Wasbeer in Zürich: meer waarnemingen, maar geen specifiek plan

In het kanton Zürich nemen de waarnemingen van jonge wasberen toe. Dat meldt persbureau SDA op 9 oktober 2026. Het bericht verscheen onder andere in «Tages-Anzeiger» en bij Watson. Reto Muggler, co-hoofd van de kantonale visserij- en jachtadministratie, beschrijft de groei van de populatie als “niet exponentieel, maar sluipend”. Het kanton Zürich heeft geen speciaal concept tegen de verspreiding.

Muggler motiveert het afzien van een speciaal concept met de bestaande bejaging: “Omdat de wasbeer als neozoon sowieso wordt bejaagd, is dat op dit moment niet nodig.” Een bewijs voor de effectiviteit van deze jacht tegen de verspreiding noemt het bericht niet.

Tegelijkertijd relativeert Muggler de waarnemingen: “Er zijn steeds meer waarnemingen van jonge dieren”, maar dat kan ook komen doordat er tegenwoordig veel meer camera's zijn dan vroeger. Het aantal in het kanton geschoten wasberen ligt volgens het bericht al decennialang constant tussen de één en vijf per jaar.

84 afschotten en geen bestandscijfer

Hoeveel wasberen er in Zwitserland leven, weet niemand. Al ongeveer tien jaar verschijnt de soort in de jachtstatistieken. In 2025 werden volgens SDA landelijk 84 wasberen gedood, waarvan 54 in Aargau en 23 in Basel-Landschaft. Ter vergelijking: de federale jachtstatistiek noteerde in 2020 nog 2 afschotten, in 2022 waren het er 17 en in 2023 al 44, waarvan 35 in Basel-Landschaft, zoals Wild beim Wild in het dossier De wasbeer in Zwitserland heeft vastgelegd.

Afschotstatistieken documenteren gedode dieren, het zijn geen populatietellingen. Stijgende aantallen kunnen zowel met een grotere verspreiding als met intensievere bejaging te maken hebben. Op basis daarvan alleen valt niet af te leiden hoe doeltreffend de ingrepen zijn. Juist daarom zou een monitoringsysteem nodig zijn dat verspreiding en populatie onafhankelijk van de jachtstrekking in kaart brengt.

Aargau zet in op kastvallen

Het kanton Aargau werkt volgens het ANP samen met de jachtgezelschappen. De recreatieve jagers beschikken over elf speciaal ontwikkelde kastvallen met opvangkorf. Loopt een wasbeer in de val, dan wordt hij met een schot gedood.

Ook levende vallen kunnen stress, verwondingen bij vluchtpogingen en vangstfouten veroorzaken. Hoe groot deze risico's zijn, hangt onder andere af van constructie, vangtijd en controle. Het ANP-bericht bevat hierover geen gegevens voor de Aargause vallen. Algemene informatie over de risico's van verschillende valtypen staat in het dossier Vallenjacht.

De wasbeer is volgens de federale jachtwet het hele jaar door bejaagbaar. Dat roept de vraag op hoe afhankelijke jonge dieren bij vangst en afschot worden beschermd.

Wat Duitsland laat zien

Duitsland geldt in de berichtgeving als waarschuwend voorbeeld; volgens het ANP leven daar naar schatting twee miljoen wasberen. Minder vaak wordt vermeld hoe intensief de soort daar wordt bejaagd. In het jachtjaar 2024/25 werden volgens de Duitse jagersvereniging 284.220 wasberen gedood, een nieuw record en ongeveer twee keer zoveel als tien jaar eerder. Ongeveer vier op de tien dieren in de statistiek werden volgens de DJV met levende vallen gevangen, dus met dezelfde methode waarop Aargau nu inzet.

Ondanks tientallen jaren van bejaging heeft de wasbeer zich in Duitsland verder verspreid. Dat zet vraagtekens bij het idee dat zijn vestiging alleen met jachtmiddelen kan worden tegengegaan. Of afzonderlijke ingrepen lokaal effect hebben, moet apart worden onderzocht.

Aanwijzingen voor waarom dit lastig is, levert de langetermijnstudie van de TU Dresden in het Müritz-Nationalpark. Daar stabiliseerde de populatie zich na een groeifase dicht bij de draagkracht van het leefgebied. Eenjarige vrouwtjes waren slechts in 50 procent van de gevallen drachtig, meerjarige in 91 procent, en eenjarige teven hadden duidelijk kleinere worpen, zoals blijkt uit de samenvatting van het proefschrift van Frank-Uwe Michler vastlegt. Dergelijke dichtheidsafhankelijke verschillen gelden in de wildbiologie als een speelruimte waarmee populaties verliezen gedeeltelijk kunnen compenseren. In hoeverre dit bij bejaagde wasbeerpopulaties daadwerkelijk gebeurt, wordt in dit onderzoek niet rechtstreeks aangetoond.

Kassel en het EU-recht: er bestaan alternatieven voor afschot

De stad Kassel wilde laten zien dat het ook zonder doden kan. In augustus 2025 startte daar een pilotproject van het Bundesverband der Wildtierhilfen: wasberen zouden met camera-bewaakte levende vallen worden gevangen, door dierenartsen worden gesteriliseerd of gecastreerd, en op dezelfde plek weer worden vrijgelaten — gepland over drie jaar en wetenschappelijk begeleid (Wasbeerproject Kassel). Vijf dagen na de start werd het stopgezet: de deelstaat Hessen had de bevoegdheid overgedragen aan het Regierungspräsidium Kassel, en de deelstaatjagersvereniging van Hessen had een juridische toetsing geëist (Pilotproject in Kassel stopgezet). Volgens de verantwoordelijken van het project bevestigde het Duitse ministerie van Milieu dat sterilisatie of castratie van invasieve soorten verenigbaar is met het EU-recht. Volgens de laatste berichtgeving bleef het project desondanks on hold (Wasberen in Bielefeld: hoe meer er gedood worden, hoe meer er bijkomen).

Ook het EU-recht schrijft geen doding voor. De Verordening (EU) nr. 1143/2014 over invasieve uitheemse soorten noemt in artikel 19 uitdrukkelijk zowel dodelijke als niet-dodelijke maatregelen voor uitroeiing, populatiebeheersing of indamming. Bij de keuze van de methode moeten de autoriteiten ervoor zorgen dat de dieren vermijdbare pijn, angst of lijden bespaard blijft, en de doeltreffendheid van de maatregelen moet met een monitoringsysteem worden gecontroleerd. Zwitserland is niet gebonden aan deze verordening. Maar ze laat zien dat niet-dodelijke methoden en effectcontrole ook bij invasieve soorten tot het beheer behoren. Hoe jagersverenigingen de verordening desondanks als een dodingsplicht voorstellen, blijkt uit het geval Solingen: Wasbeerjongen gedood: jachtvereniging verspreidt onwaarheid. Meer achtergrondinformatie: Invasieve soorten: geen licentie om te doden.

Wat de voedselanalyses laten zien

De voedselonderzoeken in het Müritz-Nationalpark tonen aan dat wasberen daar voornamelijk gemakkelijk beschikbaar voedsel gebruikten. In 982 keutelmonsters uit de jaren 2006 tot 2011 maakten ongewervelden 51,9 procent van de gegeten biomassa uit, plantaardige bestanddelen 31,8 procent en gewervelden 16,3 procent. Vogels, inclusief eieren, kwamen op 2,9 procent, amfibieën op 5,7 procent van de biomassa, aldus de samenvatting van het proefschrift van Berit Michler.

Deze resultaten pleiten tegen een algemene voorstelling van de wasbeer als gespecialiseerde vogeljager. Ze zijn echter afkomstig uit één onderzoeksgebied en sluiten lokale risico's voor bedreigde soorten niet uit. Waar bedreigde soorten worden getroffen, moeten concrete beschermingsmaatregelen bij broedplaatsen en paaigebieden worden onderzocht en moet het effect ervan worden gecontroleerd.

De in het bericht genoemde wasbeerspoelworm vormt een reëel gezondheidsrisico. Besmetting vindt plaats door opname van infectieuze eieren uit een met uitwerpselen verontreinigde omgeving. Wasbeerkeutels mogen daarom niet onbeschermd worden aangeraakt; grotere ophopingen van uitwerpselen moeten door vakmensen worden verwijderd (MSD Manual).

Wat helpt in de bebouwde omgeving

De wasbeer is in het kanton Zürich al aangetroffen. Waar hij in de bebouwde omgeving opduikt, moeten eerst toegankelijke voedselbronnen en gebouwtoegangen worden bekeken. Dergelijke maatregelen pakken rechtstreeks de typische conflicthaarden aan. Een vervanging voor populatiemonitoring zijn ze niet.

• Afvalbakken en composthopen wasbeerbestendig afsluiten
• Geen dierenvoer buiten laten staan en wilde dieren niet voeren
• Dakgoten, regenpijpen en schoorstenen beveiligen met metalen manchetten of roosters
• Broedplaatsen en paaigebieden van bedreigde soorten gericht beschermen en het effect controleren
• Een populatiemonitoring opzetten voordat over verdere ingrepen wordt beslist

Praktische tips voor huis- en tuinbezitters staan in het artikel Wasbeertjes diervriendelijk op afstand houden.

Dat het kanton Zürich momenteel geen speciaal plan heeft, is daarom niet alleen een tekortkoming, maar ook een kans. Het kan er een ontwikkelen dat duidelijke doelen benoemt en conflictpreventie, voorlichting van de bevolking en wetenschappelijke effectcontrole combineert, in plaats van het Aargause vallenmodel over te nemen, waarvan de doeltreffendheid in de voorliggende berichtgeving nergens wordt aangetoond.

Welke doelen streeft het kanton na?

Conflictpreventie, populatieregulering en het voorkomen van verspreiding zijn drie verschillende doelen. Ze vragen om verschillende maatregelen en verschillende succesmaatstaven. Wie «bejaging» als antwoord op alle drie noemt, zou moeten kunnen zeggen welk doel hij daarmee nastreeft en waaraan hij het succes afmeet.

Voor het kanton Zürich doen zich daarom concrete vragen voor: wil het de verspreiding tegengaan, de populatie beperken of conflicten in de bebouwde omgeving voorkomen? Hoe meet het de verspreiding en de populatie, als waarnemingen ook afhangen van het aantal camera's? En waar zijn de publiek controleerbare bewijzen dat de bestaande bejaging een speciaal concept overbodig maakt?

Het dossier Neozoa en de recreatieve jacht in Zwitserland laat zien hoe vaak het etiket “invasief” dodingen legitimeert, zonder dat doelen en effecten openbaar worden gemaakt. Verder lezen: het artikel over het wasbeerrapport van BBC Future.

Een geweer dat al decennia lang één tot vijf wasberen per jaar treft, is geen concept.

Meedoen

Wild beim Wild eist in een Petitie dat wordt afgezien van de ganzelijke, rustperiodeloze bejaging van de wasbeer in Zwitserland.

Bronnen

• SDA via «Tages-Anzeiger»: «Wasberen: verspreiding in Zürich nauwelijks te stoppen», 9 oktober 2026
• SDA via Watson: «De wasbeer verspreidt zich ook in Zürich», 9 oktober 2026
• Zwitserse federale jachtstatistiek, afschotcijfers wasbeer 2020 tot 2023, samengesteld in het WBW-dossier Wasbeer
• Federale wet op de jacht en de bescherming van wilde zoogdieren en vogels: SR 922.0
• Deutscher Jagdverband: «Nieuw record bij de wasbeerjacht», 12 maart 2026 (jachtjaar 2024/25)
• Michler, Frank-Uwe: Samenvatting van het proefschrift over de wasbeerpopulatie in het Müritz Nationaal Park, TU Dresden, hoofdstukken reproductiebiologie en populatiedynamiek
• Michler, Berit A.: Samenvatting van het proefschrift over voedingsecologie, TU Dresden, hoofdstuk II (analyse van uitwerpselen)
• MSD Manual: Baylisascariasis