Gołębie w Szwajcarii: symbol pokoju i masowy odstrzał

Gołębie należą do najstarszych towarzyszy ludzkości. Od ponad 7’000 lat są udomowione, czczone jako posłańcy, źródło pożywienia i symbole pokoju. W Szwajcarii gołąb jest dziś być może najbardziej pogardzanym i najsłabiej chronionym zwierzęciem w ogóle. Grzywacz i sierpówka są odstrzeliwane jako zwierzyna drobna, zdziczały gołąb domowy (gołąb miejski) może być łowiony przez cały rok i jest w szwajcarskich miastach systematycznie zwalczany poprzez zakazy karmienia, odstraszanie i urzędowe zabijanie. Blisko spokrewniona synogarlica zwyczajna, niegdyś symbol miłości, figuruje na globalnej Czerwonej Liście jako „narażona” i w Szwajcarii uchodzi za „silnie zagrożoną”. Stowarzyszenie Stadttauben Schweiz trafnie ujmuje absurd tej sytuacji: gołąb miejski to bezdomne zwierzę domowe wyhodowane przez ludzi, które traktujemy jak szkodnika.

Charakterystyka

Gołąb domowy / gołąb miejski (Columba livia f. domestica)

Gołąb miejski pochodzi od gołębia skalnego (Columba livia), który został udomowiony ponad 7’000 lat temu w rejonie Morza Śródziemnego i na Bliskim Wschodzie. Dzięki hodowli powstały setki ras, w tym gołębie pocztowe, mięsne i ozdobne. Uciekłe i wypuszczone zwierzęta utworzyły zdziczałe populacje, które żyją dziś w niemal każdym szwajcarskim mieście. Gołąb miejski ma 30 do 35 centymetrów długości i waży od 250 do 380 gramów. Jego upierzenie jest bardzo zróżnicowane: od formy dzikiej (niebieskoszara z dwoma czarnymi pasami na skrzydłach i metalicznie zielono-fioletowo mieniącą się szyją) po warianty brązowe, białe i łaciate. Ta różnorodność świadczy o jego pochodzeniu z hodowli. Gołąb miejski gniazduje przez cały rok, ponieważ popęd lęgowy został wyhodowany w trakcie udomowienia. W jednym lęgu składa dwa jaja, nawet do sześciu lęgów rocznie. Zgodnie z federalną ustawą o łowiectwie gołąb miejski może być w Szwajcarii łowiony przez cały rok (JSG, art. 5 ust. 3). W 2025 roku w Szwajcarii zabito 4’409 gołębi domowych, z czego 2’593 wyłącznie w kantonie Zurych (Federalna statystyka łowiecka).

Grzywacz (Columba palumbus)

Grzywacz o długości ciała 40–42 centymetrów i masie 450–520 gramów jest największym gatunkiem gołębia w Europie. Rozpoznać go można po białej plamie na szyi i białych pasach na skrzydłach, które rzucają się w oczy w locie. W Szwajcarii grzywacz jest regularnie lęgowym ptakiem oraz gatunkiem przelotnym. Podczas wędrówki unika Alp i leci głównie wzdłuż Jury oraz przez Wyżynę Szwajcarską (Mittelland). W październiku w niektórych miejscach można obserwować ogromne stada przelotne (Szwajcarska Stacja Ornitologiczna w Sempach). Grzywacz żyje w remizach śródpolnych, lasach, parkach, a coraz częściej także w miastach. Jego pokarm stanowią nasiona, pąki, jagody, bukiew i żołędzie. Rozpiętość skrzydeł wynosi 68–77 centymetrów. Wyprowadza lęgi dwa do trzech razy w roku, po dwa jaja, a okres wysiadywania trwa 17 dni. W Szwajcarii grzywacz jest gatunkiem łownym, a okres ochronny trwa od 16 lutego do 31 lipca (JSG, art. 5 ust. 1 lit. m).

Sierpówka (Streptopelia decaocto)

Sierpówka, mająca 31–33 centymetry długości ciała i 150–200 gramów masy, jest wyraźnie mniejsza i drobniejsza od grzywacza. Jej upierzenie jest jednolicie jasnobeżowobrązowe, a najbardziej charakterystyczną cechą jest głęboko czarny pasek na karku. Sierpówka ma jedną z najbardziej niezwykłych historii rozprzestrzeniania się w ornitologii: pierwotnie pochodząca z Azji Południowo-Wschodniej i Bliskiego Wschodu, w latach trzydziestych XX wieku rozpoczęła spektakularną ekspansję na północny zachód. W 1943 roku dotarła do Wiednia, w 1946 do Augsburga, w 1949 do Holandii, w 1956 do Wielkiej Brytanii. W Szwajcarii liczebność populacji szacuje się na 15 000–20 000 par lęgowych. Sierpówka jest gatunkiem synantropijnym, żyjącym niemal wyłącznie w pobliżu osiedli ludzkich. Najchętniej gnieździ się na drzewach iglastych, a przy sprzyjających warunkach może się lęgnąć przez cały rok. W Szwajcarii sierpówka jest gatunkiem łownym (JSG, art. 5 ust. 1 lit. m). Od 2005 roku liczba odstrzelonych sierpówek wahała się od 79 do 757 rocznie, w 2025 roku było to 110 (Federalna Statystyka Łowiecka).

Gołąb miejski: zwierzę domowe bez praw

Udomowiony, wypuszczony, prześladowany

Gołąb miejski nie jest dzikim zwierzęciem. Genetycznie to zwierzę domowe, które w ciągu tysiącleci hodowli wykształciło cechy niekorzystne w warunkach dzikiej przyrody: lęgi przez cały rok, niezależnie od dostępności pokarmu, osłabiony odruch ucieczki, przywiązanie do miejsca i ograniczone zachowania terytorialne. Stowarzyszenie Stadttauben Schweiz dokumentuje: «Gołębie miejskie to bezdomne zwierzęta domowe wyhodowane przez człowieka. Popęd lęgowy został wyhodowany podczas udomowienia» (Watson, 2023). Prawnicy fundacji Tier im Recht stwierdzają: «Jako dzikie zwierzęta traktuje się w Zurychu, co z prawnego punktu widzenia budzi wątpliwości, również gołębie miejskie» (Tier im Recht, 2023).

Mimo tych faktów szwajcarskie prawo łowieckie klasyfikuje zdziczałe gołębie domowe jako dzikie zwierzęta (JSG, art. 5). Ma to daleko idące konsekwencje: gołąb miejski nie korzysta z ochrony przewidzianej dla zwierząt domowych, można na niego polować przez cały rok, a zakazy dokarmiania egzekwuje się argumentem, że dzikie zwierzęta nie są zdane na dokarmianie przez człowieka. Argument ten ignoruje biologiczną rzeczywistość: gołębie miejskie lęgną się także przy niedostatecznej ilości pokarmu, ponieważ ich popęd rozrodczy jest genetycznie utrwalony i nie zależy od podaży pokarmu, jak u prawdziwych dzikich zwierząt.

Zakazy dokarmiania: regulacja przez głodzenie

Od 1 stycznia 2023 r. w kantonie Zurych obowiązuje całkowicie zrewidowane prawo łowieckie z kompleksowym zakazem dokarmiania dzikich zwierząt, stosowanym również wobec gołębi miejskich. Mimo zakazu zorganizowane grupy nadal dokarmiają gołębie. Miasto Zurych mówi o zaostrzającym się problemie (SRF, 2025). Fundacja Stadttauben-Management Schweiz ostrzega: «Zamknięcie wszystkich źródeł pokarmu dla gołębi w mieście i konsekwentne egzekwowanie zakazu dokarmiania oznaczałoby w praktyce zabijanie przez głodzenie. Taka forma redukcji populacji wiąże się dla zwierząt z ogromnym cierpieniem i bólem i jest niezgodna z ustawą o ochronie zwierząt» (Stadttauben Schweiz, Stadttauben-Management in Schweizer Städten).

Federalny Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności i Spraw Weterynaryjnych (BLV) potwierdza: «Do odstraszania gołębi nie wolno stosować środków, które powodują u zwierząt nieuzasadniony ból i obrażenia» (BLV, gołębie). W praktyce stosuje się jednak środki problematyczne z punktu widzenia dobrostanu zwierząt: kolczaste obręcze, które mogą prowadzić do ciężkich obrażeń; siatki, za które gołębie się wślizgują i nie mogą już znaleźć drogi wyjścia; oraz systematyczne pozbawianie pokarmu zwierząt, które genetycznie nie są w stanie dostosować swojego rozrodu do ilości dostępnego pożywienia.

Model augsburski: jedyne rozwiązanie, które działa

Jedyną udowodnioną skutecznie i zgodną z zasadami dobrostanu zwierząt metodą kontroli populacji gołębi miejskich jest tzw. model augsburski: prowadzone pod opieką gołębniki, w których zwierzęta są karmione w sposób odpowiedni dla gatunku, znajdują miejsca lęgowe, a zniesione jaja są wymieniane na atrapy (kontrola urodzeń). W Bazylei Wielka Rada zdecydowała w styczniu 2026 roku, jako kontrpropozycję do inicjatywy w sprawie gołębi miejskich, o czteroletnim projekcie pilotażowym z pięcioma prowadzonymi pod opieką gołębnikami i przyznała na ten cel 830 000 franków. 14 czerwca 2026 roku uprawnieni do głosowania odrzucili inicjatywę i przyjęli kontrpropozycję 67,8 procentami głosów za (Kanton Bazylea-Miasto, wynik końcowy z 14.6.2026; Gołębie miejskie: Bazylea głosuje, Zurych zabija, Berno pokazuje jak to robić). W Lucernie miasto od 2001 roku prowadzi projekt dotyczący gołębi miejskich z dwoma gołębnikami i kontrolą rozrodu. W Zurychu są trzy gołębniki, które według stowarzyszenia Stadttauben Schweiz nie wystarczają. Petycja z ponad 9 000 podpisów domagała się ich rozbudowy (SRF, 2025). We wrześniu 2026 roku zurychski parlament miejski zobowiązał radę miejską głosami 61 do 53, by opracowała projekt kredytu na rozbudowę prowadzonych pod opieką gołębników według modelu augsburskiego (Zurych decyduje o rozbudowie gołębników zamiast zabijania).

Więcej na ten temat: Problem ochrony zwierząt: dzikie zwierzęta cierpią i giną w męczarniach z powodu myśliwych rekreacyjnych

Polowania: strzelanie do ptaków w przelocie

Sytuacja prawna

Zgodnie z federalną ustawą o łowiectwie grzywacz i sierpówka są gatunkami ptaków łownych z okresem ochronnym od 16 lutego do 31 lipca (JSG, art. 5 ust. 1 lit. m). Zdziczały gołąb domowy jest łowny przez cały rok (JSG, art. 5 ust. 3). Kanton Zurych w 2025 roku skreślił sierpówkę z listy gatunków łownych, grzywacz pozostaje tam łowny (Jak pojedynczy inicjator ograniczył polowanie na ptaki w Zurychu). W kantonie Basel-Landschaft na przykład dla grzywacza i synogarlicy tureckiej obowiązuje okres polowań od 1 sierpnia do 15 lutego (Kanton BL, okresy polowań 2024/25). Kantony mogą wydłużać lub skracać okresy ochronne. BirdLife Szwajcaria komentuje: «Z ekologicznego punktu widzenia całkowicie zbędne jest nie tylko polowanie na zające, ale także na ptaki» (BirdLife Schweiz, statystyka łowiecka). NABU domaga się wyłączenia grzywacza z prawa łowieckiego i objęcia go przepisami o ochronie przyrody (NABU, grzywacz).

Skala odstrzału

Federalna statystyka łowiecka podaje gatunki gołębi osobno. W 2025 roku w Szwajcarii zabito 4’409 gołębi miejskich (w tym 2’593 w kantonie Zurych), 1’169 grzywaczy i 110 synogarlic tureckich. W przypadku grzywacza 272 osobniki pochodzą z odstrzałów specjalnych w kantonie Genewa, gdzie nie ma łowiectwa rekreacyjnego. W latach 2016–2025 odstrzelono 1’637 synogarlic tureckich, w tym 471 w kantonie Zurych. Łącznie w 2025 roku w Szwajcarii zabito 22’178 ptaków gatunków łownych (Federalna statystyka łowiecka, zapytanie z dnia 21.10.2026; Statystyka łowiecka Szwajcarii 2025).

Dla porównania: w Niemczech co roku odstrzeliwuje się od 655’000 do 917’000 dzikich gołębi (Graumännchen.org). W samej Nadrenii Północnej-Westfalii w sezonie 2005/2006 odstrzelono około 639’000 dzikich gołębi. NABU dokumentuje, że około połowa odstrzałów grzywaczy w NRW miała miejsce w okresie lęgowym, «co między innymi skutkuje osieroceniem i śmiercią głodową piskląt. Jest to niezgodne z ustawą o ochronie zwierząt i z etycznie odpowiedzialnym traktowaniem zwierząt» (NABU NRW, grzywacz).

Synogarlica: ostrzeżenie, którego nikt nie słyszy

Synogarlica (Streptopelia turtur) to najmniejszy europejski gatunek gołębia i od 2015 roku figuruje na globalnej Czerwonej Liście IUCN jako gatunek «narażony» (VU). Na całym świecie w ciągu ostatnich 16 lat zniknęła co trzecia synogarlica. W Szwajcarii populacje są małe i malejące (BirdLife Schweiz, 2023). Inwentaryzacja w Genewie (GOBG, 2017–2019) wykazała dramatyczny spadek do zaledwie 16 rewirów, czyli o 70 procent od 1998 roku. Czerwona Lista ptaków lęgowych BAFU i Stacji Ornitologicznej (2021) przeniosła synogarlicę z kategorii «potencjalnie zagrożony» (NT) do «silnie zagrożony» (EN) i ostrzega, że perspektywy synogarlicy i potrzosa są «coraz bardziej ponure. Ich przetrwanie w Szwajcarii stoi pod znakiem zapytania.»

Synogarlica turkawka nie podlega w Szwajcarii polowaniu, a mimo to ginie: z powodu intensyfikacji rolnictwa, stosowania pestycydów, utraty ugorów i żywopłotów oraz łowiectwa rekreacyjnego i kłusownictwa na szlaku wędrówki przez region Morza Śródziemnego, gdzie co roku zabija się miliony synogarlic (BirdLife International, 2018). Synogarlica pokazuje, co się dzieje, gdy gatunek gołębia jest zagrożony z wielu stron naraz. Grzywacz i sierpówka nie figurują dziś jeszcze na Czerwonej Liście. Ale synogarlicy też na niej nie było, zanim zrobiło się za późno.

Więcej na ten temat: Dossier: Łowiectwo i bioroznorodnosc

Inteligencja: coś więcej niż «móżdżek wróbla»

Nawigacja: biologiczny GPS

Gołębie dysponują jednym z najbardziej złożonych systemów nawigacyjnych w świecie zwierząt. Badanie Uniwersytetu Ludwika i Maksymiliana w Monachium (LMU), opublikowane w 2025 roku w czasopiśmie Science, odkryło neuronalny mechanizm ich zmysłu magnetycznego: wyspecjalizowane komórki rzęsate w uchu wewnętrznym przekształcają pola magnetyczne w sygnały elektryczne za pomocą indukcji elektromagnetycznej, a sygnały te są przekazywane przez jądro przedsionkowe do mezopallium (obszaru mózgu odpowiedzialnego za złożone przetwarzanie informacji). Profesor David Keays (LMU) opisuje ten system jako «biologiczny GPS», który działa na tej samej zasadzie fizycznej co bezprzewodowe ładowanie smartfonów (LMU München, Science 2025).

Już w 2012 roku Le-Qing Wu i David Dickman (Baylor College of Medicine, Houston) wykazali w Science, że komórki nerwowe w pniu mózgu gołębi kodują kierunek, natężenie i polaryzację pola magnetycznego, dzięki czemu ptaki potrafią obliczyć zarówno stronę świata, jak i szerokość geograficzną (Spektrum der Wissenschaft, 2012). Gołębie łączą ten zmysł magnetyczny z kompasem słonecznym, orientacją węchową i wzrokowym rozpoznawaniem punktów orientacyjnych w terenie. Badanie Uniwersytetu w Zurychu, przeprowadzone przy użyciu miniaturowego neurologgera, pokazało, że aktywność mózgu gołębia pocztowego gwałtownie wzrasta, gdy rozpoznaje on znajomy element krajobrazu (Vyssotski, Current Biology).

Zdolności poznawcze

Gołębie potrafią zapamiętać ponad 800 różnych obrazów i po kilku tygodniach nadal prawidłowo je przyporządkować. Naukowcy z Uniwersytetu w Bochum i Uniwersytetu Otago (Nowa Zelandia) wykazali w 2016 roku, że gołębie potrafią nauczyć się angielskiej pisowni i odróżniać poprawnie napisane słowa od słów zmyślonych. Amerykańskie badanie pokazało, że gołębie przetwarzają czas i przestrzeń w podobnie abstrakcyjny sposób jak ludzie i małpy (Meinbezirk.at, 2021). Gołębie potrafią ponadto tworzyć kategorie, rozróżniać style artystyczne (Monet kontra Picasso), rozpoznawać twarze, a nawet stosować podstawowe zasady matematyczne. Wszystkie te zdolności wykazano u gołębi udomowionych, a więc u dokładnie tych zwierząt, które szkalujemy mianem „szczurów przestworzy”.

Znaczenie ekologiczne

Rozsiewanie nasion

Grzywacze i sierpówki żywią się jagodami, bukwią, żołędziami i nasionami, a z odchodami rozprzestrzeniają je na duże odległości. Jako ptaki wędrowne grzywacze przyczyniają się do łączenia populacji roślin, które wskutek fragmentacji krajobrazu są coraz bardziej izolowane.

Łańcuch pokarmowy

Gołębie są kluczową zdobyczą dla ptaków drapieżnych. Sokół wędrowny zadomowił się jako ptak miejski, ponieważ gołąb miejski stanowi jego główną zdobycz. Gołąb skalny, forma przodków gołębia domowego, był w regionie śródziemnomorskim główną zdobyczą sokoła wędrownego. Także jastrząb i krogulec regularnie chwytają grzywacze. Puchacz, największa europejska sowa, w wielu regionach żywi się głównie grzywaczami (Graumännchen.org). Bez gołębi populacje tych ptaków drapieżnych i sów byłyby zagrożone.

Usuwanie padliny i sprzątanie podłoża

Gołębie miejskie usuwają resztki jedzenia i odpadki z placów publicznych. Ta usługa nigdy nie jest wyceniana, ale odciąża miejskie służby sprzątające i zmniejsza ilość pożywienia dostępnego dla szczurów. Tam, gdzie gołębie miejskie są konsekwentnie przeganiane, korzystają na tym nie mieszkańcy, lecz populacje szczurów.

Co musiałoby się zmienić

Skreślenie grzywacza i sierpówki z katalogu gatunków łownych: Polowanie na gołębie nie ma rozsądnego powodu w rozumieniu ustawy o ochronie zwierząt. Grzywacz jest gatunkiem wędrownym, a polowanie na niego w okresie lęgowym prowadzi do osierocenia młodych ptaków. Sierpówka wykazuje w Nadrenii Północnej-Westfalii spadek liczebności o ponad 40 procent; polowania na nią w Szwajcarii nie da się uzasadnić.
Ponowna klasyfikacja gołębia miejskiego jako zdziczałego zwierzęcia domowego: Prawna klasyfikacja gołębia miejskiego jako dzikiego zwierzęcia jest naukowo błędna i etycznie nie do utrzymania. Zdziczałe gołębie domowe są genetycznie zwierzętami domowymi, których zachowanie ukształtowały tysiąclecia hodowli. Powinny podlegać ochronie prawa dotyczącego zwierząt domowych, a nie prawu łowieckiemu.
Prowadzone pod opieką gołębniki we wszystkich szwajcarskich miastach według modelu augsburskiego: Jedyną skuteczną w sposób udowodniony i zgodną z zasadami ochrony zwierząt metodą kontroli liczebności gołębi miejskich jest połączenie gołębników prowadzonych pod opieką, kontrolowanego dokarmiania i wymiany jaj. Same zakazy dokarmiania nie zmniejszają populacji gołębi, ponieważ aktywność lęgowa jest uwarunkowana genetycznie. Prowadzą one wyłącznie do niedożywienia, chorób i cierpienia zwierząt.
Zakaz środków odstraszania sprzecznych z ochroną zwierząt: Kolce, o które gołębie się ranią, trutki oraz siatki, za którymi gołębie zostają uwięzione, muszą zostać zakazane, a ich stosowanie konsekwentnie karane.
Ochrona synogarlicy i jej siedlisk: Szwajcaria musi zabiegać na arenie międzynarodowej o całkowite moratorium na polowania na synogarlicę, a na poziomie krajowym wspierać ugory, żywopłoty i bogate w struktury tereny rolnicze, które służą synogarlicy jako siedlisko lęgowe i żerowiskowe.

Zestaw argumentow

„Gołębie miejskie to »szczury przestworzy« i roznosiciele chorób.” Określenie „szczury przestworzy” wywodzi się z filmu dokumentalnego z 1951 roku i jest propagandowym pojęciem pozbawionym podstaw naukowych. Federalny Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności i Spraw Weterynaryjnych (BLV) wprawdzie wymienia teoretyczne zagrożenia chorobowe, jednak faktyczne przeniesienie chorób na człowieka zdarza się niezwykle rzadko. Badania pokazują, że ryzyko ze strony gołębi miejskich nie jest większe niż ze strony innych dzikich ptaków. Oczernianie gołębia miejskiego jako zagrożenia higienicznego służy temu, by odstraszanie i zabijanie bezbronnego zwierzęcia stało się społecznie akceptowalne.

„Zakazy dokarmiania są konieczne, aby kontrolować populację gołębi.” Zakazy karmienia nie zmniejszają liczebności populacji gołębi. Ponieważ aktywność lęgowa jest utrwalona genetycznie, rozmnażają się także niedożywione gołębie miejskie. Efektem nie jest mniej gołębi, lecz gołębie bardziej schorowane, które budzą większą litość przechodniów, a przez to są częściej potajemnie dokarmiane. Fundacja Stadttauben Schweiz dokumentuje: «Jako pojedynczy środek zakaz karmienia ma niewielki wpływ na wielkość populacji» (Stadttauben Schweiz, dokument programowy). Model z Augsburga z opiekuńczymi gołębnikami i wymianą jaj to jedyne rozwiązanie o udowodnionej skuteczności.

«Grzywacz jest pospolity i powoduje szkody w rolnictwie.» To, że gatunek jest pospolity, nie sprawia automatycznie, że jego zabijanie jest dopuszczalne. Ustawa o ochronie zwierząt wymaga uzasadnionej przyczyny. Szkody powodowane przez grzywacze w szwajcarskim rolnictwie mają charakter lokalny i można je ograniczać środkami odstraszającymi (środki wizualne, dokarmianie odwracające uwagę). W Niemczech co roku odstrzeliwuje się ponad 700 000 dzikich gołębi, a stan populacji nie zmniejsza się trwale. Jeśli odstrzał nie przynosi trwałego efektu, nie jest zapobieganiem szkodom, lecz zabijaniem dla rozrywki.

«Zdziczałe gołębie domowe są dzikimi zwierzętami i podlegają prawu łowieckiemu.» Prawne zaklasyfikowanie jako dzikie zwierzę nie zmienia rzeczywistości biologicznej. Genetycy i behawioryści są zgodni: zdziczałe gołębie domowe pozostają pod względem genetycznym zwierzętami domowymi. Gołąb miejski jest związany z miejscem, nie jest płochliwy, pod względem rozrodu jest zależny od człowieka (wyhodowane lęgi przez cały rok) i nie potrafi, jak dzikie zwierzę, reagować na niedobór pokarmu ograniczeniem rozrodu. Traktowanie go jako dzikiego zwierzęcia to fikcja prawna, która stoi w sprzeczności z ochroną zwierząt.

«Polowanie na dzikie gołębie ma tradycję i należy do łowiectwa drobnej zwierzyny.» Tradycja polowań na gołębie nie jest argumentem za ich kontynuowaniem. W regionie śródziemnomorskim co roku odstrzeliwuje się miliony ptaków wędrownych, w tym synogarlice. Spadające w całej Europie stany wielu gatunków ptaków wędrownych pokazują, że łączne polowania wzdłuż szlaków wędrówek nie są zrównoważone. Dlatego NABU domaga się wyłączenia wszystkich gatunków ptaków wędrownych z prawa łowieckiego. Szwajcaria powinna tu być pionierem, a nie zostawać w tyle.

Szybkie linki

Artykuły na Wild beim Wild:

Powiązane dossier

Źródła

BAFU, Federalna statystyka łowiecka: odstrzał i odstrzał specjalny gołębia domowego, grzywacza, sierpówki 2005–2025, zapytanie z dnia 21.10.2026 (jagdstatistik.ch)
Szwajcarska Stacja Ornitologiczna Sempach: Grzywacz, portret gatunku (vogelwarte.ch)
BirdLife Schweiz: Aktualna statystyka łowiecka i znowelizowane prawo łowieckie (birdlife.ch)
BirdLife Schweiz (2023): Nowa Czerwona Lista gatunków zagrożonych na świecie, ujęcie dla Szwajcarii (birdlife.ch)
BirdLife International (2018): State of the World’s Birds, Czerwona Lista ptaków
BAFU / Szwajcarska Stacja Ornitologiczna (2021): Czerwona Lista ptaków lęgowych (turkawka: EN) (bafu.admin.ch)
NABU NRW: Grzywacz, polowania i odstrzały w okresie lęgowym (nabu.de)
NABU: Stanowisko w sprawie łowiectwa, postulat wyłączenia grzywacza z prawa łowieckiego (nabu.de)
Rada Rządowa Bazylei-Miasta (2025): Koncepcja dotycząca gołębi miejskich, pilotażowy projekt nadzorowanych gołębników (bs.ch)
SRF (2026): Bazylea ma otrzymać pięć gołębników, inicjatywa chce więcej (srf.ch)
SRF (2025): Zbuntowani karmiciele gołębi sprzeciwiają się prawu (srf.ch)
Watson (2023): W Zurychu szaleje wojna o gołębie (watson.ch)
Miasto Zurych: Gołębie, zakaz karmienia od 2023 roku (stadt-zuerich.ch)
BLV Federalny Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności i Weterynarii: Gołębie (blv.admin.ch)
Stadttauben Schweiz: Zarządzanie gołębiami miejskimi w szwajcarskich miastach (stadttauben.ch)
Fundacja Tier im Recht: Gołąb miejski jako dzikie zwierzę, prawnie wątpliwe (tierimrecht.org, cytowane w Watson)
Keays, D. i in. (2025): Zmysł magnetyczny u gołębi, ucho wewnętrzne i indukcja elektromagnetyczna. Science (LMU Monachium)
Wu, L.-Q. i Dickman, D. (2012): GPS gołębi pocztowych mieści się w mózgu. Science (Baylor College of Medicine)
Vyssotski, A. i in.: Aktywność mózgu swobodnie latających gołębi pocztowych, mini-neurologger. Current Biology (Uniwersytet w Zurychu)
Wikipedia: Sierpówka, populacja w Szwajcarii (15’000–20’000 par lęgowych)
Graumännchen.org: Dzikie gołębie (odstrzał grzywacza w Niemczech 655’000–917’000)
Kanton Bazylea-Okręg: Okresy polowań 2024/25 (grzywacz, sierpówka)
Kanton Bazylea-Miasto (2026): Ostateczny wynik głosowania z 14 czerwca 2026, inicjatywa w sprawie gołębi miejskich i kontrpropozycja (bs.ch)
IG Wild beim Wild (2026): Statystyka łowiecka Szwajcarii 2025
Federalna ustawa o łowiectwie i ochronie dzikich ssaków i ptaków (JSG, SR 922.0)
Ustawa o ochronie zwierząt (TSchG, SR 455)

Nasze zobowiązanie

Gołębie to fascynujące zwierzęta. Dysponują biologicznym systemem nawigacji, który nauka zaczęła odgadywać dopiero w 2025 roku — „GPS-em w uchu wewnętrznym”, opartym na zasadzie indukcji elektromagnetycznej. Potrafią zapamiętać setki obrazów, abstrakcyjnie przetwarzać czas i przestrzeń oraz nauczyć się reguł ludzkiej ortografii. Służyły ludziom w wojnach jako posłańcy, jako symbole pokoju i miłości ukształtowały tysiącletnią historię kultury, a jako obiekty badań dostarczyły istotnej wiedzy o neurobiologii i poznaniu.

A co z nimi robimy? Strzelamy do grzywacza podczas jesiennej wędrówki, ponieważ jest rzekomo „pysznym łupem łowieckim". Polujemy na sierpówkę, która w Szwajcarii osiedliła się dopiero kilka dziesięcioleci temu. Szkalujemy gołębia miejskiego jako „szczura przestworzy" i próbujemy go zagłodzić zakazami karmienia, chociaż sami go wyhodowaliśmy jako zwierzę domowe, a następnie wypuściliśmy na wolność. I patrzymy, jak turkawka, niegdyś symbol miłości, jest w Szwajcarii silnie zagrożona, a na szlaku wędrówki przez region Morza Śródziemnego jest odstrzeliwana w liczbie milionów.

Wniosek jest jednoznaczny: grzywacz i sierpówka muszą zostać skreślone z katalogu gatunków łownych. Gołąb miejski musi zostać uznany za zdziczałe zwierzę domowe i objęty opieką we wszystkich szwajcarskich miastach dzięki prowadzonym gołębnikom według modelu augsburskiego. A Szwajcaria musi na arenie międzynarodowej opowiadać się za całkowitym moratorium na polowania na turkawkę. Niniejsze dossier jest na bieżąco aktualizowane, gdy wymagają tego nowe dane, badania lub wydarzenia polityczne.

Więcej na temat łowiectwo rekreacyjne: W naszym Dossier na temat łowiectwa gromadzimy analizy faktów, opracowania i raporty tła.