Sneeuwhaas in Zwitserland: klimaatcrisis en hagelschot
De sneeuwhaas is een overlevende van de ijstijd. Als sterk gespecialiseerde bewoner van het hooggebergte is hij zo goed aangepast aan het leven boven de boomgrens als vrijwel geen ander zoogdier. Maar de klimaatverandering ontneemt hem zijn leefgebied, de vrijetijdsindustrie veroorzaakt aantoonbaar stress bij hem, en de recreatieve jagers schieten jaar na jaar honderden dieren dood: in 2025 waren dat er 743, van 2016 tot 2025 in totaal 9.363 (Jachtstatistiek Zwitserland 2025). De Deutsche Wildtier Stiftung heeft hem uitgeroepen tot Dier van het Jaar 2025, niet uit vreugde, maar uit zorg. In Zwitserland geldt hij als «potentieel bedreigd». Toch wordt hij doodgeschoten.
Fiche
De sneeuwhaas (Lepus timidus), in de Alpen alpensneeuwhaas (Lepus timidus varronis) genoemd, behoort tot de familie van de hazen (Leporidae). Met een gemiddeld gewicht van ongeveer 3 kilogram en een lichaamslengte van 40 tot 60 centimeter is hij iets kleiner en gedrongener dan de woelhaas. Zijn oren zijn duidelijk korter, wat overeenkomt met de regel van Allen: hoe kouder het leefgebied, hoe korter de ledematen, om warmteverlies te beperken. In de winter zijn zijn poten dicht behaard, wat het draagvlak vergroot en hem het lopen over sneeuwdekken vergemakkelijkt.
De vachtwisseling: camouflage als overlevingsstrategie
Het bekendste kenmerk van de sneeuwhaas is zijn seizoensgebonden vachtwisseling. In de zomer draagt hij een grijsbruine vacht die hem tussen rotsen en dwergstruiken camoufleert. In november wisselt hij naar een witte winterjas, alleen de zwarte oorpunten blijven. Daartussen draagt hij een opvallend gevlekte overgangsvacht. Deze kleurwisseling wordt genetisch aangestuurd en is afgestemd op de historische sneeuwomstandigheden. Eeuwenlang was dit een perfecte camouflagestrategie. Maar de klimaatverandering heeft de timing verstoord: de sneeuw smelt steeds eerder, en sneeuwhazen zitten steeds vaker met een witte vacht op een bruine ondergrond. Prof. Klaus Hackländer van de Universität für Bodenkultur Wenen beschrijft het onomwonden: “Als je met een witte vacht op een bruine of groene ondergrond zit, zit je echt op een presenteerblaadje voor vijanden” (National Geographic, 2023). Bij maanlicht zouden de hazen er letterlijk bij oplichten.
Biologie en voortplanting
De sneeuwhaas is vooral schemer- en nachtactief en leeft solitair. Overdag rust hij in een ondiepe kuil (leger) tussen rotsen of onder dwergstruiken. Hij voedt zich met grassen, kruiden, dwergstruiken, schors en korstmossen. In de winter, wanneer het sneeuwdek de vegetatie bedekt, wijkt hij uit naar schors en twijgen van wilgen, elzen en bosbessenstruiken.
Het paarseizoen begint in het voorjaar. Na een draagtijd van ongeveer 50 dagen werpt de moer 1 tot 4 jongen, die als nestvlieders al behaard en ziend ter wereld komen. De voortplantingssnelheid is lager dan bij de veldhaas, waardoor de sneeuwhaas gevoeliger is voor verliezen in de populatie. De populaties kennen natuurlijke schommelingen, die worden beïnvloed door voedselbeschikbaarheid, weer, parasieten en predatie.
Rodelijst-status
De sneeuwhaas wordt in Zwitserland op de Rode Lijst van zoogdieren ingedeeld als “potentieel bedreigd” (NT, Near Threatened). De Alpenpopulatie geldt als bijzonder bedreigd, omdat zij geografisch geïsoleerd is en er geen immigratiebronnen vanuit de noordelijke populaties zijn (Wikipedia, sneeuwhaas). Toch staat de sneeuwhaas in de federale jachtwet (JSG) vermeld als jaagbare soort.
Leefgebied: een hooggebergte dat smelt
Aanpassing aan de extremen
De sneeuwhaas leeft in Zwitserland in de Alpen, vanaf een hoogte van ongeveer 1.300 tot boven de 3.000 meter. Hij bewoont de alpiene en subalpiene zone: dwergstruikengordel, puinhellingen, blokkenvelden en grasmatten boven de boomgrens. Samen met het alpensneeuwhoen is hij een van de weinige diersoorten die perfect zijn aangepast aan het boreo-alpiene leefgebied (Wikipedia, Schneehase). Momenteel leven er in Zwitserland naar schatting zo'n 14.000 sneeuwhazen (Fondation Franz Weber, 2020).
De klimaatverandering als existentiële bedreiging
De Alpen warmen twee keer zo snel op als het wereldwijde gemiddelde. Voor de sneeuwhaas betekent dat: minder sneeuw, kortere winters en stijgende temperaturen in de voortplantingstijd. Een studie van de WSL en de Universiteit van Bern (Rehnus et al., Global Change Biology, 2018) heeft berekend dat het oppervlak aan geschikt leefgebied voor de sneeuwhaas in Zwitserland tot het jaar 2100, afhankelijk van het scenario, met 26 tot 45 procent zal krimpen. Vooral de noordelijke en zuidelijke Voralpen worden zwaar getroffen. In de Centrale Alpen is het verlies kleiner, maar ook hier neemt het aantal geschikte gebieden af en neemt de versnippering toe.
WSL-onderzoeker Maik Rehnus vat het samen: «Door het verlies en de toenemende versnippering van de leefgebieden komt de soort steeds meer in gevaar» (SWI swissinfo.ch, 2018). De versnippering leidt tot genetische verarming, omdat geïsoleerde populaties geen uitwisseling meer kunnen onderhouden.
De dubbele bedreiging: de veldhaas rukt op
De klimaatverandering brengt nog een gevaar met zich mee: de veldhaas, die normaal gesproken in lagere gebieden leeft, vestigt zich steeds vaker in hogere regio's. Een studie uit Graubünden toont aan dat er over een periode van 30 jaar gemiddeld drie meter per jaar hoger op sneeuwhazen werd geschoten, terwijl de veldhaas met zes meter per jaar tweemaal zo snel omhoog oprukte (Hackländer, National Geographic, 2023). De overlappingszone groeit. De grotere en dominantere veldhaas verdringt de sneeuwhaas bij voedselschaarste. Bovendien hybridiseren de twee soorten: de kruising brengt vruchtbare nakomelingen voort, wat op lange termijn kan leiden tot de genetische oplossing van de sneeuwhaas. Hackländer voorspelt: «De sneeuwhaas zal weliswaar uitsterven, maar zijn genen niet» (National Geographic, 2023).
Meer hierover: Dossier: recreatieve jacht en biodiversiteit
De jacht: folklorejacht op een relict uit de ijstijd
Juridische situatie
De sneeuwhaas is volgens de Zwitserse federale jachtwet (JSG, art. 5 lid 1) een jaagbare soort. Het gesloten seizoen loopt van 1 januari tot 30 september. In de maanden oktober tot en met december mag hij worden geschoten. De kantons kunnen het jachtseizoen verder beperken of de sneeuwhaas het hele jaar beschermen. In de meeste kantons wordt hij vooral bejaagd in het kader van de kleinwildjacht, waarbij de meeste dieren worden geschoten in de kantons Graubünden, Wallis en Tessin.
De omvang van de afschot
Volgens de federale jachtstatistiek werden in Zwitserland van 2016 tot 2025 9.363 sneeuwhazen geschoten, gemiddeld 936 per jaar. Het aantal neemt af: in 2016 waren het 1.007 dieren, in 2025 nog 743. Vier van de vijf geschoten dieren komen uit Graubünden (2025: 608, 2016 tot 2025: 7.431), gevolgd door Wallis (66), Uri (24) en Tessin (22) (Jachtstatistiek Zwitserland 2025). In Graubünden mag elke recreatieve jager en jaagster tijdens de kleinwildjacht acht hazen doden, in Wallis twee sneeuwhazen, in Tessin één (kleinwildjacht 2026). In het kanton Uri wezen de stemgerechtigden het volksinitiatief «Laat sneeuwhoen en sneeuwhaas leven!» op 18 mei 2025 af met 52,87 procent tegenstemmers, bij een opkomst van 37,42 procent (Kanton Uri, stemuitslag; WBW-bijdrage). Regierungsrat en Landrat hadden afwijzing aanbevolen omdat het aantal geschoten dieren gering zou zijn. In antwoord op een interpellatie gaf de Regierungsrat in juni 2026 toe dat noch in het kanton Uri noch landelijk sneeuwhazen worden geteld; de schatting van de populatie berust op de «deskundige inschatting» van de wildbeheerders (Antwoord van de Regierungsrat, 16.6.2026).
De absurditeit: jacht op klimaatslachtoffers
De bejaging van de sneeuwhaas is ecologisch niet te rechtvaardigen. Pro Natura stelde in het kader van de herziening van de jachtwet (2020) vast: voor de folkloristische jacht op sneeuwhoen, korhoen, houtsnip en veldhaas is er vanuit wildbiologisch oogpunt geen reden. De dieren veroorzaken geen schade en hoeven in hun aantal niet te worden beheerst. Hetzelfde geldt voor de sneeuwhaas. Hij richt geen wildschade aan. Hij komt met geen enkel economisch belang in conflict. Hij leeft boven de boomgrens, waar hij noch bos noch landbouw schaadt. De enige reden voor zijn bejaging is de traditie van de hooggebergtejacht, een vrijetijdsvermaak van de recreatieve jagers.
Dat een potentieel bedreigde soort, die door klimaatverandering, verlies en versnippering van leefgebied, hybridisatie en verstoring door recreatie al onder enorme druk staat, bovendien ook nog wordt bejaagd, is een schending van het voorzorgsprincipe. De Fondation Franz Weber stelt: “In het kader van het voorzorgsprincipe zou het allang gepast zijn om de soort door middel van beschermingsstatus van onnodige druk te ontlasten, in plaats van haar bovendien door de jacht verder te decimeren” (FFW, 2020).
Meer hierover: Dossier: jachtmythes
Verstoring door recreatie: stress die doodt
Wintersport en energieverbruik
Onderzoek heeft aangetoond dat de uitwerpselen van sneeuwhazen in toeristische regio's aanzienlijk meer stresshormonen bevatten dan in rustigere leefgebieden (Rehnus, Wehrle en Palme 2014, Journal of Applied Ecology). Ook de recreatieve jacht zelf is meetbaar: sneeuwhazen die met honden werden bejaagd, hadden een 6,5 keer hoger cortisolniveau dan dieren die zonder honden werden geschoten (Pedersen et al. 2024, Wildlife Biology; Jacht in de feitencheck). Gestreste sneeuwhazen hebben ongeveer 20 procent meer energie nodig, wat hun overlevingskansen in de toch al energetisch kritieke winter enorm schaadt (FFW, 2020). Sneeuwschoenwandelen, freeriden, toerskiën en drone-vluchten buiten de gemarkeerde pistes dwingen de dieren tot vluchten en jagen hun energieverbruik de hoogte in.
De sneeuwhaas heeft in de winter geen reserves om weg te geven. Elke verstoring kost hem calorieën die hij in een omgeving met schaars voedselaanbod niet kan aanvullen. Het cumulatieve effect van klimaatstress, verstoring door recreatie en bejaging kan de druppel zijn die de emmer doet overlopen, ook al zou elke factor op zich niet dodelijk zijn.
De vergelijking met het alpensneeuwhoen
In het kanton Ticino werd in 2019 voor het eerst de jacht op het alpensneeuwhoen verboden vanwege de bedreiging door klimaatverandering (BirdLife Zwitserland, 2020). In het kanton Uri werd in 2025 gestemd over een jachtverbod voor sneeuwhoen en sneeuwhaas. Het initiatief mislukte nipt. Wat in afzonderlijke kantons al geldt voor het sneeuwhoen, wordt de sneeuwhaas onthouden, hoewel beide soorten hetzelfde leefgebied delen, aan dezelfde bedreigingen blootstaan en dezelfde status op de Rode Lijst hebben.
Wat er zou moeten veranderen
- Onmiddellijk en landelijk jachtverbod op de sneeuwhaas in heel Zwitserland: Een mogelijk bedreigde soort die existentieel wordt bedreigd door klimaatverandering, verlies van leefgebied en hybridisatie, geen wildschade veroorzaakt en niet gereguleerd hoeft te worden, mag niet bejaagd worden. Wat het kanton Ticino voor het sneeuwhoen heeft ingevoerd, moet ook voor de sneeuwhaas in de federale wetgeving gelden.
- Nationale monitoring van de sneeuwhaas: Het WSL beveelt uitdrukkelijk de invoering van een nationale monitoring aan (Rehnus et al., 2018). Op dit moment zijn er geen betrouwbare populatiecijfers. De schatting van ongeveer 14.000 dieren berust op grove extrapolaties. Zonder betrouwbare gegevens is elke uitspraak over 'duurzame' bejaging wetenschappelijk onhoudbaar.
- Effectieve rustgebieden voor wild in het hooggebergte: De sneeuwhaas heeft in de winter ongestoorde schuilplaatsen nodig. Rustgebieden voor wild boven de boomgrens moeten op grote schaal worden aangewezen en gehandhaafd. Sneeuwschoenwandelen, toerskiën en freeriden buiten gemarkeerde routes moeten in deze gebieden verboden zijn.
- Verbod op drones boven alpiene leefgebieden: Drones zijn een toenemende bron van verstoring voor wilde dieren in het hooggebergte. Een algemeen verbod op drones boven de leefgebieden van de sneeuwhaas en het sneeuwhoen is dringend noodzakelijk.
- Bescherming van verbindingscorridors: De toenemende fragmentatie van de leefgebieden van de sneeuwhaas dreigt geïsoleerde populaties genetisch te verarmen. De door het WSL geïdentificeerde verbindingsgebieden moeten als prioritaire beschermde gebieden worden aangewezen.
- Onderzoek naar hybridisatie en klimaatadaptatie: Het oprukken van de veldhaas naar hogere gebieden en de toenemende hybridisatie vormen een langetermijnbedreiging voor de sneeuwhaas. Onderzoek naar de omvang en gevolgen van hybridisatie is dringend nodig om beschermingsmaatregelen gericht te kunnen inzetten.
Argumentatie
“De sneeuwhaas wordt niet bedreigd door de recreatieve jacht, klimaatverandering is het grootste probleem.” Dat klimaatverandering de grootste bedreiging is, klopt. Maar juist daarom moet elke extra sterftefactor worden uitgeschakeld. Wanneer een soort al onder druk staat door verlies van leefgebied, fragmentatie en hybridisatie, is het ecologisch onverantwoord om haar bovendien te bejagen. De Fondation Franz Weber eist terecht de toepassing van het voorzorgsbeginsel.
“De afschotcijfers zijn laag en hebben geen invloed op de totale populatie.” Bij een geschatte totale populatie van 14.000 dieren en 743 afschoten in 2025 wordt jaarlijks ongeveer 5 procent van de populatie gedood. Bij een soort met een lage voortplantingssnelheid en een hoge natuurlijke sterfte is dat geen verwaarloosbare ingreep. Bovendien ontbreken betrouwbare populatiecijfers: de recreatieve jagers schieten op een soort waarvan zij de werkelijke populatieontwikkeling niet kennen.
«Het bejagen van de sneeuwhaas is traditie en maakt deel uit van de jacht in het hooggebergte.» Traditie is geen argument om een potentieel bedreigde soort te bejagen die geen schade veroorzaakt en niet gereguleerd hoeft te worden. Pro Natura heeft vastgesteld dat er vanuit wildbiologisch oogpunt geen reden is voor de folkloristische jacht op deze soorten. De jacht op de sneeuwhaas in het hooggebergte is een vrijetijdsbesteding, geen wildbeheer.
«Recreatieve jagers en jaagsters leveren met hun afschoten waardevolle gegevens voor de monitoring.» Dit argument is een cirkelredenering: men bejaagt een soort om gegevens over haar toestand te verzamelen en rechtvaardigt de jacht vervolgens met de verzamelde gegevens. Monitoring is ook zonder afschot mogelijk: cameravallen, sporenonderzoek, mestanalyses en genetische methoden leveren dezelfde informatie op, zonder dat er één dier gedood hoeft te worden. Het WSL doet zijn onderzoek in het Zwitserse Nationaal Park, waar niet wordt gejaagd.
«In het kanton Uri is het jachtverbod democratisch verworpen, het volk heeft beslist.» De nipte verwerping (52,87 procent) laat zien dat de samenleving over deze kwestie verdeeld is. In het consultatievoorstel voor de jachtverordening wilde de Urner regeringsraad in 2023 zelf de jacht op sneeuwhaas en sneeuwhoen schrappen, omdat er «uit wildbiologisch oogpunt geen noodzaak» bestaat om ze te bejagen; na «controversiële standpunten» liet hij dit punt vallen, en de Landrat verwierp de schrapping op 4 oktober 2023 met 30 tegen 23 stemmen (Rapport van de regeringsraad, 12.11.2024). Dat zegt genoeg. Soortenbescherming mag niet stranden op kantonnale volksstemmingen wanneer het wetenschappelijke bewijs eenduidig is. De Bondsstaat is verplicht de bescherming van de sneeuwhaas op nationaal niveau te verankeren.
Snelkoppelingen
Bijdragen op Wild beim Wild:
- Jacht in de feitencheck
- Waarom recreatieve jacht als populatiebeheer faalt
- Dierenwelzijnsprobleem: wilde dieren gaan gruwelijk ten onder door recreatieve jagers
- Verworpen: «Laat sneeuwhoen en sneeuwhaas leven!»
- Jachtverbod op sneeuwhoenders en sneeuwhazen in kanton Uri
- Kleinwildjacht 2026: wat Graubünden, Ticino en Wallis vrijgeven voor afschot
- Dossier: Het alpensneeuwhoen in Zwitserland
- Jachtstatistiek Zwitserland 2025: wat de cijfers van de federale overheid laten zien
Gerelateerde dossiers
- De alpensneeuwhoen in Zwitserland: een ijstijdrelict tussen klimaatcrisis, toerisme en geweerschot
- Steenbok in Zwitserland: gesmokkeld, gered, trofee
- Bever in Zwitserland: uitgezet en vrijgegeven voor afschot
- Houtsnip in Zwitserland: bedreigd, bejaagd en genegeerd
- Watervogels in Zwitserland: wintergasten in het vizier
- Duiven in Zwitserland: vredessymbool en massale afschot
- Kraaiachtigen Zwitserland: intelligentste dieren in het vizier
- Vlaamse gaai Zwitserland: boswachter in het vizier
- Marmot in Zwitserland: ijstijdrelict en massale afschot
- Wild konijn Zwitserland: ernstig bedreigd, toch nog bejaagbaar
- Sneeuwhaas in Zwitserland: klimaatcrisis en hagelschot
- Wasbeer in Zwitserland: afschot wegens vermeende verkeerde herkomst
- Steenmarter Zwitserland: cultuurvolger onder jachtdruk
- Boommarter in Zwitserland: schuwe bosbewoner onder jachtdruk
- Das Zwitserland: ecosysteem-ingenieur in het vizier
- Edelhert in Zwitserland: teruggekeerd en gedegradeerd tot afschot
- Ree in Zwitserland: meest geschoten wild dier van de recreatieve jacht
- Wild zwijn in Zwitserland: recreatieve jacht verergert het probleem
- Gems in Zwitserland: hoogjacht, klimaatstress en de mythe van overpopulatie
- Haas in Zwitserland: bedreigd, bejaagd en genegeerd
- Jachtstatistiek Zwitserland 2025: wat de cijfers van de federale overheid laten zien
- Zelfregulatie van wildpopulaties: wetenschappelijk bewijs uit Genève, Nationaal Park en internationale vergelijking
- Bos-wildconflict in Zwitserland: waarom het verbijtingsnarratief de recreatieve jacht niet rechtvaardigt
Bronvermeldingen
- BAFU, Eidgenössische Jagdstatistik: sneeuwhaas, afschot 1990–2025 per kanton, geraadpleegd op 21.10.2026 (jagdstatistik.ch)
- BAFU/info fauna (2022): Rode Lijst van de zoogdieren (zonder vleermuizen), sneeuwhaas: potentieel bedreigd (NT)
- Rehnus, M. et al. (2018): Habitat suitability modelling of the Alpine mountain hare. Global Change Biology, WSL/Universiteit van Bern/Universiteit voor Bodemcultuur Wenen
- Rehnus, M., Wehrle, M. en Palme, R. (2014): Mountain hares Lepus timidus and tourism: stress events and reactions. Journal of Applied Ecology 51: 6–12
- Pedersen, S. et al. (2024): Hunting method affects cortisol levels in harvested mountain hares (Lepus timidus). Wildlife Biology
- Fondation Franz Weber (2020): Sneeuwhaas, de verliezer van de klimaatverandering. Factsheet (ffw.ch)
- BirdLife Zwitserland: De actuele jachtstatistiek en de herziene jachtwet (birdlife.ch)
- National Geographic (2023): Te wit voor de Alpen, kan de sneeuwhaas de klimaatverandering trotseren? (nationalgeographic.de)
- SWI swissinfo.ch (2018): Voor sneeuwhazen wordt het door de klimaatverandering krap in de Alpen
- Naturschutz.ch (2018): Voor sneeuwhazen wordt het door de klimaatverandering krap
- Wikipedia: Sneeuwhaas (Lepus timidus)
- Kanton Uri: Resultaat van de kantonnale volksstemming van 18.5.2025 (ur.ch); Rapport en voorstel van de regering aan de Landrat van 12.11.2024 (ur.ch); Antwoord van de regering op de interpellatie Loa Wild van 16.6.2026 (ur.ch)
- NZZ (mei 2025): Jachtlobby versus natuurbeschermers, Uri stemt over een jachtverbod
- Deutsche Wildtier Stiftung: Dier van het jaar 2025, alpensneeuwhaas
- Federale wet op de jacht en de bescherming van wilde zoogdieren en vogels (JSG, SR 922.0)
Onze aanspraak
De sneeuwhaas is een levend relict uit de ijstijd, een dier dat sinds het einde van de laatste ijstijd in de Zwitserse Alpen heeft overleefd. Hij heeft duizenden jaren van klimaatverandering doorstaan, maar de snelheid van de huidige opwarming is ongekend. Zijn leefgebied krimpt, zijn schutkleed laat hem in de steek, zijn concurrent rukt op, zijn genen lossen op door hybridisatie. In deze situatie wordt hij door de recreatieve jagers behandeld als vrijetijdsbuit: laatstelijk 743 dieren in 2025, geschoten in het toevluchtsgebied van een soort die nergens meer naartoe kan uitwijken. De sneeuwhaas veroorzaakt geen schade. Hij botst met geen enkel menselijk belang. De enige reden om hem te bejagen is traditie, en traditie is het zwakste van alle argumenten wanneer een soort op het punt staat te verdwijnen. De conclusie is eenduidig: de jacht op de sneeuwhaas moet onmiddellijk en in heel Zwitserland worden stopgezet. Wat de wetenschap aanbeveelt en het voorzorgsbeginsel gebiedt, mag niet langer stranden op het verzet van de lobby van de recreatieve jacht. Dit dossier wordt voortdurend bijgewerkt wanneer nieuwe cijfers, studies of politieke ontwikkelingen daartoe aanleiding geven.
Meer over recreatieve jacht: in ons dossier over de jacht bundelen wij factchecks, analyses en achtergrondrapportages.
