Watervogels in Zwitserland: wintergasten in het vizier

Zo'n half miljoen watervogels overwintert elk jaar op Zwitserse meren en rivieren. Zwitserland heeft als overwinterings- en rustplaats een bijzondere internationale betekenis, en daarom ondertekende de Bondsraad in 1974 de Ramsar-conventie ter bescherming van wetlands. Tegelijkertijd worden in Zwitserland jaarlijks duizenden watervogels doodgeschoten. In 2025 werden zo'n 4.100 eenden gedood, daarnaast 22 fuuten, 201 meerkoeten en 1.538 aalscholvers (Jachtstatistiek Zwitserland 2025). Volgens de Zwitserse federale jachtwet (JSG, art. 5) mag er op wilde eenden worden gejaagd, met uitzondering van de uitdrukkelijk beschermde soorten. BirdLife Zwitserland stelt vast: «Ecologisch volstrekt overbodig is niet alleen de jacht op hazen, maar ook die op vogels.» De tafeleend staat op de wereldwijde Rode Lijst van de IUCN als «kwetsbaar» en op de Zwitserse Rode Lijst van broedvogels als «sterk bedreigd»; wintertaling, zomertaling, krakeend en slobeend gelden in Zwitserland als «kwetsbaar». Toch worden ze allemaal bejaagd. De meerkoet is Europees gezien ingedeeld als «potentieel bedreigd». Zwitserland ontvangt wintergasten uit half Europa en schiet op hen.

De bejaagbare watervogels in overzicht

Wilde eend (Anas platyrhynchos)

De wilde eend is de meest voorkomende en bekendste eendensoort van Zwitserland. Het mannetje (woerd) is in prachtkleed onmiskenbaar: metaalgroene kop, witte halsring, kastanjebruine borst, grijs lichaam. Het vrouwtje is bruin gespikkeld met een blauwe vleugelspiegel. De wilde eend weegt 850 tot 1.400 gram bij een lichaamslengte van 50 tot 65 centimeter. Ze leeft aan vrijwel alle soorten water, van bergmeren en rivieren tot stadsparken. In Zwitserland is de wilde eend zowel broedvogel als wintergast. Ze broedt vanaf maart, legt 7 tot 13 eieren en voedt de kuikens alleen op. De wilde eend is veruit de meest bejaagde eendensoort van Zwitserland. In 2025 werden 3.792 wilde eenden gedood, waarvan 568 in het kanton St. Gallen, 444 in Bern en 370 in Fribourg (Eidgenössische Jagdstatistik, de Zwitserse federale jachtstatistiek). In 2016 waren dat er nog 5.142.

Wintertaling (Anas crecca)

De wintertaling is de kleinste Europese eendensoort: slechts 34 tot 38 centimeter lang en 250 tot 400 gram zwaar. Het mannetje heeft een kastanjebruine kop met een brede, groene oogstreep. De wintertaling broedt in Zwitserland in kleine aantallen en is vooral aanwezig als wintergast en doortrekker. Ze geeft de voorkeur aan ondiepe, vegetatierijke wateren. Op de Rode Lijst van de broedvogels van Zwitserland (Knaus et al., 2021) geldt de wintertaling als “kwetsbaar” (VU). Toch werden in 2025 142 wintertalingen doodgeschoten, waarvan 55 in het kanton Fribourg en 37 in St. Gallen (Eidgenössische Jagdstatistik). De wintertaling is een van de drie eendensoorten die ook onder de (mislukte) herziene jachtwet bejaagbaar waren gebleven (Tages-Anzeiger, 2019).

Kuifeend (Aythya fuligula)

De kuifeend is een duikeend met een opvallend zwart-wit verenkleed bij het mannetje en een kenmerkende kuif aan de achterkant van de kop. Hij weegt 550 tot 900 gram en is 40 tot 47 centimeter lang. In Zwitserland heeft de kuifeend zich pas in de afgelopen decennia als broedvogel gevestigd en telt hij 160 tot 280 broedparen (Schweizerische Vogelwarte, Bestandsschätzung 2013–2016); op de Rode Lijst van de broedvogels geldt hij als “kwetsbaar” (VU). Als wintergast komt hij aanzienlijk vaker voor. De kuifeend duikt tot zes meter diep om mosselen, slakken en insectenlarven te eten. In 2025 werden 59 kuifeenden gedood, in 2016 waren het er 124 (Eidgenössische Jagdstatistik). De Schweizerische Vogelwarte Sempach beschrijft de soortenrijkste broedgebieden als “structuurrijke wetlands aan of in de buurt van de grotere meren” en benadrukt dat alleen de wilde eend onder de Zwitserse eenden algemeen en wijdverbreid is, terwijl alle overige eendensoorten zeldzame broedvogels zijn (Vogelwarte Sempach, Brutgebiete und Winterquartiere von Wasservögeln).

Tafeleend (Aythya ferina)

De tafeleend is een middelgrote duikeend met een roodbruine kop en een zwarte borst bij het mannetje. Sinds 2015 staat de soort op de wereldwijde Rode Lijst van de IUCN als «kwetsbaar» (VU) en ook Europees geldt ze als bedreigd (BirdLife International, European Red List of Birds 2021: VU). In Zwitserland is ze met 6 tot 9 broedparen een zeer zeldzame broedvogel en staat ze op de Rode Lijst van broedvogels als «ernstig bedreigd» (EN); tegelijkertijd is ze een belangrijke wintergast. Aan de Bodensee overwinteren tienduizenden tafeleenden; midwinter herbergt de regio internationaal belangrijke aandelen van de flyway-populatie (Wildtierportal BW, Tafelente). In 2025 werden in Zwitserland 35 tafeleenden gedood, in 2024 waren het er 46 en in 2016 nog 99 (Eidgenössische Jagdstatistik). BirdLife Schweiz bekritiseert: van de 4.729 in 2018 geschoten eenden behoorde slechts 2,2 procent tot de soorten die de herziene jachtwet nieuw had moeten beschermen (BirdLife Schweiz, Jagdstatistik).

Overige bejaagbare watervogels

Naast de eenden worden in Zwitserland ook de fuut (Podiceps cristatus), de meerkoet (Fulica atra) en de Aalscholver (Phalacrocorax carbo) bejaagd. De fuut staat op de Rode Lijst van broedvogels als «potentieel bedreigd» (NT) en behoort tot de nationaal prioritaire soorten. In 2019 werden 142 futen gedood, 71 procent meer dan het jaar ervoor; over bescherming werd niet eens gesproken (BirdLife Schweiz, Jagdstatistik). In 2025 waren het er nog 22, waarvan 12 in St. Gallen. De meerkoet is Europees ingedeeld als «potentieel bedreigd» (NT) en wordt in Zwitserland toch bejaagd: 201 afschoten in 2025, 423 in 2019 (Eidgenössische Jagdstatistik; BirdLife International, 2021). De aalscholver wordt als vermeende visrover geschoten in het belang van de beroepsvisserij: in 2025 ging het om 1.538 aalscholvers, waarvan 287 als speciaal afschot (Eidgenössische Jagdstatistik).

Zwitserland als winterverblijf: internationale verantwoordelijkheid

Een half miljoen gasten

Het Zwitserse vogelwaarnemingsstation Sempach documenteert: “Zwitserland herbergt in de winter zo'n een half miljoen watervogels” (Vogelwarte Sempach, Watervogeltellingen). De Zwitserse meren vriezen zelden dicht en bieden het hele jaar door voedsel. Dit maakt Zwitserland tot een van de belangrijkste overwinteringsgebieden van Midden-Europa voor eendensoorten die in Scandinavië, Rusland en Oost-Europa broeden. Aan het Bodenmeer en het Meer van Genève verzamelen zich tienduizenden duik- en zwemeenden.

Ramsar-conventie en beschermde gebieden

Zwitserland ondertekende de Ramsar-conventie in 1974, wees elf Ramsar-gebieden aan en stelde 10 water- en trekvogelreservaten van internationaal en 25 van nationaal belang vast (BAFU, Wasser- und Zugvogelreservate). Maar BirdLife Schweiz uit kritiek: van de ongeveer 40 gebieden die eigenlijk beschermd zouden moeten worden, ontbreekt nog altijd meer dan een derde in de beschermingsverordening van de federale overheid. Zwitserland heeft al jaren geen nieuw Ramsargebied meer aangewezen en is «hekkensluiter wat beschermde gebieden in Europa betreft» (BirdLife Schweiz, Feuchtgebiete, 2022). Juist aan het Bodenmeer en het Untersee, een van de belangrijkste watervogelgebieden van Europa, heeft Zwitserland geen enkel Ramsargebied aangewezen, terwijl Duitsland en Oostenrijk dat allang hebben gedaan.

De tegenstrijdigheid

Zwitserland verplicht zich internationaal tot bescherming van watervogels en hun leefgebieden, en schiet tegelijkertijd jaarlijks duizenden overwinterende gasten dood. Vogels die op Zwitserse meren bescherming zoeken, worden daar door recreatieve jagers en jaagsters ontvangen. De bejaging van eenden, futen en meerkoeten op de overwinteringswateren ondermijnt de internationale beschermingsstrategie en druist in tegen de geest van de Ramsar-Conventie.

Meer hierover: Dossier: Jacht en biodiversiteit

De bejaging: 15 soorten onder vuur

Juridische situatie

Volgens de federale jachtwet (JSG, art. 5 lid 1 onder o) mogen in Zwitserland wilde eenden worden bejaagd, met een gesloten seizoen van 1 februari tot en met 31 augustus; beschermd zijn alleen wilde ganzen, halfganzen, zaagbekken, zwanen en enkele zeldzame eendensoorten (art. 5 lid 2 JSG) en de witoogeend (art. 3bis JSV). Daarbij komen futen, meerkoeten en aalscholvers. De kantons kunnen de gesloten seizoenen verlengen of soorten beschermen. Loodhagel is bij de watervogeljacht al jaren verboden (art. 2 lid 1 onder l JSV). In 2020 werd een herziene jachtwet door het Zwitserse stemvolk verworpen. De herziene wet zou het aantal bejaagbare eendensoorten hebben teruggebracht tot drie (wilde eend, wintertaling, kuifeend), maar BirdLife Schweiz bekritiseerde dat daarmee 98 procent van de eendenafschotten toch toegestaan zou zijn gebleven en slechts 2,2 procent van de afschotten op nieuw beschermde soorten zou zijn neergekomen (BirdLife Schweiz, Jagdstatistik; Tages-Anzeiger, 2019).

De omvang van de afschot

In 2025 werden volgens de federale jachtstatistiek 3.792 wilde eenden, 142 wintertalingen, 59 kuifeenden, 35 tafeleenden, 18 krakeenden, 7 smienten en 4 slobeenden gedood, in totaal ongeveer 4.100 eenden van alle soorten. Daar kwamen 22 futen, 201 meerkoeten en 1.538 aalscholvers bij. Het aantal geschoten eenden is sinds 2016 (ongeveer 5.600) gedaald, maar bij de bedreigde soorten wintertaling en krakeend nam het in 2025 ten opzichte van het voorgaande jaar weer toe.

Bedreigde soorten onder vuur

Het schandaal van de Zwitserse watervogeljacht is dat ook soorten worden bejaagd die op rode lijsten staan. De tafeleend staat sinds 2015 op de wereldwijde rode lijst als «kwetsbaar» (VU) en op de rode lijst van de broedvogels van Zwitserland als «sterk bedreigd» (EN). Wintertaling, kuifeend, krakeend en slobeend gelden in Zwitserland als «kwetsbaar» (VU), de fuut als «potentieel bedreigd» (Knaus et al., 2021). De meerkoet is Europawijd ingedeeld als 'bijna bedreigd' (NT) (BirdLife International, 2021). Dat Zwitserland soorten bejaagt die internationaal als bedreigd gelden en tegelijkertijd het Ramsar-verdrag heeft ondertekend, is een tegenstrijdigheid die met geen enkele 'redelijke grond' in de zin van de dierenwelzijnswet te rechtvaardigen is.

Meer hierover: Dierenwelzijnsprobleem: wilde dieren gaan gruwelijk ten onder door recreatieve jagers

Ecologisch belang: watervogels als ecosysteemingenieurs

Voedingsstoffencyclus

Eenden en andere watervogels transporteren voedingsstoffen tussen wateren en landhabitats. Hun uitwerpselen bemesten oeverzones en bevorderen de plantengroei. Duikeenden zoals de kuifeend en de tafeleend dragen bij aan de regulering van mossel- en slakkenpopulaties en beïnvloeden zo de waterkwaliteit.

Zaadverspreiding

Zwemeenden zoals de wilde eend en de wintertaling verspreiden plantenzaden via hun spijsvertering (endozoöchorie) en in hun verenkleed (epizoöchorie) over honderden kilometers. Deze prestatie is onmisbaar voor de verbinding van geïsoleerde waterrijke gebieden en de genetische diversiteit van aquatische planten. Studies hebben aangetoond dat tot tien procent van de plantenzaden die door eenden worden opgenomen, de spijsvertering kiemkrachtig overleven.

Voedselketen

Watervogels zijn belangrijke prooidieren voor roofdieren zoals de zeearend, de slechtvalk, de havik en de vos. De zeearend, die in Zwitserland af en toe als wintergast opduikt en zich mogelijk in de toekomst weer zal vestigen, is voor zijn hoofdvoedsel afhankelijk van watervogels. Ook de oehoe vangt regelmatig eenden en meerkoeten. Wie watervogels decimeert, decimeert ook de voedselbasis van de roofdieren.

Indicatorsoort

Watervogelpopulaties zijn een erkende indicator voor de kwaliteit van watergebonden ecosystemen. Zwitserland voert al decennialang watervogeltellingen uit (Vogelwarte Sempach, watervogeltellingen). Afnemende populaties wijzen op een verslechtering van de waterkwaliteit, de beschikbaarheid van voedsel of toenemende verstoringen. Het is paradoxaal dat dezelfde soorten die als indicatoren voor de gezondheid van onze wateren dienen, tegelijkertijd worden bejaagd.

Wat er zou moeten veranderen

Onmiddellijke schrapping van alle bedreigde watervogelsoorten uit de jachtlijst: De tafeleend (wereldwijd VU, Zwitserland EN), wintertaling, purperreiger, krakeend en slobeend (Zwitserland VU), de fuut (Zwitserland NT) en de meerkoet (Europawijd NT) mogen niet langer bejaagd worden. De bejaging van soorten die op internationale rode lijsten staan, is onverenigbaar met het Ramsar-verdrag en de dierenwelzijnswet.
Reductie van het aantal bejaagbare eendensoorten naar nul: De recreatieve jacht op watervogels heeft geen redelijk doel. De eenden veroorzaken geen schade die het afschieten zou rechtvaardigen. De vleesopbrengst is marginaal, de verstoring van de wintergasten aanzienlijk. Alle eendensoorten zouden van de jachtlijst geschrapt moeten worden.
Uitbreiding van de water- en trekvogelreservaten: Zwitserland moet de ontbrekende 15 nationaal belangrijke watervogelgebieden in de beschermingsverordening opnemen en aan de Bodensee en Untersee grensoverschrijdende Ramsargebieden aanwijzen.
Jachtvrije zones op alle overwinteringswateren: De jacht op watervogels op de overwinteringswateren moet worden beëindigd. Wintergasten die uit half Europa naar Zwitserland komen, verdienen bescherming, geen hagel.
Consequente controle van het verbod op loodhagel: Loodhagel is in Zwitserland verboden bij de jacht op watervogels (art. 2 JSV), omdat het water vergiftigt en watervogels doodt die de hagelkorrels aanzien voor voedsel. De EU volgde in 2023 (EU verbiedt jacht op vogels met loodhagel in waterrijke gebieden). De kantons moeten het verbod ook handhaven.

Argumentatie

«De wilde eend komt veel voor en kan duurzaam bejaagd worden.» Dat een soort veel voorkomt, maakt het doden ervan niet automatisch zinvol. De wilde eend veroorzaakt geen schade die het afschieten zou rechtvaardigen. De vleesopbrengst van een wilde eend is minimaal. De verstoring van de wateren door de eendenjacht treft niet alleen de wilde eend, maar alle watervogels die op datzelfde water overwinteren, waaronder bedreigde soorten zoals de tafeleend. Elk schot op een wilde eend verjaagt tientallen andere vogels van hun rustplaats.

«De watervogeljacht heeft in Zwitserland een traditie.» De traditie van de watervogeljacht gaat terug tot een tijd waarin eenden een belangrijke voedselbron waren. Tegenwoordig is de eendenjacht een hobby die in strijd is met de dierenwelzijnswet. De «redelijke grond» voor het doden van een dier kan in de 21e eeuw niet het vrijetijdsvermaak van enkele recreatieve jagers en jaagsters zijn.

«Zwitserland heeft beschermde gebieden voor watervogels ingericht, de jacht vindt buiten deze gebieden plaats.»De beschermde gebieden vertonen leemtes: meer dan een derde van de nationaal belangrijke watervogelgebieden ontbreekt in de beschermingsverordening (BirdLife Schweiz, 2022). Watervogels houden zich niet aan de grenzen van reservaten. Ze maken gebruik van verschillende wateren en zijn mobiel op hun overwinteringsplaatsen. De jacht buiten de reservaten verstoort de vogels en drijft hen naar minder geschikte, energetisch ongunstigere wateren.

«De eendenjacht heeft geen invloed op de populaties.»Als de eendenjacht geen invloed heeft op de populaties, heeft ze ook geen doel. Afschot zonder effect en zonder noodzaak is zinloos doden. De dierenwelzijnswet vereist een redelijke grond voor het doden van een dier, en «het heeft geen invloed» is geen redelijke grond.

«De aalscholver eet te veel vis en moet gereguleerd worden.» De aalscholver is een natuurlijk onderdeel van de Zwitserse watervauna. De beroepsvisserij heeft de afgelopen decennia te lijden gehad onder verschillende factoren, waaronder overbemesting, onttrekking van voedingsstoffen door rioolwaterzuiveringsinstallaties, klimaatverandering en invasieve soorten. Van de aalscholver de zondebok maken, leidt af van de werkelijke oorzaken. In Genève, waar sinds 1974 geen recreatieve jacht meer plaatsvindt, werden in 2025 geen aalscholvers gedood (Dossier: Genève en het jachtverbod).

Snelkoppelingen

Bijdragen op Wild beim Wild:

Gerelateerde dossiers

Bronvermeldingen

BAFU, Eidgenössische Jagdstatistik: Wasservögel 2016–2025, Abschuss und Spezialabschuss nach Kantonen, geraadpleegd op 21.10.2026 (jagdstatistik.ch)
BirdLife Schweiz: De actuele jachtstatistiek en de herziene jachtwet (birdlife.ch, 2020)
BirdLife Schweiz (2015): Wereldwijde Rode Lijst 2015, tortelduif en tafeleend nieuw wereldwijd bedreigd (birdlife.ch)
BirdLife International (2021): European Red List of Birds 2021 (tafeleend VU, kuifeend NT, meerkoet NT, eider EN)
BirdLife Schweiz (2022): Zwitserland loopt sterk achter bij de bescherming van waterrijke gebieden en watervogelreservaten (birdlife.ch)
Schweizerische Vogelwarte Sempach: Watervogeltellingen, ongeveer een half miljoen wintergasten (vogelwarte.ch)
Schweizerische Vogelwarte Sempach: Broedgebieden en winterkwartieren van watervogels (vogelwarte.ch)
Schweizerische Vogelwarte (2020): Bestandsschätzung der Brutvögel in der Schweiz, Update 2013–2016 (tafeleend 6–9 paren, kuifeend 160–280 paren)
Tages-Anzeiger / Landbote (2019): In het vizier van de jagers (tafeleend, 15 bejaagbare eendensoorten, referendum)
Schweizer Bauer (2020): Jachtwet, stemming (nog maar 3 bejaagbare eendensoorten voorzien)
BAFU: Water- en trekvogelreservaten van internationale en nationale betekenis (bafu.admin.ch)
BAFU: Rode Lijsten, bedreigde soorten van Zwitserland (bafu.admin.ch)
Knaus P., Antoniazza S., Keller V., Sattler T., Schmid H., Strebel N. (2021): Rote Liste der Brutvögel. BAFU und Schweizerische Vogelwarte, Umwelt-Vollzug Nr. 2124 (bafu.admin.ch)
Ramsar-Conventie: Verdrag inzake watergebieden van internationale betekenis (SR 0.451.46)
Wildtierportal Baden-Württemberg: Tafeleend, Bodenmeer herbergt 7,7% van de Flyway-populatie
IUCN Rode Lijst: Tafeleend (Aythya ferina), status VU sinds 2015
IG Wild beim Wild (2026): Jagdstatistik Schweiz 2025 (wildbeimwild.com)
Bundesgesetz über die Jagd und den Schutz wildlebender Säugetiere und Vögel (JSG, SR 922.0), versie van 1 februari 2025 (fedlex.admin.ch)
Verordnung über die Jagd und den Schutz wildlebender Säugetiere und Vögel (JSV, SR 922.01), art. 2 en 3bis (fedlex.admin.ch)
Dierenwelzijnswet (TSchG, SR 455)
Verordening inzake water- en trekvogelreservaten (WZVV, SR 922.32)

Onze aanspraak

Zwitserland is een winterverblijfplaats voor een half miljoen watervogels. Eenden, duikers, meerkoeten en aalscholvers komen uit Scandinavië, Rusland, Oost-Europa en het Alpengebied naar onze meren, omdat ze hier open water, voedsel en relatieve rust vinden. Met de Ramsar-Conventie heeft Zwitserland zich verplicht deze leefgebieden en hun bewoners te beschermen. Het land heeft water- en trekvogelreservaten ingericht, watervogeltellingen gefinancierd en zich internationaal geprofileerd als een verantwoordelijke hoedster van de watergebieden. En vervolgens schiet het op zijn gasten.

Elk jaar worden in Zwitserland zo'n 4.000 eenden, honderden meerkoeten, tientallen futen en ongeveer 1.500 aalscholvers gedood. Daaronder bevinden zich soorten die op de mondiale en op de Zwitserse Rode Lijst staan. De tafeleend, waarvan de overwinterende populatie aan de Bodensee internationaal van belang is, wordt in Zwitserland geschoten. De meerkoet, in heel Europa geclassificeerd als "potentieel bedreigd", wordt in Zwitserland geschoten. De fuut, waarvan het aantal afschoten in één enkel jaar met 71 procent toenam, wordt geschoten zonder dat zijn bescherming ook maar ter discussie staat. Deze jacht is geen beheer van wilde dieren. Er is geen probleem dat wordt opgelost door het afschieten van eenden op winterse meren. Er is geen voorkomen schade. Er is geen "redelijke grond" in de zin van de Dierenwelzijnswet. Er is alleen de jacht op klein wild als vrijetijdsbesteding van een kleine minderheid, uitgeoefend ten koste van de biodiversiteit en de internationale verplichtingen van Zwitserland.

De conclusie is duidelijk: alle watervogels moeten in Zwitserland uit de jachtcatalogus worden geschrapt. Zwitserland moet zijn verantwoordelijkheid als overwinteringsgebied serieus nemen, de ontbrekende beschermde gebieden alsnog aanmelden en de eendenjacht op overwinteringswateren beëindigen. Dit dossier wordt voortdurend geactualiseerd wanneer nieuwe cijfers, studies of politieke ontwikkelingen daarom vragen.

Meer over recreatieve jacht: in onze dossieroverzicht bundelen wij factchecks, analyses en achtergrondrapportages.