Duiven in Zwitserland: vredessymbool en massale afschot
Duiven behoren tot de oudste metgezellen van de mensheid. Al meer dan 7.000 jaar worden ze gedomesticeerd en vereerd als boodschappers, voedselleveranciers en symbolen van vrede. In Zwitserland is de duif tegenwoordig misschien wel het meest verachte en minst beschermde dier dat er is. De houtduif en de Turkse tortel worden als klein wild geschoten, de verwilderde huisduif (stadsduif) mag het hele jaar door worden bejaagd en wordt in Zwitserse steden systematisch bestreden met voederverboden, verjaging en door de overheid uitgevoerde doding. De nauw verwante Europese tortelduif, ooit het symbool van de liefde, staat op de wereldwijde Rode Lijst als 'kwetsbaar' en geldt in Zwitserland als 'ernstig bedreigd'. De vereniging Stadttauben Schweiz vat de absurditeit samen: de stadsduif is een dakloos, door mensen gefokt huisdier dat wij als ongedierte behandelen.
Fiche
Huisduif / stadsduif (Columba livia f. domestica)
De stadsduif stamt af van de rotsduif (Columba livia), die meer dan 7.000 jaar geleden in het Middellandse Zeegebied en het Nabije Oosten werd gedomesticeerd. Door fokkerij zijn honderden rassen ontstaan, waaronder postduiven, vleesduiven en sierduiven. Ontsnapte en vrijgelaten dieren vormden verwilderde populaties, die tegenwoordig in bijna elke Zwitserse stad leven. De stadsduif is 30 tot 35 centimeter lang en weegt 250 tot 380 gram. Haar verenkleed varieert sterk, van de wilde vorm (blauwgrijs met twee zwarte vleugelbanden en een metaalachtig groen-violet glanzende hals) tot bruine, witte en gevlekte varianten. Deze diversiteit wijst op haar afkomst uit de fokkerij. De stadsduif broedt het hele jaar door, omdat de broeddrang tijdens de domesticatie is aangekweekt. Ze legt per broedsel twee eieren, met tot zes broedsels per jaar. De stadsduif mag in Zwitserland volgens de federale jachtwet het hele jaar door worden bejaagd (JSG, art. 5 lid 3). In 2025 zijn in Zwitserland 4.409 huisduiven gedood, waarvan 2.593 alleen al in het kanton Zürich (Eidgenössische Jagdstatistik).
Houtduif (Columba palumbus)
De houtduif is met een lichaamslengte van 40 tot 42 centimeter en een gewicht van 450 tot 520 gram de grootste duivensoort van Europa. Kenmerkend zijn de witte halsvlek en de witte vleugelbanden, die tijdens de vlucht opvallen. In Zwitserland is de houtduif een regelmatige broedvogel en doortrekker. Tijdens de trek mijden ze de Alpen en vliegen ze vooral langs de Jura en door het Zwitserse Middenland. In oktober kunnen op bepaalde plaatsen enorme trekgroepen worden waargenomen (Zwitserse Vogelwacht Sempach). De houtduif leeft in houtwallen, bossen, parken en in toenemende mate in steden. Haar voedsel bestaat uit zaden, knoppen, bessen, beukennootjes en eikels. De vleugelspanwijdte bedraagt 68 tot 77 centimeter. Ze broedt twee- tot driemaal per jaar, met telkens twee eieren en een broedduur van 17 dagen. De houtduif mag in Zwitserland worden bejaagd; haar gesloten jachtseizoen loopt van 16 februari tot 31 juli (JSG, art. 5 lid 1 letter m).
Turkse tortel (Streptopelia decaocto)
De Turkse tortel is met een lichaamslengte van 31 tot 33 centimeter en een gewicht van 150 tot 200 gram duidelijk kleiner en tengerder dan de houtduif. Haar verenkleed is egaal lichtbeigebruin; het meest opvallende kenmerk is een diepzwarte nekstreep. De Turkse tortel kent een van de opmerkelijkste verspreidingsgeschiedenissen uit de ornithologie: oorspronkelijk afkomstig uit Zuidoost-Azië en het Nabije Oosten, begon ze in de jaren dertig een spectaculaire expansie naar het noordwesten. Ze bereikte in 1943 Wenen, in 1946 Augsburg, in 1949 Nederland en in 1956 Groot-Brittannië. In Zwitserland wordt de populatie geschat op 15.000 tot 20.000 broedparen. De Turkse tortel is een cultuurvolger die vrijwel uitsluitend in de buurt van bebouwing leeft. Ze broedt bij voorkeur in naaldbomen en kan bij gunstige omstandigheden het hele jaar door broeden. De Turkse tortel mag in Zwitserland worden bejaagd (JSG, art. 5 lid 1 letter m). Sinds 2005 schommelde het aantal geschoten Turkse tortels tussen 79 en 757 per jaar; in 2025 waren het er 110 (Federale jachtstatistiek).
De stadsduif: een huisdier zonder rechten
Gedomesticeerd, uitgezet, vervolgd
De stadsduif is geen wild dier. Genetisch gezien is het een huisdier dat door duizenden jaren fokken eigenschappen heeft ontwikkeld die in het wild nadelig zijn: het hele jaar door broedactiviteit, ongeacht het voedselaanbod, een verminderd vluchtgedrag, plaatsgebondenheid en een verminderd territoriaal gedrag. De vereniging Stadttauben Schweiz documenteert: «Stadsduiven zijn dakloze, door mensen gefokte huisdieren. De broeddrang is tijdens de domesticatie aangekweekt» (Watson, 2023). De juristen van de stichting Tier im Recht stellen vast: «Als wilde dieren worden in Zürich, juridisch gezien twijfelachtig, ook stadsduiven beschouwd» (Tier im Recht, 2023).
Ondanks deze feiten classificeert de Zwitserse jachtwet verwilderde huisduiven als wilde dieren (JSG, art. 5). Dat heeft verstrekkende gevolgen: de stadsduif geniet geen bescherming van het huisdierenrecht, mag het hele jaar door worden bejaagd, en voederverboden worden afgedwongen met het argument dat wilde dieren niet afhankelijk zijn van voeding door mensen. Dit argument negeert de biologische realiteit: stadsduiven broeden ook bij onvoldoende voedselaanbod, omdat hun voortplantingsdrift genetisch vastligt en niet, zoals bij echte wilde dieren, door het voedselaanbod wordt gestuurd.
Voederverboden: regulering door uithongering
Sinds 1 januari 2023 geldt in het kanton Zürich een volledig herziene jachtwet met een allesomvattend voederverbod voor wilde dieren, dat ook op stadsduiven wordt toegepast. Ondanks het verbod voeren georganiseerde groepen nog steeds duiven. De stad Zürich spreekt van een toegespitst probleem (SRF, 2025). De stichting Stadttauben-Management Schweiz waarschuwt: «Alle voedselbronnen in een stad voor duiven afsluiten en een voederverbod consequent handhaven, zou neerkomen op een dodingsmaatregel door uithongering. Deze vorm van populatievermindering gaat voor de dieren gepaard met aanzienlijk lijden en pijn en is niet verenigbaar met de dierenwelzijnswet» (Stadttauben Schweiz, Stadttauben-Management in Schweizer Städten).
Het Federale Bureau voor Voedselveiligheid en Veterinaire Zaken (BLV) bevestigt: «Voor het weren van duiven mogen geen middelen worden ingezet die de dieren ten onrechte pijn en verwondingen toebrengen» (BLV, Tauben). In de praktijk worden echter maatregelen toegepast die uit het oogpunt van dierenwelzijn problematisch zijn: stekelmanchetten, die tot ernstige verwondingen kunnen leiden; netten waar duiven achter kruipen en de uitgang niet meer terugvinden; en het stelselmatig onthouden van voedsel aan dieren die genetisch niet in staat zijn hun voortplanting af te stemmen op de hoeveelheid voedsel.
Het Augsburgse model: de enige oplossing die werkt
De enige aantoonbaar effectieve en diervriendelijke methode om stadsduivenpopulaties te beheersen is het zogeheten Augsburgse model: begeleide duiventillen waarin de dieren soortgericht worden gevoerd, broedplaatsen vinden en de gelegde eieren worden vervangen door namaakeieren (geboortebeperking). In Bazel besloot de Grote Raad in januari 2026, als tegenvoorstel op het Stadsduiven-initiatief, tot een vierjarig pilotproject met vijf begeleide duiventillen en keurde daarvoor 830.000 frank goed. Op 14 juni 2026 verwierpen de stemgerechtigden het initiatief en namen zij het tegenvoorstel aan met 67,8 procent ja-stemmen (Kanton Basel-Stadt, eindresultaat 14.6.2026; Stadsduiven: Basel stemt, Zürich doodt, Bern geeft het goede voorbeeld). In Luzern exploiteert de stad sinds 2001 een stadsduivenproject met twee duiventillen en voortplantingscontrole. In Zürich zijn er drie duiventillen, die volgens de vereniging Stadttauben Schweiz niet volstaan. Een petitie met meer dan 9.000 handtekeningen eiste uitbreiding (SRF, 2025). In september 2026 gaf het Zürcher stadsparlement het stadsbestuur met 61 tegen 53 stemmen de opdracht een kredietvoorstel uit te werken voor de uitbreiding van begeleide duiventillen volgens het Augsburgse model (Zürich besluit uitbreiding van duiventillen in plaats van doden).
Meer hierover: Dierenwelzijnsprobleem: wilde dieren gaan gruwelijk ten onder door recreatieve jagers
De bejaging: schietoefening op de doortrek
Juridische situatie
Volgens de federale jachtwet zijn de houtduif en de turkse tortel jachtbare vogelsoorten met een gesloten seizoen van 16 februari tot en met 31 juli (JSG, art. 5 lid 1 letter m). De verwilderde stadsduif mag het hele jaar worden bejaagd (JSG, art. 5 lid 3). Het kanton Zürich heeft de turkse tortel in 2025 van de lijst van jachtbare soorten geschrapt; de houtduif blijft daar jachtbaar (Hoe een individuele initiatiefnemer de vogeljacht in Zürich inperkte). In het kanton Basel-Landschap geldt bijvoorbeeld voor de houtduif en de Turkse tortel een jachtperiode van 1 augustus tot 15 februari (Kanton BL, Jagdzeiten 2024/25). De kantons kunnen de gesloten seizoenen verlengen of inperken. BirdLife Schweiz stelt: «Ecologisch volkomen overbodig is niet alleen de jacht op hazen, maar ook die op vogels» (BirdLife Schweiz, Jagdstatistik). De NABU eist dat de houtduif uit de jachtwetgeving wordt gehaald en onder het natuurbeschermingsrecht wordt gebracht (NABU, Ringeltaube).
De omvang van de afschot
De Eidgenössische Jagdstatistik vermeldt de duivensoorten afzonderlijk. In 2025 werden in Zwitserland 4.409 verwilderde stadsduiven (waarvan 2.593 in het kanton Zürich), 1.169 houtduiven en 110 Turkse tortels gedood. Bij de houtduif zijn 272 dieren afkomstig van speciale afschotten in het kanton Genève, waar geen recreatieve jacht bestaat. Van 2016 tot 2025 werden 1.637 Turkse tortels geschoten, waarvan 471 in het kanton Zürich. In totaal werden in 2025 in Zwitserland 22.178 vogels van jaagbare soorten gedood (Eidgenössische Jagdstatistik, geraadpleegd op 21.10.2026; Jachtstatistiek Zwitserland 2025).
Ter vergelijking: in Duitsland worden jaarlijks tussen 655.000 en 917.000 wilde duiven geschoten. Alleen al in Noordrijn-Westfalen werden in het seizoen 2005/2006 ongeveer 639.000 wilde duiven geschoten. De NABU documenteert dat ongeveer de helft van de afschotten van houtduiven in NRW tijdens het broedseizoen plaatsvond, «wat onder meer tot gevolg heeft dat de jonge vogels als wees achterblijven en verhongeren. Dit valt niet te rijmen met de dierenwelzijnswet en een ethisch verantwoorde omgang met dieren» (NABU NRW, Ringeltaube).
De zomertortel: de waarschuwing waar niemand naar luistert
De zomertortel (Streptopelia turtur) is de kleinste Europese duivensoort en staat sinds 2015 als «kwetsbaar» (VU) op de wereldwijde Rode Lijst van de IUCN. Wereldwijd is in de afgelopen 16 jaar een derde van alle zomertortels verdwenen. In Zwitserland zijn de aantallen klein en dalend (BirdLife Schweiz, 2023). Een inventarisatie in Genève (GOBG, 2017–2019) toonde een dramatische achteruitgang tot nog maar 16 territoria, een daling van 70 procent sinds 1998. De Rode Lijst van de broedvogels van BAFU en Vogelwarte (2021) heeft de zomertortel van «nog niet bedreigd» (NT) opgewaardeerd naar «ernstig bedreigd» (EN) en waarschuwt dat de vooruitzichten voor zomertortel en grauwe gors «steeds somberder zijn. Hun voortbestaan in Zwitserland staat op het spel.»
De zomertortel mag in Zwitserland niet worden bejaagd, maar sterft toch uit: door de intensivering van de landbouw, het gebruik van pesticiden, het verlies van braakliggende akkers en heggen, en door de recreatieve jacht en stroperij op de trekroute door het Middellandse Zeegebied, waar jaarlijks miljoenen zomertortels worden afgeschoten (BirdLife International, 2018). De zomertortel laat zien wat er gebeurt wanneer een duivensoort aan meerdere bedreigingen tegelijk blootstaat. De houtduif en de Turkse tortel staan vandaag nog niet op de Rode Lijst. Maar de zomertortel stond daar ook niet op, voordat het te laat was.
Meer hierover: Dossier: Jacht en biodiversiteit
Intelligentie: meer dan een “vogelbrein”
Navigatie: de biologische GPS
Duiven beschikken over een van de meest complexe navigatiesystemen in het dierenrijk. Een studie van de Ludwig-Maximilians-Universität München (LMU), in 2025 gepubliceerd in Science, heeft het neurale mechanisme van hun magneetzintuig ontrafeld: gespecialiseerde haarcellen in het binnenoor zetten magnetische velden door middel van elektromagnetische inductie om in elektrische signalen, die via de vestibulaire kern worden doorgestuurd naar het mesopallium (een hersengebied voor complexe verwerking). Professor David Keays (LMU) beschrijft het systeem als een “biologische GPS” die volgens hetzelfde natuurkundige principe werkt als het draadloos opladen van smartphones (LMU München, Science 2025).
Al in 2012 hadden Le-Qing Wu en David Dickman (Baylor College of Medicine, Houston) in Science aangetoond dat zenuwcellen in de hersenstam van duiven de richting, intensiteit en polariteit van het magnetisch veld coderen, waardoor de vogels zowel de windrichting als de geografische breedte kunnen berekenen (Spektrum der Wissenschaft, 2012). Duiven combineren dit magneetzintuig met een zonnekompas, geurgeoriënteerde navigatie en visuele herkenning van oriëntatiepunten. Een studie van de Universiteit van Zürich liet met een mini-neurologger zien dat de hersenactiviteit van een postduif sprongsgewijs toeneemt wanneer ze een bekend kenmerk van het landschap herkent (Vyssotski, Current Biology).
Cognitieve vermogens
Duiven kunnen meer dan 800 verschillende afbeeldingen onthouden en ze na weken nog correct herkennen. Onderzoekers van de Universiteit van Bochum en de Universiteit van Otago (Nieuw-Zeeland) toonden in 2016 aan dat duiven de Engelse spelling kunnen leren en correct gespelde woorden kunnen onderscheiden van verzonnen woorden. Een Amerikaanse studie liet zien dat duiven tijd en ruimte op een vergelijkbaar abstracte manier verwerken als mensen en apen (Meinbezirk.at, 2021). Daarnaast kunnen duiven categorieën vormen, kunststijlen onderscheiden (Monet versus Picasso), gezichten herkennen en zelfs elementaire wiskundige principes toepassen. Al deze vaardigheden zijn aangetoond bij gedomesticeerde duiven, dus bij precies die dieren die wij verguizen als 'ratten van de lucht'.
Ecologische betekenis
Zaadverspreiding
Houtduiven en Turkse tortels eten bessen, beukennootjes, eikels en zaden en verspreiden deze via hun uitwerpselen over grote afstanden. Als trekvogels dragen houtduiven bij aan de verbinding van plantenpopulaties die door de versnippering van het landschap steeds meer geïsoleerd raken.
Voedselketen
Duiven zijn een belangrijke prooi voor roofvogels. De slechtvalk heeft zich als stadsvogel gevestigd omdat de stadsduif zijn belangrijkste prooi vormt. De rotsduif, de stamvorm van de huisduif, was in het Middellandse Zeegebied de belangrijkste prooi van de slechtvalk. Ook havik en sperwer slaan regelmatig houtduiven. De oehoe, de grootste Europese uil, eet in veel regio's vooral houtduiven (Graumännchen.org). Zonder duiven zouden de populaties van deze roofvogels en uilen in gevaar komen.
Opruiming van kadavers en bodemreiniging
Stadsduiven ruimen etensresten en afval op openbare plaatsen op. Deze dienst wordt nooit gekwantificeerd, maar ze ontlast de stedelijke reiniging en vermindert het voedselaanbod voor ratten. Waar stadsduiven consequent worden verdreven, profiteren niet de bewoners, maar de rattenpopulaties.
Wat er zou moeten veranderen
- Schrapping van de houtduif en de Turkse tortel uit de lijst van bejaagbare soorten: De bejaging van duiven heeft geen redelijke grond in de zin van de dierenwelzijnswet. De houtduif is een trekvogelsoort waarvan de bejaging in het broedseizoen leidt tot wezen onder de jonge vogels. De Turkse tortel vertoont in Noordrijn-Westfalen een populatieafname van meer dan 40 procent; de bejaging ervan in Zwitserland valt niet te rechtvaardigen.
- Herindeling van de stadsduif als verwilderd huisdier: De juridische indeling van de stadsduif als wild dier is wetenschappelijk onjuist en ethisch onhoudbaar. Verwilderde tamme duiven zijn genetisch gezien huisdieren, van wie het gedrag door duizenden jaren van fokkerij is gevormd. Zij horen onder de bescherming van het huisdierenrecht te vallen en niet onder de jachtwet.
- Begeleide duiventillen in alle Zwitserse steden volgens het Augsburgse model: De enige aantoonbaar effectieve en diervriendelijke methode voor populatiebeheer van stadsduiven is de combinatie van begeleide duiventillen, gecontroleerde voedering en het omruilen van eieren. Voederverboden alleen verkleinen de duivenpopulatie niet, omdat de broedactiviteit genetisch bepaald is. Ze leiden slechts tot ondervoeding, ziekte en dierenleed.
- Verbod op diervijandige verjagingsmaatregelen: Piekstrips waaraan duiven zich verwonden, vergiftigd aas en netten waarachter duiven worden ingesloten, moeten worden verboden en consequent worden bestraft.
- Bescherming van de tortelduif en haar leefgebieden: Zwitserland moet zich internationaal inzetten voor een volledig jachtmoratorium op de tortelduif en nationaal braakliggende akkers, heggen en structuurrijke landbouwgebieden bevorderen, die de tortelduif als broed- en foerageergebied dienen.
Argumentatie
«Stadsduiven zijn ‘ratten van de lucht’ en overdragers van ziekten.» De aanduiding “ratten van de lucht” gaat terug op een documentaire uit 1951 en is een propagandabegrip zonder wetenschappelijke grondslag. Het Zwitserse Federale Bureau voor Voedselveiligheid en Veterinaire Zaken (BLV) somt weliswaar theoretische ziekterisico’s op, maar daadwerkelijke overdracht op de mens komt uiterst zelden voor. Studies tonen aan dat het risico van stadsduiven niet groter is dan dat van andere wilde vogels. Het zwartmaken van de stadsduif als hygiënegevaar dient om het verjagen en doden van een weerloos dier maatschappelijk acceptabel te maken.
«Voederverboden zijn noodzakelijk om de duivenpopulatie te beheersen.» Voederverboden verminderen de duivenpopulatie niet. Omdat het broedgedrag genetisch vastligt, planten ook ondervoede stadsduiven zich voort. Het resultaat is niet minder duiven, maar zieker duiven, die meer medelijden opwekken bij voorbijgangers en daardoor vaker stiekem worden gevoerd. De Stiftung Stadttauben Schweiz documenteert: “Als enkele maatregel heeft een voederverbod nauwelijks invloed op de omvang van de populatie” (Stadttauben Schweiz, beleidsdocument). Het Augsburger model met begeleide duiventillen en het omruilen van eieren is de enige aantoonbaar werkzame oplossing.
“De houtduif komt veel voor en veroorzaakt schade in de landbouw.” Dat een soort veel voorkomt, maakt het doden ervan niet automatisch toelaatbaar. De dierenwelzijnswet vereist een redelijke grond. De schade door houtduiven in de Zwitserse landbouw is lokaal beperkt en met afschrikmaatregelen (optische middelen, afleidingsvoer) beheersbaar. In Duitsland worden jaarlijks meer dan 700.000 wilde duiven geschoten, zonder dat de populatie duurzaam afneemt. Als het afschieten geen duurzaam effect heeft, is het geen schadepreventie, maar tijdverdrijf door te doden.
“Verwilderde huisduiven zijn wilde dieren en vallen onder de jachtwet.” De juridische indeling als wild dier verandert niets aan de biologische realiteit. Genetici en gedragsbiologen zijn het erover eens: verwilderde huisduiven blijven genetisch huisdieren. De stadsduif is plaatsgebonden, niet schuw, qua voortplanting afhankelijk van de mens (aangekweekte jaarrondbroed) en niet in staat om, zoals een wild dier, op voedselschaarste te reageren met verminderde voortplanting. Haar als wild dier behandelen is een juridische fictie die in strijd is met het dierenwelzijn.
“Het bejagen van wilde duiven is traditie en hoort bij de kleinwildjacht.” De traditie van de duivenjacht is geen argument om ermee door te gaan. In het Middellandse Zeegebied worden jaarlijks miljoenen trekvogels, waaronder tortelduiven, geschoten. De in heel Europa dalende populaties van veel trekvogelsoorten laten zien dat de cumulatieve bejaging langs de trekroutes niet duurzaam is. De NABU eist daarom dat alle trekvogelsoorten uit het jachtrecht worden gehaald. Zwitserland zou hierin voorop moeten lopen en niet achteraan moeten sukkelen.
Snelkoppelingen
Bijdragen op Wild beim Wild:
- Jacht in de feitencheck
- Waarom recreatieve jacht als populatiebeheer faalt
- Dierenwelzijnsprobleem: wilde dieren gaan gruwelijk ten onder door recreatieve jagers
- Dierenmishandeling: vossenmassacre in Zwitserland
- Stadsduiven: Basel stemt, Zürich doodt, Bern geeft het goede voorbeeld
- Zürich besluit uitbreiding van duiventillen in plaats van doden
- Jachtstatistiek Zwitserland 2025
Gerelateerde dossiers
- De alpensneeuwhoen in Zwitserland: een ijstijdrelict tussen klimaatcrisis, toerisme en geweerschot
- Steenbok in Zwitserland: gesmokkeld, gered, trofee
- Bever in Zwitserland: uitgezet en vrijgegeven voor afschot
- Houtsnip in Zwitserland: bedreigd, bejaagd en genegeerd
- Watervogels in Zwitserland: wintergasten in het vizier
- Duiven in Zwitserland: vredessymbool en massale afschot
- Kraaiachtigen Zwitserland: intelligentste dieren in het vizier
- Vlaamse gaai Zwitserland: boswachter in het vizier
- Marmot in Zwitserland: ijstijdrelict en massale afschot
- Wild konijn Zwitserland: ernstig bedreigd, toch nog bejaagbaar
- Sneeuwhaas in Zwitserland: klimaatcrisis en hagelschot
- Wasbeer in Zwitserland: afschot wegens vermeende verkeerde herkomst
- Steenmarter Zwitserland: cultuurvolger onder jachtdruk
- Boommarter in Zwitserland: schuwe bosbewoner onder jachtdruk
- Das Zwitserland: ecosysteem-ingenieur in het vizier
- Edelhert in Zwitserland: teruggekeerd en gedegradeerd tot afschot
- Ree in Zwitserland: meest geschoten wild dier van de recreatieve jacht
- Wild zwijn in Zwitserland: recreatieve jacht verergert het probleem
- Gems in Zwitserland: hoogjacht, klimaatstress en de mythe van overpopulatie
- Haas in Zwitserland: bedreigd, bejaagd en genegeerd
- Jachtstatistiek Zwitserland 2025: wat de cijfers van de federale overheid laten zien
- Zelfregulatie van wildpopulaties: wetenschappelijk bewijs uit Genève, Nationaal Park en internationale vergelijking
- Bos-wildconflict in Zwitserland: waarom het verbijtingsnarratief de recreatieve jacht niet rechtvaardigt
Bronvermeldingen
- BAFU, Eidgenössische Jagdstatistik: afschot en speciaal afschot huisduif, houtduif, turkse tortel 2005–2025, geraadpleegd op 21.10.2026 (jagdstatistik.ch)
- Zwitserse Vogelwacht Sempach: Houtduif, soortportret (vogelwarte.ch)
- BirdLife Zwitserland: De actuele jachtstatistiek en de herziene jachtwet (birdlife.ch)
- BirdLife Zwitserland (2023): Nieuwe Rode Lijst van wereldwijd bedreigde soorten, plaatsbepaling Zwitserland (birdlife.ch)
- BirdLife International (2018): State of the World’s Birds, Rode Lijst van de vogels
- BAFU / Zwitserse Vogelwacht (2021): Rode Lijst van de broedvogels (Zomertortel: EN) (bafu.admin.ch)
- NABU NRW: Houtduif, jacht en afschot tijdens het broedseizoen (nabu.de)
- NABU: Standpuntnota jacht, eis om de houtduif uit het jachtrecht te halen (nabu.de)
- Regeringsraad Basel-Stadt (2025): Stadsduivenconcept, pilotproject begeleide duiventillen (bs.ch)
- SRF (2026): Basel krijgt vijf duiventillen, initiatief wil er meer (srf.ch)
- SRF (2025): Weerspannige duivenvoeders verzetten zich tegen de wet (srf.ch)
- Watson (2023): In Zürich woedt de duivenoorlog (watson.ch)
- Stad Zürich: Duiven, voederverbod vanaf 2023 (stadt-zuerich.ch)
- BLV Federaal Bureau voor Voedselveiligheid en Veterinaire Zaken: Duiven (blv.admin.ch)
- Stadttauben Schweiz: Stadsduivenbeheer in Zwitserse steden (stadttauben.ch)
- Stichting Tier im Recht: Stadsduif als wild dier, juridisch twijfelachtig (tierimrecht.org, geciteerd in Watson)
- Keays, D. et al. (2025): Magnetische zin bij duiven, binnenoor en elektromagnetische inductie. Science (LMU München)
- Wu, L.-Q. en Dickman, D. (2012): De GPS van postduiven zit in de hersenen. Science (Baylor College of Medicine)
- Vyssotski, A. et al.: Hersenactiviteit van vrij vliegende postduiven, mini-neurologger. Current Biology (Universiteit Zürich)
- Wikipedia: Turkse tortel, populatie Zwitserland (15’000–20’000 broedparen)
- Graumännchen.org: Wilde duiven (afschot houtduif Duitsland 655’000–917’000)
- Kanton Basel-Landschaft: Jachttijden 2024/25 (houtduif, Turkse tortel)
- Kanton Basel-Stadt (2026): Eindresultaat van de stemming van 14 juni 2026, stadsduivеninitiatief en tegenvoorstel (bs.ch)
- IG Wild beim Wild (2026): Jachtstatistiek Zwitserland 2025
- Federale wet op de jacht en de bescherming van wilde zoogdieren en vogels (JSG, SR 922.0)
- Dierenwelzijnswet (TSchG, SR 455)
Onze aanspraak
Duiven zijn fascinerende dieren. Ze beschikken over een biologisch navigatiesysteem dat de wetenschap pas in 2025 voor het eerst gedeeltelijk heeft ontrafeld, een «GPS in het binnenoor» dat berust op het principe van elektromagnetische inductie. Ze kunnen honderden afbeeldingen onthouden, tijd en ruimte abstract verwerken en de regels van menselijke spelling aanleren. Ze hebben de mens in oorlogen als boodschappers gediend, als symbolen van vrede en liefde een eeuwenoude cultuurgeschiedenis gevormd en als onderzoeksobjecten essentiële inzichten in neurobiologie en cognitie opgeleverd.
En wat doen wij met ze? Wij schieten de houtduif tijdens de herfsttrek, omdat ze een “lekkere jachtbuit” zou zijn. Wij bejagen de Turkse tortel, die zich in Zwitserland pas sinds enkele decennia heeft gevestigd. Wij beschimpen de stadsduif als “ratten van de lucht” en proberen haar met voederverboden uit te hongeren, hoewel wij haar zelf als huisdier hebben gekweekt en daarna hebben uitgezet. En wij kijken toe hoe de zomertortel, ooit het symbool van de liefde, in Zwitserland ernstig bedreigd is en op de trekroute door het Middellandse Zeegebied met miljoenen tegelijk wordt neergeknald.
De conclusie is ondubbelzinnig: de houtduif en de Turkse tortel moeten van de lijst van bejaagbare soorten worden geschrapt. De stadsduif moet worden erkend als verwilderd huisdier en in alle Zwitserse steden worden verzorgd in begeleide duiventillen volgens het Augsburger model. En Zwitserland moet zich internationaal inzetten voor een volledig jachtmoratorium op de zomertortel. Dit dossier wordt voortdurend bijgewerkt wanneer nieuwe cijfers, studies of politieke ontwikkelingen daartoe aanleiding geven.
Meer over recreatieve jacht: in ons dossier over de jacht bundelen wij factchecks, analyses en achtergrondrapportages.
