Op 27 november 2025 werd Afrikaanse varkenspest (AVP) bevestigd bij everzwijnen in de provincie Barcelona, de eerste uitbraak in Spanje in meer dan 30 jaar. Het virus behoort tot een tot nu toe niet beschreven stam (groep 29), met 27 puntmutaties en een grote genetische deletie. Hoe het virus in Catalonië terecht is gekomen, is tot op heden niet definitief opgehelderd. Als meest waarschijnlijke oorzaak gelden besmette etensresten.

Stand februari 2026

In Spanje is het aantal AVP-positieve everzwijnen gestegen tot meer dan 100, allemaal binnen de beschermingszone van 6 km rond Barcelona. Gehouden varkens zijn tot nu toe niet getroffen. De economische gevolgen zijn enorm: ongeveer 70 procent van de markt buiten de EU voor Spaanse varkensvleesexport is geblokkeerd, de sector rekent op schade van miljarden. In Duitsland bestaan nog steeds afgesloten zones in Brandenburg, Hessen, Noordrijn-Westfalen en Saksen. In Polen werden in 2025 meer dan 3.000 AVP-positieve everzwijnen gemeld, in Letland meer dan 1.100. In totaal meldden volgens het jaarverslag van het BLV in 2025 18 Europese landen AVP bij everzwijnen, waarvan 16 ook uitbraken bij gehouden varkens. In Duitsland circuleert de ziekte sinds de zomer van 2024 ook in Hessen, Rijnland-Palts en het noorden van Baden-Württemberg, dus in de buurt van de Zwitserse grens.

Duitsland: ziekte als hefboom voor intensieve everzwijnenjacht

In Duitsland is AVP in meerdere regio's aangetoond. De bestrijdingsstrategie volgt een fasenmodel: eerst een verbod op recreatieve jacht in het kerngebied, intensief zoeken naar kadavers en het plaatsen van hekken, daarna het gericht verwijderen van everzwijnen en intensievere bejaging in de afgesloten zones.

De ministeries van Landbouw en de verenigingen voor recreatieve jacht benadrukken dat recreatieve jagers «met vereende krachten» de everzwijnenstand moeten verkleinen: drukjachten, inzet van drones, nachtjachttechniek en financiële prikkels per geschoten everzwijn. De Deutsche Jagdverband presenteert AVP als de centrale rechtvaardiging voor een geïntensiveerde everzwijnenjacht.

Het wetenschappelijke bewijs voor deze aanpak is dun. Studies tonen aan dat intensieve bejaging everzwijnenpopulaties opschrikt, hun bewegingsradius vergroot en het virus daardoor mogelijk sneller verspreidt in plaats van het in te dammen. Daar komt het zogenaamde compensatoire voortplantingseffect bij.

Oostenrijk: preventie met jachtretoriek

Oostenrijk is tot nu toe gespaard gebleven van uitbraken van ASP in wildezwijnenpopulaties, maar profileert zich sterk met preventie en economische beschermingsargumenten. Officiële instanties waarschuwen dat een uitbraak «fataal» zou zijn voor varkenshouders.

Voor recreatieve jagers betekent dit: recreatieve jachtreizen naar getroffen landen moeten plaatsvinden zonder wildbraad mee te nemen, bioveiligheidsregels moeten worden nageleefd, en het bejagen van wilde zwijnen wordt gecommuniceerd als een dienst aan de Oostenrijkse landbouw. Zo wordt de recreatieve jacht opgeschoven in de richting van een vermeend «systeemrelevante» activiteit, terwijl recreatief jachttoerisme tegelijkertijd een niet te onderschatten risico op verspreiding blijft.

Zwitserland: ASP-vrij, maar in paraatheid voor dierziekten

Zwitserland is officieel vrij van Afrikaanse varkenspest, maar voert sinds 2018 een nationaal vroegdetectieprogramma uit bij wilde zwijnen. Alle dood aangetroffen, ziek geschoten of bij verkeersongevallen omgekomen wilde zwijnen moeten worden gemeld en op ASP worden onderzocht. Het Bundesamt für Lebensmittelsicherheit und Veterinärwesen (BLV) coördineert de evaluatie. In het jachtjaar 2025/26 (1 april 2025 tot en met 31 maart 2026) zijn monsters van 247 wilde zwijnen uit 15 kantons onderzocht, allemaal negatief. Het BLV gaat volgens zijn jaarverslag ervan uit dat de Zwitserse wildezwijnenpopulatie vrij is van ASP. Ter vergelijking: volgens de Eidgenössische Jagdstatistik 2025 werden in datzelfde jaar 9.280 wilde zwijnen doodgeschoten.

Kantons als Zürich, Luzern en Thurgau hebben gedetailleerde scenario's voorbereid: bij een uitbraak zouden intensieve kadaverzoektochten, verboden op recreatieve jacht in afgebakende zones, beperkingen van het gebruik van het bos en het doden van huisvarkens in getroffen bedrijven worden ingezet.

Het grootste gevaar ziet het BLV in het onjuist omgaan met besmette vleesproducten, zoals ham of salami, die reizigers uit getroffen regio's meenemen. Bijzonder kwetsbaar is de zuidelijke corridor in het kanton Ticino, waar verschillende maatregelen zijn besproken, waaronder voorlichtingscampagnes, controles en scenario's voor een insleep vanuit Noord-Italië.

ASP-hekken: dodelijke vallen voor wilde dieren

Een van de meest omstreden instrumenten in de bestrijding van ASP zijn grootschalige wildezwijnenhekken. In Brandenburg is langs de Poolse grens een hek van meer dan 250 kilometer lang geplaatst. In Denemarken staat een hek van 70 kilometer aan de Duitse grens.

De gevolgen voor andere wilde dieren worden systematisch gebagatelliseerd: reeën raken verstrikt in de hekken en komen om, trekroutes worden onderbroken en de genetische vermenging van populaties wordt op lange termijn aangetast. Dierenwelzijnsorganisaties en beheerders van nationale parken hebben herhaaldelijk gewezen op de negatieve effecten.

De hekken maken een fundamenteel probleem zichtbaar: in plaats van de menselijke verspreidingsroutes consequent te blokkeren, wordt de 'oplossing' verschoven naar het beperken van de bewegingsvrijheid van wilde dieren. De ziekte reist echter niet op vier poten over honderden kilometers, maar in koeltassen, aan laarzen van recreatieve jagers en in worstenbroodjes.

Wolven als natuurlijke bestrijders van ASP

Onderzoeksresultaten tonen aan dat wolven kunnen bijdragen aan het terugdringen van de verspreiding van ASP onder wilde zwijnen. Omdat wolven wilde zwijnen jagen en hun kadavers eten, verminderen ze de hoeveelheid virus in de vrije natuur, zonder het virus zelf te verspreiden.

Kadavers van besmette wilde zwijnen zijn de gevaarlijkste virusbron in het bos. Wolven ruimen deze kadavers op een natuurlijke manier op, sneller en over een groter gebied dan welke officiële kadaverzoektocht dan ook. Tegelijkertijd houden wolven populaties wilde zwijnen in beweging en voorkomen ze grote concentraties, waardoor de kans op overdracht afneemt.

De ironie: terwijl enerzijds de jacht op wilde zwijnen in naam van de ASP-bestrijding wordt geïntensiveerd, worden tegelijkertijd de natuurlijke regulatoren van de populaties wilde zwijnen, de wolven, politiek bestreden en afgeschoten.

Argumentarium: waarom 'meer recreatieve jacht' geen oplossing is

“Alleen door meer afschot is ASP in te dammen”

Onjuist. De EFSA benadrukt dat het naleven van biosecuritymaatregelen en het afzien van jachtactiviteiten die tot verspreiding kunnen leiden, de sleutel zijn tot het verminderen van het ASP-risico. Intensieve bejaging jaagt wilde zwijnen op, vergroot hun leefgebied en kan de ziekte sneller verspreiden.

“Recreatieve jagers zijn onmisbaar voor de bestrijding van de ziekte”

Het zoeken naar kadavers en het nemen van monsters bij een uitbraak vereisen geschoold personeel en gecoördineerde inzet. Recreatieve jagers die regelmatig met bloed en wildbraad werken en tussen verschillende jachtvelden pendelen, vormen zelf een aanzienlijk risico op verspreiding. Professionele wildbeheerders en veterinaire autoriteiten zijn beter geschikt.

“Wilde zwijnen dragen de ziekte de stallen in”

Wilde zwijnen komen in de praktijk vrijwel nooit rechtstreeks in de stal bij gehouden varkens. De doorslaggevende besmettingsroute in de veehouderij is de indirecte weg via besmette schoenen, voertuigen, gereedschap of vleesproducten, dus via de mens.

“Zonder recreatieve jacht explodeert de populatie wilde zwijnen”

Onder zware druk van de recreatieve jacht reageren populaties wilde zwijnen met compenserende voortplanting: meer biggen per zeug en een eerdere geslachtsrijpheid. De aantallen stijgen al tientallen jaren, ondanks steeds hogere afschotcijfers. Het Geneefse model laat zien dat staatlijk beheer van wilde dieren zonder recreatieve jacht werkt.

“ASP-hekken beschermen effectief”

Hekken verhinderen de belangrijkste besmettingsroutes (mens, vleesproducten, voertuigen) niet, maar worden wel een dodelijke val voor andere wilde dieren en versnipperen leefgebieden. Ze pakken een symptoom aan, niet de oorzaak.

“Het virus verspreidt zich via de trek van wilde zwijnen”

De sprongsgewijze nieuwe uitbraken over honderden kilometers zijn vrijwel uitsluitend terug te voeren op verspreiding door de mens, vaak via jachttoerisme van recreatieve jagers of besmette vleesproducten.

Wat echt helpt: preventie zonder spiraal van recreatieve jacht

Strengere controles op de invoer van vleesproducten, met name uit getroffen regio’s. Consequente voorlichting van reizigers bij grensovergangen, rustplaatsen en luchthavens. Veilige verwijdering van etensresten in de openbare ruimte en langs verkeersroutes. Gerichte biosecuritymaatregelen in de varkenshouderij, waaronder hygiënesluizen, toegangscontroles en opleidingen. Vroegtijdige meldsystemen en passieve bewaking (melding van gevonden kadavers). Professioneel kadaverbeheer door veterinaire autoriteiten in plaats van door recreatieve jagers (modelmotie: Geen recreatieve jacht tegen varkenspest). Bevordering van natuurlijke regulatoren zoals de wolf, die kadavers opruimt en de populaties wilde zwijnen beïnvloedt. Onderzoek naar vaccins en immunologische anticonceptie (GnRH-technologie).

Snelkoppelingen

Bijdragen op Wild beim Wild:

Gerelateerde dossiers:

Onze aanspraak

ASP is een ernstige dierziekte die serieus genomen moet worden. Maar de manier waarop de ziekte politiek wordt gebruikt om de recreatieve jacht uit te breiden, intensievere bejaging te legitimeren en wilde dieren vooral als risicofactor af te schilderen, verdient een kritische kanttekening. Dit dossier wordt voortdurend bijgewerkt wanneer nieuwe ontwikkelingen daar aanleiding toe geven.

Meer over recreatieve jacht: in ons Dossier «Jacht in Zwitserland: cijfers, systemen en mythen» bundelen wij factchecks, analyses en achtergrondrapportages.