Kozica w Szwajcarii: polowanie wysokogórskie, stres klimatyczny i mit przeludnienia

Według danych kantonów w Szwajcarii żyje około 90 000 kozic, a w 2025 roku myśliwi rekreacyjni zastrzelili 9 228 z nich. Podczas gdy w wielu regionach liczebność populacji stagnuje lub spada, co roku nadal zabija się tysiące kozic. Niniejszy dossier pokazuje, dlaczego kozica jest zgniatana między polowaniem wysokogórskim, zmianami klimatu a debatą o drapieżnikach.

Charakterystyka

Kozica (Rupicapra rupicapra) należy do rodziny wołowatych (Bovidae) i jest jednym z ikonicznych gatunków dzikich zwierząt regionu alpejskiego. Zasiedla strome tereny górskie między górną granicą lasu a strefą skalną, występuje jednak także w zalesionych górach średniej wysokości. W Szwajcarii kozica jest rozpowszechniona w całych Alpach, Przedgórzu Alpejskim i w Jurze.

Biologia i zachowania społeczne

Kozice żyją w grupach matriarchalnych, którymi kierują doświadczone samice. Samce poza okresem rui (listopad/grudzień) często żyją pojedynczo lub w luźnych grupach kawalerskich. Samice w maju lub czerwcu z reguły rodzą jedno młode, rzadko bliźnięta. Koźlęta podążają za matką już kilka godzin po urodzeniu i usamodzielniają się po około sześciu miesiącach.

Kozice są doskonałymi wspinaczami i potrafią pokonywać stoki o nachyleniu do 80 stopni. Ich twarde, gumowate racice zapewniają optymalną przyczepność na skale i śniegu. Zimą kozice obniżają tempo metabolizmu i wykorzystują miejsca o niewielkiej pokrywie śnieżnej, wystawione na wiatr, aby oszczędzać energię. Niepokojenie w miesiącach zimowych, czy to przez narciarzy skitourowych, freeriderów, czy łowiectwo rekreacyjne, może zagrażać życiu, ponieważ każda ucieczka kosztuje cenne rezerwy energii.

Liczebność populacji

Na rok 2025 kantony wykazują w szwajcarskiej statystyce łowieckiej populację 90 697 kozic, podobną jak w 2015 roku (90 963). W wielu regionach północno-zachodnich Alp liczebność od lat spada, natomiast w niektórych obszarach Alp Centralnych i Wschodnich uznaje się ją za stabilną. Szacunki liczebności opierają się na liczeniach, które w otwartym terenie powyżej granicy lasu są stosunkowo wiarygodne, w lesie jednak obarczone są znaczną niepewnością.

Kozica na celowniku polowania wysokogórskiego

presja łowiecka

Kozica należy do najczęściej odstrzeliwanych kopytnych w Szwajcarii, w 2025 roku plasowała się tuż za sarną, jeleniem szlachetnym i dzikiem. Myśliwi rekreacyjni zastrzelili 9’228 kozic, do tego doszło 77 odstrzałów specjalnych i 1’429 zwierząt znalezionych martwych (Statystyka łowiecka Szwajcarii 2025). W 2000 roku zabito jeszcze 16’625 kozic (Statystyka łowiecka 2000–2025). Odstrzały różnią się znacznie w zależności od regionu. W kantonach z systemem patentowym, takich jak Gryzonia, Valais i Ticino, polowanie na kozice stanowi centralny element polowania jesiennego (Hochjagd), które jest przedstawiane jako tradycja kulturowa o dużym znaczeniu emocjonalnym.

Polowanie na kozice odbywa się głównie jesienią w czasie Hochjagd. W Gryzonii do odstrzału wolno wówczas oprócz kozłów także roczniaki i kozy, przy czym systemy kontyngentów różnią się w zależności od regionu i roku. Planowanie odstrzałów opiera się na wynikach liczenia i liczbie zwierząt padłych, które jednak są często niedokładne i nie oddają prawidłowo rzeczywistego trendu populacji.

Problem łowiectwa trofeowego

W polowaniu na kozice trofea odgrywają istotną rolę. Wygięte rogi kozłów (Krucken) uchodzą za upragnione trofeum łowieckie. Choć oficjalne planowanie łowieckie podkreśla, że odstrzał nie jest ukierunkowany na trofea, praktyka pokazuje inny obraz: w wielu regionach nieproporcjonalnie często strzela się kozły w najlepszym wieku, co zaburza strukturę wiekową populacji i zmniejsza różnorodność genetyczną. Selektywne usuwanie najsilniejszych kozłów jest sprzeczne z zasadą doboru naturalnego, w którym najsilniejsze osobniki rozmnażają się najczęściej.

Jak niewiele dodatkowe zasady ochronne zmieniają w wynikach, pokazuje Valais: podczas Hochjagd 2026 zabito 1’617 kozic, więcej niż rok wcześniej (1’537), chociaż kanton ze względu na wilka i rysia w kolejnych obszarach łowieckich zezwalał już tylko na jednego dorosłego kozła na myśliwego rekreacyjnego (Polowanie wysokogórskie na kozice w Valais 2026: zabito więcej kozic mimo dodatkowych zasad ochrony).

Więcej na ten temat: Dossier: Polowanie wysokogórskie w Szwajcarii

Spadające populacje: przyczyny i ignorancja

Zmiana klimatu

Zmiana klimatu szczególnie mocno uderza w gatunki górskie, takie jak kozica. Rosnące temperatury, coraz częstsze fale upałów i zmienione warunki śnieżne oddziałują na wielu poziomach. Kozica jest przystosowana do niskich temperatur. Stres cieplny latem zmusza ją do uciekania w ciągu dnia w wyższe, zacienione partie gór, co skraca czas żerowania i obciąża jej gospodarkę energetyczną. Przesuwanie się stref roślinności w górę zmienia ofertę pokarmową. Kozice powyżej górnej granicy lasu znajdują mniej odpowiedniego pokarmu, a rozrastający się las odbiera im siedlisko. Wcześniejsze topnienie śniegu i zmienione wzorce opadów mogą zakłócić zgranie w czasie narodzin koźląt z optymalną dostępnością pokarmu.

Presja rekreacyjna

Kozice w Alpach znajdują się pod rosnącą presją aktywności rekreacyjnych: skitury, wędrówki w rakietach śnieżnych, paralotniarstwo i kolarstwo górskie docierają do wcześniej nieniepokojonych ostoi. Zakłócenia występują o każdej porze roku, ale zimą są szczególnie dotkliwe. Kozica, którą zimą wielokrotnie zmuszono do ucieczki, nie jest w stanie wyrównać bilansu energetycznego i ginie.

Choroby

Ślepota kozic (zakaźne zapalenie rogówki i spojówek) oraz świerzb kozic to choroby nawracające, które lokalnie mogą prowadzić do gwałtownego spadku liczebności populacji. Świerzb kozic, wywoływany przez roztocza, może zdziesiątkować całe populacje nawet o 80 procent. Rozprzestrzenianiu się takich chorób sprzyjają stres związany z łowiectwem rekreacyjnym oraz duże zagęszczenie zwierząt w pozostałych ostojach.

Kozica a drapieżniki: ryś jako naturalny regulator

Fakty

Ryś regularnie upolowuje kozice, zwłaszcza w zalesionych partiach gór. Na obszarach ze stabilnymi populacjami rysia presja drapieżnicza na kozice może być lokalnie odczuwalna. Lobby łowiectwa rekreacyjnego wykorzystuje ten fakt, by przedstawiać rysia jako zagrożenie dla populacji kozic i domagać się jego regulacji lub odstrzału.

Ocena

Dowody naukowe malują bardziej zniuansowany obraz. KORA, szwajcarski ośrodek koordynacji ekologii drapieżników, od lat dokumentuje dynamikę relacji między drapieżnikami a ich ofiarami. Ryś lokalnie wpływa na liczebność kozic, ale nie odpowiada za ich spadek na dużych obszarach. Główne przyczyny leżą w zmianie klimatu, pogarszaniu się siedlisk oraz łącznej presji ze strony łowiectwa rekreacyjnego i płoszenia przez ruch turystyczny. Ryś zabija głównie osłabione, chore lub stare kozice oraz koźlęta, pełni więc funkcję sanitarną, która wzmacnia populację jako całość. Na obszarach, gdzie ryś reguluje liczebność kozic i saren, las ochronny zyskuje na ograniczeniu zgryzania, co dokładnie odpowiada celowi, który łowiectwo rekreacyjne uznaje za swój.

Żądanie regulacji liczebności rysia w celu ochrony populacji kozic jest zatem nie do utrzymania z ekologicznego punktu widzenia. Służy ono przede wszystkim interesom myśliwych rekreacyjnych, którzy w rysiu widzą konkurenta do „swojej” zwierzyny, a nie ochronie kozicy.

Więcej na ten temat: Dossier: Rys w Szwajcarii oraz Dossier: Mity łowieckie

Kozica w konflikcie leśno-łowieckim

Podobnie jak sarna, także kozica jest oskarżana o powodowanie szkód zgryzowych w lesie ochronnym. Na obszarach, gdzie kozice są spychane do lasu, ponieważ tracą otwarte tereny wysokogórskie wskutek płoszenia lub zmian klimatu, zgryzanie młodych drzew może się nasilać. Jednak i tutaj ten argument jest zbyt płytki: problemem nie jest kozica, lecz fakt, że jej naturalne siedlisko powyżej górnej granicy lasu kurczy się pod wpływem presji rekreacyjnej i zmiany klimatu. Samo łowiectwo rekreacyjne przyczynia się do tego, że kozice trafiają do lasu, ponieważ wypłasza zwierzęta z otwartych terenów, na których naturalnie by żerowały. Rozwiązanie nie leży w wyższych odstrzałach, lecz w ograniczeniu płoszenia, ochronie stref ciszy i wspieraniu naturalnych drapieżników.

Więcej na ten temat: Dossier: Łowiectwo i bioroznorodnosc

Cierpienie zwierząt podczas polowań wysokogórskich

Warunki polowań w górach

Polowanie na kozice w górach jest z punktu widzenia ochrony zwierząt szczególnie problematyczne. Odległości strzału są często ekstremalnie duże, warunki oświetleniowe zmienne, a wiatr nieprzewidywalny. Wszystko to zwiększa prawdopodobieństwo chybionych strzałów i postrzałów. Odnalezienie postrzelonego zwierzęcia na stromym terenie i wyśledzenie go jest pracochłonne i często niemożliwe. Kozice, które po postrzale uciekają w ściany skalne, konają tam przez wiele godzin lub dni. Statystyka federalna wykazuje na rok 2025 20 kozic znalezionych martwych z ranami postrzałowymi, a w dziesięciu latach 2016–2025 było ich 161. Uwzględnione są tylko zwierzęta, które zostają odnalezione (Statystyka łowiecka Szwajcarii 2025).

Niepokojenie i stres

Polowanie jesienne trwa kilka tygodni i wytwarza w dotkniętych obszarach stałą presję łowiecką. Kozice, które są codziennie niepokojone przez myśliwych rekreacyjnych, opuszczają swoje dotychczasowe ostoje, skracają czas żerowania i zużywają rezerwy energii, które byłyby im potrzebne na nadchodzącą zimę. Efekt niepokojenia dotyczy nie tylko zwierząt, na które się poluje, lecz całej fauny gór, w tym orłów przednich, koziorożców i pardw.

Więcej na ten temat: Dossier: Łowiectwo i ochrona zwierząt oraz Dossier: Polowanie wysokogórskie w Szwajcarii

Co musiałoby się zmienić

Dostosowanie liczby odstrzałów do rzeczywistego rozwoju populacji: W regionach o malejących populacjach kozic łowiectwo rekreacyjne musi zostać natychmiast wstrzymane. Kontyngenty odstrzału oparte na niedokładnych wynikach liczenia i politycznych kompromisach nie są regulacją, lecz zagrożeniem dla populacji.
Rozległe strefy ciszy dla dzikich zwierząt: Kozice potrzebują niezakłóconych zimowych ostoi, w których mogą wyrównać bilans energetyczny. Wyznaczenie wiążących stref ciszy dla dzikich zwierząt, również w odniesieniu do osób uprawiających rekreację, jest najskuteczniejszym środkiem przeciwko kumulującemu się stresowi wynikającemu z łowiectwa rekreacyjnego, turystyki i zmian klimatu.
Wspieranie rysia jako naturalnego regulatora populacji kozic: Ryś reguluje populacje kozic w lesie skuteczniej i trwalej niż jakikolwiek plan odstrzału. Zamiast zwalczać go jako konkurenta o „własną zdobycz”, należy uznać jego rolę jako gatunku kluczowego i wspierać jego rozprzestrzenianie się.
Zakończenie nastawionego na trofea polowania na kozły: Selektywny odstrzał najsilniejszych kozłów jest sprzeczny z zasadą doboru naturalnego i zniekształca strukturę wiekową oraz różnorodność genetyczną populacji. Łowiectwo rekreacyjne musi uwolnić się od myślenia w kategoriach trofeów.
Profesjonalne zarządzanie dzikimi zwierzętami zamiast polowania jesiennego: Regulacja populacji kozic musi zostać przekazana profesjonalnym strażnikom przyrody, którzy interweniują celowo, w sposób zaplanowany i z fachową kompetencją. Polowanie wysokogórskie w obecnej formie, trwający tygodniami rytuał tradycji o ogromnym wpływie płoszącym, należy zastąpić celowymi odstrzałami pojedynczych osobników.

Zestaw argumentow

„Bez łowiectwa rekreacyjnego populacje kozic zagrażałyby lasom ochronnym." To właśnie łowiectwo rekreacyjne, poprzez ciągłe płoszenie, wypiera kozice do lasu, gdzie koncentrują one zgryzanie. W obszarach wolnych od niepokojenia kozice przebywają głównie powyżej górnej granicy lasu, gdzie naturalnie się żywią. Rozwiązanie leży w ograniczeniu niepokojenia, a nie w wyższych odstrzałach. Ryś reguluje kozice w lesie skuteczniej niż łowiectwo rekreacyjne.

„Ryś zagraża populacjom kozic i musi być regulowany." KORA od lat dokumentuje, że ryś poluje przede wszystkim na osłabione, chore lub stare kozice oraz młode, pełniąc tym samym funkcję sanitarną. Główne przyczyny spadku liczebności kozic to zmiany klimatu, pogarszanie się siedlisk oraz kumulujący się nacisk ze strony łowiectwa rekreacyjnego i niepokojenia związanego z rekreacją. Żądanie regulacji rysia w celu „ochrony" populacji kozic służy interesom myśliwych rekreacyjnych, a nie ochronie kozic.

„Polowanie wysokogórskie to tradycja i część kultury alpejskiej." Tradycja nie jest argumentem przeciwko dowodom naukowym. Polowanie wysokogórskie powoduje wielotygodniowe, ciągłe niepokojenie w najwrażliwszych siedliskach Alp, z dużą niepewnością trafienia w stromym terenie, znacznym cierpieniem zwierząt wskutek postrzałów i negatywnym wpływem na całą faunę górską. Profesjonalne zarządzanie dzikimi zwierzętami nie jest niszczeniem kultury, lecz dostosowaniem do aktualnego stanu nauki i etyki.

„Populacje kozic są stabilne, nie ma powodu do niepokoju." Szacunki liczebności opierają się na liczeniu na terenie otwartym, które nie obejmuje kozic przebywających w lesie. W Alpach Północno-Zachodnich populacje od lat spadają. Ogólnokrajowa wartość około 90 000 kozic jest sumą szacunków kantonalnych. Twierdzenie o stabilności ignoruje różnice regionalne oraz kumulujący się wpływ zmian klimatu, presji rekreacyjnej i łowiectwa rekreacyjnego.

Szybkie linki

Artykuły na Wild beim Wild:

Powiązane dossier

Nasze zobowiązanie

Kozica to zwierzę heraldyczne Alp i jeden z symboli szwajcarskiego świata górskiego. To, że mimo regionalnie malejących populacji nadal jest masowo odstrzeliwana, pokazuje, jak silnie interesy łowiectwa rekreacyjnego dominują w polityce wobec dzikich zwierząt. Badania pokazują, że ryś reguluje liczebność kozic w lesie skuteczniej niż łowiectwo rekreacyjne, że zmiana klimatu zmniejsza siedlisko kozicy od góry oraz że polowanie wysokogórskie powoduje tygodniami trwające, nieprzerwane niepokojenie w najbardziej wrażliwych siedliskach górskich. Zmiana systemu w kierunku profesjonalnego zarządzania dzikimi zwierzętami, stref spokoju dla zwierząt i naturalnych drapieżników nie jest radykalizmem, lecz dostosowaniem do aktualnego stanu wiedzy naukowej. Ten dossier jest na bieżąco aktualizowany, gdy wymagają tego nowe dane, badania lub zmiany polityczne.

Więcej na temat łowiectwo rekreacyjne: W naszym Dossier na temat łowiectwa gromadzimy analizy faktów, opracowania i raporty tła.