Kuna domowa w Szwajcarii: gatunek synantropijny pod presją łowiecką

Kuna domowa to najpospolitszy i najlepiej przystosowany przedstawiciel kunowatych w Szwajcarii. Żyje tuż obok ludzi, na poddaszach, w stodołach i komorach silnikowych, i regularnie powoduje tam konflikty. Jednak rozwiązanie problemu przegryzionych kabli i uszkodzonej izolacji nie leży w strzelbie, lecz w profilaktyce. Mimo to myśliwi rekreacyjni zastrzelili w 2025 roku według Federalnej Statystyki Łowieckiej 646 kun domowych, choć wszystkie instytucje fachowe są zgodne: odstrzał jest nieskuteczny, ponieważ zwalniane rewiry natychmiast zajmują sąsiednie zwierzęta.

Charakterystyka

Kuna domowa (Martes foina), zwana też kuną kamienną, należy do rodziny łasicowatych (Mustelidae), a w niej do rodzaju Martes (kuny właściwe). Osiąga długość ciała z głową od 40 do 54 centymetrów, a puszysty ogon ma mniej więcej połowę długości tułowia. Waży od 1 do 2 kilogramów, przy czym samce są nieco większe i cięższe od samic. Jej futro jest szarobrązowe do ciemnobrązowego. Cechą rozpoznawczą jest biała, zwykle rozwidlona plama na gardle, często sięgająca aż do przednich łap. W przeciwieństwie do spokrewnionej kuny leśnej kuna domowa ma niewłochate podeszwy łap i różowy (a nie brązowy) nos.

Biologia i tryb zycia

Kuna domowa jest samotnikiem i prowadzi głównie nocny tryb życia. Zajmuje stałe rewiry o powierzchni od 80 do 150 hektarów, które znakuje wydzieliną gruczołów odbytowych i brzusznych (Stadtwildtiere Schweiz). W dzień odpoczywa w kryjówkach, którymi na terenach zabudowanych są często poddasza, stodoły, obory lub stosy drewna. Jest zręczną wspinaczką, potrafi wdrapywać się po murach i wnika do budynków już przez szczeliny o szerokości 5 centymetrów (Umweltberatung Luzern, Kanton Zürich).

Pierwotnie kuna domowa zamieszkiwała skaliste krajobrazy i otwarte lasy mieszane. W ciągu XX wieku, jako gatunek synantropijny, coraz częściej zasiedlała tereny zamieszkane przez ludzi. Poddasza, stodoły i komory silnikowe oferują jej idealne kryjówki na dzień, chroniące przed warunkami atmosferycznymi i drapieżnikami. Ta zdolność przystosowania jest godna uwagi i świadczy o wysokiej inteligencji. Jednak właśnie ta umiejętność życia w pobliżu człowieka staje się dla niej zgubna: zamiast kształtować współistnienie z kuną domową, myśliwi rekreacyjni sięgają po broń.

Rozmnażanie

Okres godowy przypada na miesiące od czerwca do sierpnia. Podobnie jak kuna leśna i borsuk, także kuna domowa wykazuje diapauzę zarodkową: zapłodniona komórka jajowa spoczywa przez kilka miesięcy, zanim rozpocznie się właściwy rozwój. Młode przychodzą na świat w marcu lub kwietniu, zazwyczaj 2 do 4, rzadko do 7. Przy urodzeniu są ślepe i prawie bez owłosienia. Oczy otwierają dopiero po około 5 tygodniach. Wychowywanie młodych trwa około 8 tygodni, po czym młode zaczynają opuszczać gniazdo. W wieku 12 do 16 tygodni stają się samodzielne. Dojrzałość płciową osiągają w wieku około 14 miesięcy. Na wolności kuny domowe rzadko żyją dłużej niż 10 lat.

Pokarm i funkcja ekologiczna

Kuna domowa jest zwierzęciem wszystkożernym o szerokim spektrum pokarmowym. Małe ssaki, zwłaszcza nornice, stanowią dużą część jej pokarmu zwierzęcego. Poza tym upoluje ptaki, jaja, owady, dżdżownice i ślimaki. Latem i jesienią dominują składniki roślinne: czereśnie, śliwki, jagody i pestki winogron regularnie znajdowane są w jej odchodach (Stadtwildtiere Schweiz, Institut für Schädlingskunde).

Jako regulator populacji myszy na terenach zabudowanych i w uprawach rolnych kuna domowa pełni ważną funkcję ekologiczną. Przydaje się również jako tępiciel gniazd os i innych owadów. To, że od czasu do czasu wdziera się do kurników i w tzw. szale krwi (reakcji stresowej na łopoczący drób w zamkniętych pomieszczeniach) zabija tam kilka kur, jest problemem realnym, ale możliwym do rozwiązania prostymi środkami budowlanymi.

„Kuna samochodowa”: problem, którego łowiectwo rekreacyjne nie rozwiąże

Przyczyna

Od końca lat 70. wiadomo, że kuny domowe przegryzają plastikowe i gumowe części samochodów: przewody hamulcowe i zapłonowe, węże chłodnicy oraz maty wygłuszające (Stadtwildtiere Schweiz, Wikipedia). Przyczyną tego zachowania jest zachowanie terytorialne: świeżo zaparkowane samochody noszą ślady zapachowe obcej kuny, które miejscowa kuna domowa odczytuje jako intruza. Znakuje pojazd własnymi wydzielinami zapachowymi i przy tym przegryza gumowe elementy, na których czuć obcy zapach. Zachowanie to nie jest ani polowaniem, ani żerowaniem; jest reakcją terytorialną.

Dlaczego odstrzał pogarsza problem

Wszystkie kantonalne urzędy specjalistyczne, poradnia ochrony środowiska w Lucernie, kanton Zurych, a nawet firmy zajmujące się zwalczaniem szkodników są zgodne: odłów lub odstrzał kuny domowej nic nie daje, ponieważ jej rewir zostaje zaraz zajęty przez sąsiednie zwierzę (Umweltberatung Luzern, Kanton Zürich, Desinfecta). Następca kieruje się śladami zapachowymi poprzednika i z dużym prawdopodobieństwem korzysta z tych samych kryjówek i tych samych samochodów. Odstrzał nie rozwiązuje problemu, lecz go utrwala: zamiast terytorialnie stabilnej kuny, która zna lokalną sytuację, pojawia się nowa, niedoświadczona, która musi dopiero się zadomowić i przy tym może wyrządzać więcej szkód.

Rozwiązania przyjazne zwierzętom

Jedynymi skutecznymi środkami przeciwko kunom w samochodzie i na poddaszu są działania budowlane i prewencyjne. Węże chłodnicy i przewody zapłonowe odporne na przegryzienie, elektryczne systemy ochrony przed kunami z niegroźnym dla życia impulsem prądu, garażowanie pojazdu oraz regularne mycie silnika w celu usunięcia śladów zapachowych to standardowe zalecenia władz kantonalnych (Kanton Zürich). Na poddaszu należy zamknąć wszystkie otwory wejściowe większe niż 5 centymetrów, usunąć pnącza ze ściany domu i przyciąć zwisające gałęzie. Te środki są pracochłonne, ale trwale skuteczne. Odstrzał taki nie jest.

Polowanie: z definicji bezsensowne

Sytuacja prawna

Zgodnie z federalną ustawą o łowiectwie (JSG, art. 5 ust. 1 lit. k) kuna domowa jest gatunkiem łownym w ramach łowiectwa drobnej zwierzyny. Prawo federalne przewiduje okres ochronny od 16 lutego do 31 sierpnia, kantony mogą go wydłużyć (art. 5 ust. 4 JSG). Poza tym okresem kunę domową wolno odstrzelić, jeśli posiada się ważne uprawnienia łowieckie; w Gryzonii i Valais polowanie na kuny w sezonie 2026/27 kończy się 15 lutego, a w Gryzonii kuny są strzelane również w nocy na szlakach przejściowych (polowaniach na zwierzynę drobną 2026). Zabronione są wnyki, trucizny i pułapki, z wyjątkiem pułapek skrzynkowych do odłowu żywych zwierząt, które trzeba kontrolować codziennie (art. 2 ust. 1 JSV).

Skala odstrzału

Federalny Urząd Środowiska, Lasów i Krajobrazu (BUWAL) stwierdził w 2004 roku, że liczba odstrzałów spada od połowy lat 80. (komunikat prasowy BUWAL, 2004). Federalna statystyka łowiecka podaje dla 2002 roku jeszcze 2255 odstrzelonych kun domowych, a dla 2006 roku 1135. Od tego czasu liczba ta nadal spadała: w 2025 roku odstrzelono 646 kun domowych i zabito 112 w ramach odstrzału specjalnego; od 2022 roku odstrzały co roku nie przekraczają 750. Najwięcej kun domowych w 2025 roku odstrzelili myśliwi rekreacyjni w Gryzonii (161), Bernie (69) i Lucernie (64), w kantonie Schaffhausen były to 2 (Statystyka łowiecka Szwajcarii 2025). W 2025 roku znaleziono martwych kolejne 1683 kuny domowe; przyczyna śmierci jest przy tym prawie nigdy nie ustalana. W kantonie Genewa, gdzie łowiectwo rekreacyjne zostało zniesione w 1974 roku, konflikty z kunami domowymi rozwiązują wyłącznie zawodowi strażnicy przyrody oraz profilaktyka.

Szczególnie wymowne jest to, że BUWAL już w 2002 roku zalecał systematyczny biomonitoring gatunków kun, ponieważ nie było jasne, czy spadające liczby odstrzałów wynikają ze spadku liczebności populacji, czy ze zmienionych zwyczajów łowieckich (komunikat prasowy BUWAL, 2004). Ponad dwadzieścia lat później nadal nie ma wiarygodnych danych o liczebności populacji. Myśliwi rekreacyjni nadal strzelają do gatunku, którego rozwoju populacji nie znają.

Sprzeczność

Kuna domowa jest postrzegana na terenach zabudowanych jako zwierzę sprawiające problemy, jednak właśnie tam, gdzie rzeczywiście powoduje konflikty, łowiectwo rekreacyjne w większości przypadków nie może być uprawiane. Na obszarach spokoju, czyli w strefach mieszkalnych i ogrodach, łowiectwo rekreacyjne jest dozwolone tylko na podstawie specjalnego zezwolenia. Myśliwi rekreacyjni nie strzelają więc do kuny tam, gdzie sprawia ona problemy, lecz tam, gdzie akurat znajduje się w obwodzie łowieckim: w lesie, na skraju lasu, na wsi. Tam, gdzie nie wyrządza żadnych szkód. Polowanie dosłownie mija się z celem.

Więcej na ten temat: Dlaczego łowiectwo rekreacyjne nie sprawdza się jako kontrola populacji

Współistnienie zamiast wojny: kuna domowa jako sąsiad

Co kuna domowa wnosi do terenów zabudowanych

Kuna domowa reguluje populacje myszy i szczurów na terenach zabudowanych oraz w uprawach rolnych. Zjada owady, ślimaki i osy. Jako miłośniczka jagód przyczynia się do rozprzestrzeniania nasion roślin. Jej odchody regularnie zawierają pestki wiśni i winogron, które wydala w różnych miejscach, wspierając w ten sposób rozsiewanie tych roślin.

Współistnienie z kuną domową jest możliwe i z powodzeniem praktykowane w licznych europejskich miastach. Kluczem jest prewencja: zabezpieczenie budynków przed kunami, ochrona samochodów, wzmocnienie kurników. Kantonalne poradnie oferują kompleksowe informacje i wsparcie. Brakuje nie technologii, lecz gotowości lobby łowiectwa rekreacyjnego, by uznać odstrzał za środek nieskuteczny.

Model genewski

W kantonie Genewa, gdzie łowiectwo rekreacyjne zostało zniesione w 1974 roku, konflikty z kuną domową rozwiązują zawodowi strażnicy przyrody oraz prewencja. Nie ma tam ani gwałtownie rosnących populacji kun, ani niemożliwych do opanowania szkód. Genewa pokazuje, że cywilizowane postępowanie z kuną domową jest możliwe bez angażowania myśliwych rekreacyjnych.

Więcej na ten temat: Łowiectwo w świetle faktów

Co musiałoby się zmienić

Zastąpienie odstrzału profesjonalną prewencją: Odstrzał kuny domowej jest nieskuteczny, ponieważ zwolnione rewiry natychmiast zajmują nowe osobniki. Potwierdzają to wszystkie kantonalne urzędy specjalistyczne. Jedynym skutecznym rozwiązaniem jest prewencja: budynki zabezpieczone przed kunami, chronione pojazdy, wzmocnione kurniki. Kantony muszą rozbudować doradztwo i wsparcie dla tych działań, zamiast wydawać zezwolenia na odstrzał.
Profesjonalne zarządzanie dzikimi zwierzętami zamiast łowiectwa rekreacyjnego: Tam, gdzie konflikty z kuną domową wymagają interwencji wykraczającej poza prewencję, odpowiedzialni muszą być zawodowi strażnicy przyrody, a nie myśliwi rekreacyjni. Model genewski pokazuje, że to działa i jest tańsze niż system oparty na około 29 000 myśliwych rekreacyjnych.
Zniesienie polowań na drobną zwierzynę na kunę domową poza terenami zabudowanymi: W lesie i na otwartym krajobrazie kuna domowa nie powoduje konfliktów. Polowanie na kunę domową na tych obszarach nie ma żadnego uzasadnienia i należy je zaprzestać.
Krajowy monitoring populacji kun: Już w 2002 roku BUWAL domagał się biomonitoringu gatunków kun. Ponad dwadzieścia lat później nadal nie ma wiarygodnych danych o liczebności populacji. Krajowy monitoring jest zaległy i stanowi warunek każdej poważnej polityki wobec dzikich zwierząt.
Edukacja społeczeństwa: Wiele konfliktów z kuną domową wynika z braku wiedzy: otwarte włazy dachowe, niezabezpieczone kurniki, brak ochrony przed kunami w samochodzie. Kantony muszą rozbudować ofertę edukacyjną i doradczą oraz informować ludność o przyjaznych zwierzętom środkach ochronnych.

Zestaw argumentow

„Kuna domowa powoduje znaczne szkody w samochodach i budynkach, dlatego trzeba na nią polować.” Szkody są realne, ale odstrzał nie rozwiązuje problemu, lecz go utrwala. Zwolnione rewiry są natychmiast zajmowane na nowo. Wszystkie kantonalne urzędy specjalistyczne, kanton Zurych, poradnia ekologiczna w Lucernie, a nawet prywatne firmy zajmujące się zwalczaniem szkodników potwierdzają, że odłów lub odstrzał pojedynczych kun domowych nie jest trwałym rozwiązaniem. Jedynymi skutecznymi środkami są działania budowlane i prewencyjne.

„Bez polowań kuna domowa wymknęłaby się spod kontroli.” Populacje kuny domowej same się regulują dzięki terytorializmowi i dostępności pokarmu. Wielkość rewirów jest stała, a każdy rewir może utrzymać tylko jedną kunę. Łowiectwo rekreacyjne nie wpływa na całą populację, a jedynie wymienia pojedyncze osobniki. W kantonie Genewa od ponad 50 lat nie ma łowiectwa rekreacyjnego na kunę domową i nie ma przeludnienia.

„Kuna domowa dziesiątkuje ptaki gniazdujące na ziemi i kury, dlatego trzeba ją regulować.” Hodowcy kur sami odpowiadają za bezpieczeństwo swoich zwierząt. Kurnik zabezpieczony przed kunami można wykonać niewielkim nakładem pracy. Zastrzelenie kuny domowej dlatego, że kurnik nie jest zabezpieczony, przypomina próbę zapobiegania włamaniom przez odstrzeliwanie włamywaczy zamiast stosowania zamków. Ptaki gniazdujące na ziemi są zagrożone przede wszystkim utratą siedlisk, a nie przez kunę domową, która od tysiącleci jest częścią ich ekosystemu.

„Łowiectwo rekreacyjne na kunę domową jest zrównoważone.” Już w 2004 roku BUWAL stwierdził, że spadająca liczba odstrzałów kuny domowej i kuny leśnej może wskazywać na spadek liczebności populacji, i zalecił biomonitoring. Ponad dwadzieścia lat później nadal nie ma wiarygodnych danych o liczebności. Łowiectwa rekreacyjnego na gatunek, którego liczebności się nie zna, nie można nazwać „zrównoważonym”. To lot na ślepo.

„Polowanie na kunę domową ma tradycję i należy do łowiectwa drobnej zwierzyny.” Polowanie na gatunki kun w ramach łowiectwa drobnej zwierzyny wywodzi się z czasów, gdy futra wykorzystywano gospodarczo. To wykorzystanie jest dziś przestarzałe. Tradycja nie jest argumentem za zabijaniem zwierzęcia, jeśli pierwotny cel odpadł, a odstrzał jest udowodnienie nieskuteczny. Szwajcarska Ochrona Zwierząt STS słusznie domaga się krytycznego przeanalizowania sensu i celu łowiectwa rekreacyjnego na te gatunki.

Szybkie linki

Artykuły na Wild beim Wild:

Powiązane dossier

Źródła

Federalna statystyka łowiecka, BAFU/Wildtier Schweiz: http://www.jagdstatistik.ch (odstrzał, odstrzał specjalny i zwierzęta padłe 2002–2025, dane pobrane 21.10.2026)
Komunikat prasowy BUWAL (2004): Statystyka łowiecka 2003, stabilne liczby odstrzałów kopytnych, zagrożone małe drapieżniki
Kanton Zurych, Amt für Landschaft und Natur: Informacja o kunach na terenach zabudowanych (zh.ch, 2020)
Umweltberatung Luzern: Kuna domowa (umweltberatung-luzern.ch)
Stadtwildtiere Schweiz: Portret gatunku – kuna domowa (stadtwildtiere.ch)
Waldwissen.net/WSL: Kuny w kantonie Lucerna (Holzgang/Muggli, 2005)
Wikipedia: Kuna domowa (Martes foina)
IG Wild beim Wild (2025/2026): Statystyka łowiecka Szwajcarii 2025; Łowiectwo drobnej zwierzyny 2026; Masakra lisów w Szwajcarii (wildbeimwild.com)
Szwajcarska Ochrona Zwierząt STS: Łowiectwo w Szwajcarii (tierschutz.com)
Desinfecta Schweiz: Jak przepłoszyć kunę (desinfecta.ch)
Wildtierportal Baden-Württemberg: Kuna domowa (wildtierportal-bw.de)
Ustawa federalna o łowiectwie i ochronie dziko żyjących ssaków i ptaków (JSG, SR 922.0) oraz rozporządzenie o łowiectwie (JSV, SR 922.01), stan na 1 lutego 2025 r.
Ustawa o ochronie zwierząt (TSchG, SR 455)

Nasze zobowiązanie

Kuna domowa to dzikie zwierzę, które nauczyło się żyć obok człowieka. Jej zdolność przystosowania jest imponująca i zasługuje na szacunek, a nie na prześladowanie. To, że czasem przegryza kable, wdziera się na poddasza albo odwiedza kurnik, nie jest powodem, by sięgać po strzelbę, tym bardziej że wszyscy specjaliści potwierdzają, iż odstrzał jest nieskuteczny. Konflikty z kuną domową można rozwiązać dzięki profilaktyce i środkom budowlanym. To, że myśliwi rekreacyjni mimo to co roku zabijają setki kun domowych (w 2025 roku: 646), często nie tam, gdzie występują konflikty, lecz w lesie i na wsi, pokazuje, że łowiectwo drobnej zwierzyny nie służy rozwiązywaniu konfliktów, lecz rozrywce strzelających. Wniosek jest jednoznaczny: łowiectwo drobnej zwierzyny na kunę domową musi zostać zastąpione profesjonalnym zarządzaniem dzikimi zwierzętami i profilaktyką. Model genewski dowodzi od ponad 50 lat, że jest to możliwe. Ten dossier jest na bieżąco aktualizowany, gdy wymagają tego nowe dane, badania lub zmiany polityczne.

Więcej na temat łowiectwa rekreacyjnego: W naszej przeglądzie dossier gromadzimy analizy faktów, opracowania i raporty tła.