Wasbeer in Zwitserland: afschot wegens vermeende verkeerde herkomst

De wasbeer is een nieuwkomer in Zwitserland. Sinds de eerste waarneming in 1976 in het kanton Schaffhausen breidt hij zich langzaam vanuit het noorden uit. Hij is nog zeldzaam: in 2025 werden volgens de Eidgenössische Jagdstatistik in heel Zwitserland 84 wasberen geschoten, in 2023 waren het er 44 (Jachtstatistiek Zwitserland 2025). Maar als 'neozoön' mag hij het hele jaar door en zonder gesloten seizoen bejaagd worden. De wetenschappelijke basis voor deze vogelvrijverklaring is dun. De omvangrijkste veldstudie van Europa komt tot de conclusie: de wasbeer is geen soortendoder. Zwitserland vervolgt hem desondanks.

Fiche

De wasbeer (Procyon lotor) behoort tot de familie van de kleine beren (Procyonidae) en komt oorspronkelijk uit Noord- en Midden-Amerika. Het is een middelgroot zoogdier met een lichaamslengte van 41 tot 71 centimeter (zonder staart) en een gewicht van 3,6 tot 9 kilogram, waarbij het gewicht aanzienlijk schommelt naargelang het seizoen en het voedselaanbod. Zijn meest opvallende kenmerk is het zwarte gezichtsmasker, dat hem een onmiskenbaar uiterlijk geeft. De borstelige staart heeft zwart-witte ringen. De voorpoten zijn buitengewoon behendig en lijken op kleine handjes, waarmee de wasbeer voedsel kan betasten, openen en 'wassen'.

Biologie en levenswijze

De wasbeer is overwegend schemer- en nachtactief. Hij is een uitstekende klimmer en zwemmer en bewoont bij voorkeur waterrijke loof- en gemengde bossen. Als slaapplaats kiest hij holle bomen, vossen- of dassenholen, rotsspleten of, in de buurt van bebouwing, zolders en gereedschapsschuurtjes (Umweltberatung Luzern, Waldwissen.net). In Zwitserland breidt hij zich vooral uit langs rivieren, met het zwaartepunt in Noordwest-Zwitserland: in 2025 werden 54 van de 84 geschoten wasberen in Aargau en 23 in het kanton Basel-Landschaft gedood (Eidgenössische Jagdstatistik). Inmiddels zijn er echter ook waarnemingen in Centraal-Zwitserland, bij het Walensee en bij het Meer van Genève.

De wasbeer leeft in sociale structuren die complexer zijn dan lang werd aangenomen. Vrouwtjes (moeders) vormen matrilineaire groepen, zogenaamde moederfamilies, met vaste territoriumgrenzen ten opzichte van andere groepen. Mannetjes trekken tussen de territoria van de vrouwtjes rond en vermijden daarbij gericht paring met hun eigen dochters (Michler, Projekt Waschbär, Müritz-Nationalpark, 2018). Deze sociale structuur toont een hoogontwikkeld gedrag dat in tegenspraak is met het simpele etiket van «invasieve plaagdier».

Voortplanting

De paartijd valt in de maanden februari en maart. Na een draagtijd van circa 63 dagen werpt het vrouwtje in april of mei gemiddeld 2 tot 5 jongen. In het wild bedraagt de levensverwachting slechts 1,8 tot 3,1 jaar (Wikipedia, Waschbär). Recreatieve jacht en verkeersongevallen zijn de twee meest voorkomende doodsoorzaken. Wasbeerpopulaties beschikken over een uitgesproken compensatiemechanisme: wanneer dieren wegvallen door ziekte of bejaging, nemen jongere vrouwtjes in sterkere mate deel aan de voortplanting en vullen zo de verliezen snel weer aan (Michler, 2018).

Voedsel

De wasbeer is een uitgesproken voedselopportunist. De omvangrijkste Europese studie, het onderzoeksproject in het Müritz-Nationalpark (dr. Berit Michler en dr. Frank-Uwe Michler, TU Dresden, 2006–2017), laat zien dat zijn voedsel gemiddeld over het jaar voor meer dan 50 procent uit weekdieren bestaat, zoals regenwormen en slakken. Plantaardig voedsel (vruchten, bessen, noten) maakt ongeveer 32 procent uit. Gewervelde dieren vormen slechts een klein aandeel (IG Wild beim Wild, Nordkurier, 2019). De wasbeer is geen gespecialiseerde jager, maar een verzamelaar die neemt wat beschikbaar is.

Hoe de wasbeer naar Europa kwam: een door mensen gemaakte geschiedenis

Pelsfarms en uitzettingen

De wasbeer is geen indringer die zelf zijn weg naar Europa heeft gezocht. Hij is door de mens hierheen gebracht. In de jaren twintig en dertig van de vorige eeuw importeerden exploitanten van pelsfarms wasbeers uit Noord-Amerika naar Duitsland. In 1934 werden aan de Edersee in Hessen twee paren gericht in het wild losgelaten om de «inheemse fauna te verrijken» (Wikipedia, Waschbär). In de naoorlogse periode ontsnapten nog meer dieren uit verwoeste pelsfarms. Uit deze bronnen ontwikkelde zich de volledige Europese populatie.

Aankomst in Zwitserland

In 1976 werd in het kanton Schaffhausen voor het eerst een wasbeer in Zwitserland waargenomen. Sinds 2003 komt hij ook voor in het oevergebied van het Meer van Genève. De wasbeer trekt op natuurlijke wijze binnen vanuit de Duitse populaties over de noordgrens. In de jaren tachtig volgden waarnemingen in de kantons Solothurn, Basel-Landschaft, Thurgau en Schaffhausen (Waldwissen.net, 2025). De populatie is nog altijd zeer klein: een exacte telling bestaat niet, maar de afschotcijfers (2020: 2, 2021: 13, 2022: 17, 2023: 44, 2024: 69, 2025: 84) wijzen op gestage groei (Eidgenössische Jagdstatistik). Afschotcijfers zijn echter geen telling van de populatie: ze hangen ook af van hoe intensief er wordt gejaagd.

De wasbeer is in Zwitserland omdat de mens hem naar Europa heeft gebracht. Hij heeft zijn leefgebied niet 'gestolen', hij is hierheen versleept en maakt er nu het beste van.

De bejaging: het hele jaar vogelvrij

Juridische situatie

In Zwitserland geldt de wasbeer als 'uitheemse soort' (neozoön) en volgens de federale jachtwet (JSG, art. 5 lid 3 letter a) mag hij het hele jaar door en zonder gesloten seizoen worden bejaagd, net als de wasbeerhond en de verwilderde huiskat. Er zijn geen afschotplannen, geen quotaregeling en geen verplichting tot benutting. Wie een geldige jachtvergunning heeft, mag hem op elk moment van het jaar neerschieten, ook tijdens de jongenopvoeding. Het kanton Solothurn noemt hem een 'eerder ongewenste gast' en een 'potentiële overdrager van ziekten' (Kanton Solothurn). Het uitgesproken doel van de autoriteiten is om 'een vestiging van de wasbeer in Zwitserland helemaal niet toe te laten' (jacht- en visserijbeheerder van het kanton Appenzell Innerrhoden, SRF, 2021).

De omvang van de afschot

De afschotcijfers zijn nog laag, maar stijgen sterk: in 2020 werden 2 wasberen afgeschoten, in 2022 waren het er 17, in 2023 al 44, in 2024 69 en in 2025 84, waarvan 54 in Aargau, 23 in Basel-Landschap en 6 in Solothurn (Jachtstatistiek Zwitserland 2025). Het kanton Aargau stelt de recreatieve jagers daarvoor speciaal ontwikkelde kastvallen ter beschikking; in het kanton Zürich ligt het aantal afgeschoten wasberen volgens het jachtbestuur al jaren op één tot vijf per jaar (Wasbeer in Zürich). In het kanton Basel-Landschaft werden in 2023 meer dan 30 wasberen aangetroffen, en de autoriteiten gaan ervan uit dat de aantallen verder zullen stijgen (20 Minuten, 2024). De recreatieve jagers worden in meerdere kantons opgeroepen om wasberen bij ontmoetingen af te schieten. Levendvangende vallen worden ingezet, maar moeten minstens eenmaal per dag worden gecontroleerd.

Het mislukken van de uitroeiingsstrategie

Het voorbeeld Duitsland laat zien waarom de strategie van het 'voorkomen van vestiging' gedoemd is te mislukken. In Duitsland werden in het jachtjaar 2024/25 volgens de afschotstatistiek meer dan 280.000 wasberen gedood (282.499 dode wasberen en de populatie blijft groeien). De populatie wordt geschat op meer dan een miljoen dieren en groeit nog steeds (Wikipedia, Waldwissen.net). De zoöloog Frank-Uwe Michler heeft berekend dat er jaarlijks minstens 300.000 dieren zouden moeten worden afgeschoten om de populatie daadwerkelijk te verkleinen. De recreatieve jacht heeft de verspreiding van de wasbeer in Duitsland niet kunnen stoppen. Er is geen reden om aan te nemen dat de situatie in Zwitserland anders zal verlopen.

De wasbeeronderzoeker Hohmann maakt duidelijk dat alleen het ontbreken van natuurlijke vijanden in het Europese gebied een intensieve bejaging niet rechtvaardigt, aangezien natuurlijke predatie ook in het Noord-Amerikaanse oorspronkelijke verspreidingsgebied geen noemenswaardige rol als doodsoorzaak speelt (Wikipedia, Waschbär). In Zwitserland is de oehoe de grootste natuurlijke vijand van de wasbeer (Umweltberatung Luzern).

Meer hierover: Waarom recreatieve jacht als populatiebeheer faalt

Het 'soortenmoordenaar'-verhaal: wat de wetenschap werkelijk zegt

De Müritz-studie

De meest omvangrijke en langstlopende veldstudie naar de wasbeer in Europa werd van 2006 tot 2017 uitgevoerd in het Müritz-Nationalpark (Mecklenburg-Vorpommern). Het team rond dr. Berit Michler en dr. Frank-Uwe Michler van de TU Dresden ving in de loop der jaren 145 dieren, voorzag er 69 van van zenderhalsbanden en verzamelde honderden mestmonsters voor voedselanalyse. De centrale vraag luidde: is de wasbeer gevaarlijk voor inheemse en beschermde diersoorten?

De conclusie van het onderzoek luidt: nee. Uit de berekeningen bleek dat gewervelde dieren slechts in zeer kleine aantallen werden buitgemaakt en dat de betrokken soorten in het onderzoeksgebied talrijk voorkwamen. De meeste beschermde soorten in het gebied behoorden niet tot het voedselspectrum van wasberen. In het proefschrift van Berit Michler (TU Dresden, 2017) wordt vastgesteld dat op basis van de gedocumenteerde populatiestructuur en het ontbreken van voedselspecialisatie ook in de toekomst niet van een negatieve ecologische invloed hoeft te worden uitgegaan. De resultaten wijzen op een “hoogst opportunistisch gebruik van de in het gebied beschikbare voedselbronnen”.

NABU Gifhorn vat de stand van het onderzoek als volgt samen: “Hoewel er telkens weer wordt bericht over de negatieve invloed van de wasbeer als nestrover en predator van kleinwild, zijn er vanuit wetenschappelijk oogpunt uit zijn allochtone verspreidingsgebied, ook bij toenemende populatiegroei, geen wetenschappelijk reproduceerbare bewijzen” (NABU Gifhorn, naar Michler 2017).

Lokale risico's erkennen, algemene oordelen afwijzen

De Müritz-studie sluit niet uit dat de wasbeer op lokaal niveau en in gebieden die door de mens sterker verstoord zijn een negatieve invloed kan hebben op afzonderlijke soorten, met name op grondbroeders en amfibieën. Studies uit Saksen-Anhalt hebben broedverliezen gedocumenteerd bij rode wouw, gierzwaluw, draaihals en bonte vliegenvanger (Wikipedia, Waschbär). Deze lokale bevindingen moeten serieus worden genomen, maar rechtvaardigen geen algemene uitroeiingsstrategie. Soortenbescherming is het effectiefst waar zij de concrete bedreigingen aanpakt: verlies van leefgebied, versnippering, pesticidengebruik en verstoring. De wasbeer tot zondebok maken voor problemen die de mens heeft veroorzaakt, is gemakkelijk, maar niet doeltreffend.

Het compensatiemechanisme

De Müritz-studie heeft een mechanisme gedocumenteerd dat de zinloosheid van de bejaging bijzonder duidelijk maakt: wanneer wasberen door ziekten of afschot wegvallen, nemen jaarlijkse wijfjes, die normaal gesproken nog niet voortplanten, het jaar daarop vaker deel aan de voortplanting en compenseren zo snel de verliezen (Michler, 2018). De hondsziekte, die in het studiegebied tot een instorting van de populatie leidde, bleef bovendien beperkt tot één enkel territorium, omdat de vaste territoriumgrenzen van de moederfamilies de verspreiding verhinderden. Dit sociale systeem is veerkrachtiger tegen ingrepen dan de recreatieve jagers willen toegeven.

De wasbeer en het debat over 'neozoën'

Wat 'uitheems' werkelijk betekent

De wasbeer wordt in Zwitserland geclassificeerd als 'invasieve neozoön'. Maar wat betekent 'uitheems' in een wereld waarin de mens al eeuwenlang soorten over de hele aardbol verplaatst? De wasbeer is niet op eigen initiatief naar Europa gekomen. Hij werd door de mens geïmporteerd, uitgezet en staat nu op eigen benen. Hem straffen omdat hij overleeft en zich aan de nieuwe omstandigheden heeft aangepast, is ethisch twijfelachtig.

De IG Wild beim Wild bekritiseert de jaarrond geldende vogelvrijverklaring van de wasbeer als 'pseudobiologische, onecologische verdoemenis van uitheemse soorten' (IG Wild beim Wild, neozoën). Hoe Zwitserland over het algemeen met uitheemse soorten omgaat, laat het dossier zien: Neozoën en de jacht in Zwitserland. De dierethicus prof. Markus Wild (Universiteit Bazel) steunde in 2021 een petitie voor de bescherming van de wasbeer in Zwitserland.

De Duitse vergelijking

In Duitsland leven meer dan een miljoen wasberen, en er worden jaarlijks ruim 200.000 gedood. De populatie groeit desondanks. Afzonderlijke steden zoals Berlijn bespreken al of de wasbeer niet geaccepteerd moet worden als onderdeel van de stedelijke fauna en in plaats van met afschot beheerd moet worden met castratieprogramma's en preventie (TierWelt, 2021). Zwitserland heeft de kans om te leren van de fouten van Duitsland in plaats van ze te herhalen.

Meer hierover: Feiten in plaats van jagerslatijn over wasbeertjes

Wat er zou moeten veranderen

Invoering van een gesloten seizoen tijdens de jongenopfok: Dat de wasbeer, net als de wasbeerhond en de verwilderde huiskat, in Zwitserland het hele jaar door zonder enige gesloten tijd bejaagd mag worden, ook tijdens de geboorte en de opvoeding van de jongen, is in strijd met de beginselen van de Dierenwelzijnswet (TSchG). Ook uitheemse soorten hebben recht op minimumnormen voor dierenwelzijn. Het doden van moederdieren die jongen verzorgen moet worden verboden.
Wetenschappelijk onderbouwd beheer in plaats van algemene vervolging: De huidige strategie van het «voorkomen van vestiging» is mislukt. De wasbeer is in Zwitserland aangekomen en zal blijven. De autoriteiten moeten afstappen van de uitroeiingsstrategie en een wetenschappelijk onderbouwd coëxistentiebeheer ontwikkelen dat lokale conflicten aanpakt, zonder de soort algemeen te vervolgen.
Preventie in plaats van afschot in bebouwd gebied: Wasberen in bebouwd gebied zijn een beheerprobleem, geen jachtprobleem. Marterbestendige afvalcontainers, beveiligde toegangen tot daken en een strikt voederverbod zijn de enige doeltreffende maatregelen. De ervaringen uit Kassel en andere Duitse steden laten zien dat preventief conflictbeheer de problemen effectief minimaliseert (Michler en Michler, 2012).
Bescherming van de inheemse fauna door verbetering van leefgebieden: Waar de wasbeer daadwerkelijk beschermde soorten bedreigt, zoals bodembroeders of amfibieën, moeten de beschermingsmaatregelen bij de bron beginnen: verbetering van de broedhabitats, aanleg van paaiwateren met bescherming tegen predatie, verbetering van de structuurvariatie. De wasbeer afschieten en tegelijkertijd de leefgebieden van de betrokken soorten vernietigen is geen soortenbeschermingsstrategie.
Onderzoek en monitoring: Er zijn geen betrouwbare populatiecijfers voor de wasbeer in Zwitserland. De verspreidingskaart van info fauna is gebaseerd op meldingen en toevallige waarnemingen. Systematische monitoring is een voorwaarde voor elk op bewijs gebaseerd besluit.
Geen criminalisering van het dier: De wasbeer is niet schuldig aan zijn aanwezigheid in Europa. De verantwoordelijkheid ligt bij de mens, die hem hierheen heeft gebracht. De algemene aanduiding als «invasieve plaag» en de jachtvrijgave het hele jaar door verspreiden een beeld dat meer te maken heeft met vreemdelingenhaat jegens soorten dan met wetenschap.

Argumentatie

«De wasbeer is een invasieve neozoön en moet worden uitgeschakeld voordat hij zich verder verspreidt.» Het voorbeeld Duitsland laat zien dat de uitroeiingsstrategie is mislukt. Ondanks meer dan 200.000 afschoten per jaar blijft de populatie groeien. De wasbeer beschikt over een biologisch compensatiemechanisme dat verliezen opvangt door meer voortplanting. Zwitserland zal de wasbeer niet meer kwijtraken. De vraag is niet óf, maar hóe het met hem samenleeft.

“De wasbeer is een soortenmoordenaar die inheemse diersoorten bedreigt.” De meest omvangrijke Europese veldstudie (Michler en Michler, Müritz-Nationalpark, 2006–2017) komt tot de conclusie dat de wasbeer geen soortenmoordenaar is. Zijn voedselspectrum bestaat voor meer dan 50 procent uit weekdieren en voor ongeveer 32 procent uit planten. De meeste beschermde soorten in het studiegebied behoorden niet tot zijn prooispectrum. Lokale conflicten met bodembroeders zijn reëel, maar door bescherming van leefgebieden effectiever op te lossen dan door afschot.

“De wasbeer heeft in Europa geen natuurlijke vijanden en moet daarom bejaagd worden.” Wasbeeronderzoeker Hohmann heeft aangetoond dat natuurlijke predatie ook in het Noord-Amerikaanse oorspronkelijke verspreidingsgebied geen wezenlijke doodsoorzaak is voor wasberen. In Zwitserland is de oehoe een natuurlijke vijand. De terugkeer van de wolf zou op termijn eveneens invloed kunnen hebben. De afwezigheid van roofdieren rechtvaardigt geen algehele vervolging van een soort waarvan de populatiedynamiek zichzelf reguleert via territorialiteit en voedselbeschikbaarheid.

“Er is geen jachtverbod in een gesloten seizoen, want elk afschot telt.” De jaarrond geldende vrijgave voor de jacht zonder gesloten seizoen betekent dat zogende moederdieren mogen worden doodgeschoten terwijl hun jongen nog van hen afhankelijk zijn. Dit druist in tegen de geest van de dierenbeschermingswet, die de bescherming van jonge, zogende of voedende ouderdieren voorschrijft. Ook niet-inheemse dieren voelen pijn en angst. Hun herkomst verandert daar niets aan.

“De wasbeer draagt de gevaarlijke wasbeerspoelworm over.” De wasbeerspoelworm (Baylisascaris procyonis) is een reëel gezondheidsrisico dat serieus genomen moet worden. In het Müritz-Nationalpark kon echter geen besmetting met de spoelworm worden aangetoond (Michler, 2017). In Zwitserland zijn er tot nu toe geen bevestigde gevallen. Het risico wordt effectief beheerd met hygiënemaatregelen (geen contact met wasbeerpoep, ontwormen van honden). Het rechtvaardigt geen massale doding.

Snelkoppelingen

Bijdragen op Wild beim Wild:

Gerelateerde dossiers

Bronvermeldingen

Zwitserse jachtstatistiek, BAFU/Wildtier Schweiz: http://www.jagdstatistik.ch (Afschot, speciaal afschot en gevonden dode dieren wasbeer 1993–2025 per kanton, opgevraagd op 21.10.2026)
Waldwissen.net/WSL: De wasbeer, een deugniet met vernietigingspotentieel (Lässig, 2003, bijgewerkt 2025)
Michler, B. A. (2017/2020): Koproskopische Untersuchungen zum Nahrungsspektrum des Waschbären im Müritz-Nationalpark. Dissertation TU Dresden
Michler, F.-U. (2016/2018): Säugetierkundliche Freilandforschung zur Populationsbiologie des Waschbären im Müritz-Nationalpark. Dissertation TU Dresden
Michler, F.-U. und Michler, B. (2012): Ökologische, ökonomische und epidemiologische Bedeutung des Waschbären in Deutschland. Beiträge zur Jagd- und Wildforschung 37: 387–395
SRF News (2021): Dodelijk bezoek, wasbeer verdwaalt in het Appenzellerland en wordt doodgeschoten
20 Minuten (2024): Geen vijanden, veel voedsel: Zwitserland dreigt een wasbeerinvasie
TierWelt (2021): Wasberen beschermen of bejagen?
Umweltberatung Luzern: Wasbeer (umweltberatung-luzern.ch)
Kanton Solothurn: Wasbeer (so.ch)
NABU Gifhorn: De wasbeer, geen soortendoder (nabu-gifhorn.jimdoweb.com)
Info fauna, nationaal data- en informatiecentrum van de Zwitserse fauna: Verspreidingskaart wasbeer
IG Wild beim Wild (2019–2026): Feiten in plaats van jagerslatijn over wasberen; Neozoa; Petitie voor de bescherming van de wasbeer; 282’499 dode wasberen; Wasbeer in Zürich; Jachtstatistiek Zwitserland 2025 (wildbeimwild.com)
Wikipedia: Wasbeer (Procyon lotor)
Federale wet op de jacht en de bescherming van wilde zoogdieren en vogels (JSG, SR 922.0)
Dierenwelzijnswet (TSchG, SR 455)

Onze aanspraak

De wasbeer is een dier dat betaalt voor de fouten van de mens. Hij werd naar Europa gehaald om vanwege zijn pels gefokt en gedood te worden. Toen hij ontsnapte en zich aanpaste aan de nieuwe omstandigheden, werd hij tot «invasieve exoot» verklaard en opnieuw vrijgegeven voor afschot. De jacht het hele jaar door, zonder gesloten seizoen, waarbij zelfs zogende moederdieren niet worden gespaard, is een schending van elk basisprincipe van dierenwelzijn. Het meest omvangrijke veldonderzoek van Europa stelt vast dat de wasbeer geen soortendoder is. Het voorbeeld Duitsland bewijst dat de uitroeiingsstrategie is mislukt. Zwitserland heeft de kans om een andere weg in te slaan: coëxistentie in plaats van vervolging, preventie in plaats van algemeen afschot, wetenschap in plaats van jagerslatijn. De wasbeer is hier, en hij blijft. Het is aan ons of we hem als huisgenoot accepteren of hem blijven vervolgen zonder enige zin. Dit dossier wordt voortdurend bijgewerkt wanneer nieuwe cijfers, onderzoeken of politieke ontwikkelingen dat vereisen.

Meer over recreatieve jacht: in onze dossieroverzicht bundelen wij factchecks, analyses en achtergrondrapportages.