Sneeuwhaas Zwitserland: klimaatcrisis en geweerschot

De sneeuwhaas is een overlevende uit de ijstijd. Als hooggespecialiseerde bewoner van het hooggebergte is hij aangepast aan het leven boven de boomgrens als nauwelijks een ander zoogdier. Maar de klimaatverandering ontneemt hem zijn leefgebied, de vrijetijdsindustrie stresst hem aantoonbaar, en de hobbyjagers schieten jaarlijks zo'n 900 dieren. De Deutsche Wildtier Stiftung heeft hem uitgeroepen tot Dier van het Jaar 2025, niet uit vreugde, maar uit zorg. In Zwitserland geldt hij als «potentieel bedreigd». Toch wordt hij geschoten.

Profiel

De sneeuwhaas (Lepus timidus), in de Alpen aangeduid als alpensneeuwhaas (Lepus timidus varronis), behoort tot de familie van de hazen (Leporidae). Met een gemiddeld gewicht van zo'n 3 kilogram en een lichaamslengte van 40 tot 60 centimeter is hij iets kleiner en gedrongener dan de haas. Zijn oren zijn duidelijk korter, wat overeenkomt met de regel van Allen: hoe kouder het leefgebied, des te korter de ledematen, om warmteverlies te minimaliseren. In de winter zijn zijn poten dicht behaard, wat het draagvlak vergroot en hem het lopen op sneeuwdekken vergemakkelijkt.

De vachtwisseling: camouflage als overlevingsstrategie

Het bekendste kenmerk van de sneeuwhaas is zijn seizoensgebonden vachtwisseling. In de zomer draagt hij een grijsbruine vacht, die hem tussen rotsen en dwergstruiken camoufleert. In november wisselt hij naar een wit winterkleed, alleen de zwarte oorpunten blijven. Daartussen toont hij een opvallend gevlekte overgangsvacht. Deze kleurwisseling is genetisch gestuurd en aangepast aan de historische sneeuwomstandigheden. Hij was duizenden jaren lang een perfecte camouflagestrategie. Maar de klimaatverandering heeft de timing verstoord: de sneeuw smelt steeds vroeger, en de sneeuwhazen zitten steeds vaker met witte vacht op bruine ondergrond. Prof. Klaus Hackländer van de Universiteit voor Bodemcultuur Wenen beschrijft het drastisch: «Als je met een witte vacht op een bruine of groene ondergrond zit, zit je werkelijk op het presenteerblaadje voor roofvijanden» (National Geographic, 2023). Bij maanlicht zouden de hazen regelrecht oplichten.

Biologie en voortplanting

De sneeuwhaas is voornamelijk schemerings- en nachtactief en leeft als einzelgänger. Overdag rust hij in een ondiepe kuil (leger) tussen rotsen of onder dwergstruiken. Hij voedt zich met grassen, kruiden, dwergstruiken, schors en korstmossen. In de winter, wanneer de sneeuwlaag de vegetatie bedekt, schakelt hij over op schors en scheuten van wilgen, elzen en bosbessenstruiken.

De paartijd begint in het voorjaar. Na een draagtijd van ongeveer 50 dagen werpt de haas 1 tot 4 jongen, die als nestvlieders reeds behaard en ziend ter wereld komen. De voortplantingssnelheid is lager dan bij de haas, wat de sneeuwhaas gevoeliger maakt voor populatieverliezen. De populaties zijn onderhevig aan natuurlijke schommelingen, die worden beïnvloed door voedselbeschikbaarheid, weersomstandigheden, parasieten en predatie.

Status op de Rode Lijst

De sneeuwhaas wordt in Zwitserland op de Rode Lijst van zoogdieren ingedeeld als «potentieel bedreigd» (NT, Near Threatened). De alpenpopulatie geldt als bijzonder bedreigd, omdat zij geografisch geïsoleerd is en haar bronnen van immigratie uit de noordelijke populaties ontbreken (Wikipedia, Schneehase). Toch staat de sneeuwhaas in de federale wet op de jacht (JSG) vermeld als bejaagbare soort.

Leefgebied: een hooggebergte dat smelt

Aanpassing aan extremen

De sneeuwhaas leeft in Zwitserland in de Alpen vanaf een hoogte van ongeveer 1’300 tot meer dan 3’000 meter. Hij bewoont de alpiene en subalpiene zone: dwergstruikgordels, puinhellingen, blokvelden en grasmatten boven de boomgrens. Hij is samen met het alpensneeuwhoen een van de weinige diersoorten die perfect aangepast zijn aan het boreo-alpiene leefgebied (Wikipedia, Schneehase). Momenteel leven er in Zwitserland naar schatting ongeveer 14’000 sneeuwhazen (Fondation Franz Weber, 2020).

De klimaatverandering als existentiële bedreiging

De Alpen warmen twee keer zo snel op als het wereldwijde gemiddelde. Voor de sneeuwhaas betekent dat: minder sneeuw, kortere winters, stijgende temperaturen tijdens de voortplantingstijd. Een studie van het WSL en de Universiteit van Bern (Rehnus et al., Global Change Biology, 2018) heeft berekend dat het oppervlak aan geschikt leefgebied voor de sneeuwhaas in Zwitserland tegen het jaar 2100, afhankelijk van het scenario, met 26 tot 45 procent zal krimpen. Vooral de noordelijke en zuidelijke vooralpen worden getroffen. In de Centrale Alpen is het verlies geringer, maar ook hier neemt het aantal geschikte gebieden af en neemt de versnippering toe.

WSL-onderzoeker Maik Rehnus vat samen: «Met het verlies en de toenemende versnippering van de leefgebieden raakt de soort steeds meer bedreigd» (SWI swissinfo.ch, 2018). De versnippering leidt tot genetische verarming, omdat geïsoleerde populaties geen uitwisseling meer kunnen onderhouden.

De dubbele bedreiging: de haas rukt op

De klimaatverandering brengt nog een gevaar met zich mee: de haas, die normaal gesproken op lagere hoogten leeft, vestigt zich steeds vaker in hogere gebieden. Een studie uit Graubünden toont aan dat sneeuwhazen over een periode van 30 jaar gemiddeld drie meter per jaar hoger werden geschoten, terwijl de haas met zes meter per jaar twee keer zo snel naar boven oprukte (Hackländer, National Geographic, 2023). De overlapzone groeit. De grotere en dominantere haas verdringt de sneeuwhaas bij voedselschaarste. Bovendien hybridiseren de twee soorten: de kruising brengt vruchtbare nakomelingen voort, wat op de lange termijn kan leiden tot de genetische verdwijning van de sneeuwhaas. Hackländer voorspelt: «De sneeuwhaas zal weliswaar uitsterven, maar zijn genen niet» (National Geographic, 2023).

Meer hierover: Dossier: Jacht en biodiversiteit

De bejaging: folklorejacht op een ijstijdrelict

Juridische situatie

De sneeuwhaas is volgens de federale wet op de jacht (JSG, art. 5 lid 1) een bejaagbare soort. De gesloten tijd loopt van 1 januari tot 30 september. In de maanden oktober tot december mag hij worden geschoten. De kantons kunnen de jachttijd verder beperken of de sneeuwhaas het hele jaar door beschermen. In de meeste kantons wordt hij voornamelijk bejaagd in het kader van de laagwildjacht, waarbij de afschoten overwegend plaatsvinden in de kantons Graubünden, Wallis en Tessin.

De omvang van het afschot

Tussen 2014 en 2023 werden in Zwitserland jaarlijks gemiddeld zo'n 900 sneeuwhazen geschoten (Wikipedia, Sneeuwhaas). BirdLife Schweiz noemde voor één jaar 868 afschoten (BirdLife Schweiz, jachtstatistiek). De Fondation Franz Weber spreekt van zo'n 1’000 dieren per jaar (FFW, 2020). In het kanton Uri, waar in 2025 werd gestemd over een jachtverbod voor sneeuwhoen en sneeuwhaas, lag het afschotaantal op ongeveer 30 dieren per jaar. Het initiatief werd met 52,87 procent verworpen (Aargauer Zeitung, mei 2025). De regering van Uri voerde aan dat toerisme en klimaatverandering grotere bedreigingen zijn dan de hobbyjacht.

De absurditeit: klimaatslachtoffers bejagen

Het bejagen van de sneeuwhaas is ecologisch niet te rechtvaardigen. Pro Natura stelde in het kader van de herziening van de jachtwet (2020) vast: voor de folklorejacht op sneeuwhoen, korhaan, houtsnip en veldhaas is er vanuit wildbiologisch oogpunt geen reden. De dieren veroorzaken geen schade en hoeven niet qua bestand te worden gereguleerd. Hetzelfde geldt voor de sneeuwhaas. Hij richt geen wildschade aan. Hij staat met geen enkel economisch belang op gespannen voet. Hij leeft boven de boomgrens, waar hij noch bos noch landbouw schaadt. De enige reden voor zijn bejaging is de traditie van de hooggebergtejacht, een vrijetijdsvermaak van de hobbyjagers.

Dat een potentieel bedreigde soort, die door klimaatverandering, verlies van leefgebied, fragmentatie, hybridisatie en recreatieve verstoring al onder enorme druk staat, daarbovenop ook nog bejaagd wordt, is een schending van het voorzorgsbeginsel. De Fondation Franz Weber formuleert het zo: «Het zou in de geest van het voorzorgsbeginsel al lang gepast zijn om de soort door een beschermde status te verlossen van onnodige druk, in plaats van haar daarnaast ook nog door de jacht te decimeren» (FFW, 2020).

Meer hierover: Dossier: jachtmythen

Recreatieve verstoring: stress die doodt

Wintersport en energieverbruik

Onderzoek heeft aangetoond dat de uitwerpselen van sneeuwhazen in toeristische regio's aanzienlijk meer stresshormonen bevatten dan in rustigere leefgebieden (Rehnus en Bollmann, WSL, 2021). Gestreste sneeuwhazen hebben ongeveer 20 procent meer energie nodig, wat hun overlevingskansen in de toch al energetisch kritieke winter enorm aantast (FFW, 2020). Sneeuwschoenwandelen, freeriden, toerskiën en dronevluchten buiten de gemarkeerde pistes dwingen de dieren tot vlucht en jagen hun energieverbruik omhoog.

De sneeuwhaas heeft in de winter geen reserves om weg te geven. Elke verstoring kost hem calorieën die hij in een omgeving met een schaars voedselaanbod niet kan vervangen. Het cumulatieve effect van klimaatstress, recreatieve verstoring en bejaging kan de druppel zijn die de emmer doet overlopen, ook al zou elke afzonderlijke factor op zichzelf niet dodelijk zijn.

De vergelijking met het alpensneeuwhoen

In het kanton Ticino werd in 2019 voor het eerst de jacht op het alpensneeuwhoen verboden vanwege de bedreiging ervan door de klimaatverandering (BirdLife Schweiz, 2020). In het kanton Uri werd in 2025 gestemd over een jachtverbod voor sneeuwhoen en sneeuwhaas. Het initiatief mislukte op het nippertje. Wat voor het sneeuwhoen in afzonderlijke kantons al geldt, wordt de sneeuwhaas onthouden, hoewel beide soorten dezelfde leefomgeving delen, aan dezelfde bedreigingen blootstaan en dezelfde Rode Lijst-status hebben.

Wat zou moeten veranderen

Onmiddellijk en landelijk jachtverbod op de sneeuwhaas: Een potentieel bedreigde soort die door klimaatverandering, verlies van leefgebied en hybridisatie existentieel bedreigd wordt, geen wildschade veroorzaakt en niet gereguleerd hoeft te worden, mag niet bejaagd worden. Wat het kanton Ticino voor het sneeuwhoen heeft doorgevoerd, moet op grond van de federale wetgeving ook voor de sneeuwhaas gelden.
Nationale monitoring van de sneeuwhaas: De WSL beveelt uitdrukkelijk de invoering van een nationale monitoring aan (Rehnus et al., 2018). Momenteel zijn er geen betrouwbare populatiecijfers. De schatting van ongeveer 14’000 dieren berust op ruwe extrapolaties. Zonder solide gegevens is elke uitspraak over «duurzame» bejaging wetenschappelijk niet houdbaar.
Doeltreffende wildrustgebieden in het hooggebergte: De sneeuwhaas heeft in de winter ongestoorde toevluchtsoorden nodig. Wildrustgebieden boven de boomgrens moeten op grote schaal worden aangewezen en gehandhaafd. Sneeuwschoenwandelen, toerskiën en freeriden buiten gemarkeerde routes moeten in deze gebieden verboden zijn.
Verbod op het vliegen met drones boven alpiene leefgebieden: Drones zijn een toenemende bron van verstoring voor wilde dieren in het hooggebergte. Een landelijk verbod op het vliegen met drones boven leefgebieden van sneeuwhaas en sneeuwhoen is dringend noodzakelijk.
Bescherming van de verbindingscorridors: De toenemende fragmentatie van de leefgebieden van de sneeuwhaas dreigt geïsoleerde populaties genetisch te verarmen. De door de WSL geïdentificeerde verbindingsgebieden moeten als prioritaire beschermde gebieden worden aangewezen.
Onderzoek naar hybridisatie en klimaataanpassing: De opmars van de haas naar hoger gelegen gebieden en de toenemende hybridisatie vormen een langetermijnbedreiging voor de sneeuwhaas. Onderzoek naar de omvang en gevolgen van hybridisatie is dringend nodig om beschermingsmaatregelen gericht te kunnen inzetten.

Argumentatie

«De sneeuwhaas wordt niet bedreigd door de hobbyjacht, de klimaatverandering is het grootste probleem.» Dat de klimaatverandering de grootste bedreiging is, klopt. Maar juist daarom moet elke bijkomende sterftefactor worden uitgeschakeld. Als een soort al onder druk staat door verlies van leefgebied, fragmentatie en hybridisatie, is het ecologisch onverantwoord om er ook nog op te jagen. De Fondation Franz Weber eist terecht de toepassing van het voorzorgsbeginsel.

«De afschotcijfers zijn laag en hebben geen invloed op de totale populatie.» Bij een geschatte totale populatie van 14’000 dieren en ongeveer 900 afschoten per jaar wordt jaarlijks zo'n 6 procent van de stand gedood. Bij een soort met een lage voortplantingssnelheid en hoge natuurlijke sterfte is dat geen verwaarloosbare ingreep. Bovendien ontbreken betrouwbare standcijfers: de hobbyjagers schieten op een soort waarvan ze de werkelijke populatieontwikkeling niet kennen.

«De bejaging van de sneeuwhaas is traditie en onderdeel van de hooggebergtejacht.» Traditie is geen argument voor de bejaging van een mogelijk bedreigde soort die geen schade veroorzaakt en niet gereguleerd hoeft te worden. Pro Natura heeft vastgesteld dat er voor de folklorejacht op deze soorten vanuit wildbiologisch oogpunt geen reden bestaat. De hooggebergtejacht op de sneeuwhaas is een vrijetijdsplezier, geen wildbeheer.

«Hobbyjaagsters en hobbyjagers leveren met hun afschoten waardevolle gegevens voor de monitoring.» Dit argument is een cirkelredenering: men bejaagt een soort om gegevens over haar toestand te verzamelen, en rechtvaardigt de bejaging met de verzamelde gegevens. Monitoring is ook mogelijk zonder afschot: cameravallen, sporenonderzoek, mestanalyses en genetische methoden leveren dezelfde informatie zonder ook maar één dier te doden. De WSL voert haar onderzoek uit in het Zwitserse Nationaal Park, waar niet wordt gejaagd.

«In het kanton Uri werd het jachtverbod democratisch verworpen, het volk heeft beslist.» De krappe afwijzing (52,87 procent) toont aan dat de samenleving op dit punt verdeeld is. Dat de regering van Uri aanvankelijk zelf een jachtverbod voorstond en zich pas onder druk van de hobbyjacht-lobby liet ompraten, spreekt boekdelen. Soortenbescherming mag niet stranden op kantonnale stemmingen wanneer het wetenschappelijke bewijs eenduidig is. De bondsoverheid is verplicht de bescherming van de sneeuwhaas op nationaal niveau te verankeren.

Snelkoppelingen

Bijdragen op Wild beim Wild:

Verwante dossiers

Bronvermeldingen

Eidgenössische Jagdstatistik, BAFU/Wildtier Schweiz: http://www.jagdstatistik.ch (afschotgegevens sneeuwhaas)
Rehnus, M. et al. (2018): Habitat suitability modelling of the Alpine mountain hare. Global Change Biology, WSL/Universiteit Bern/Universiteit voor Bodemcultuur Wenen
Rehnus, M. en Bollmann, K. (2021): Stressbelasting van sneeuwhazen in toeristische regio's. WSL
Fondation Franz Weber (2020): Sneeuwhaas, de verliezer van de klimaatverandering. Factsheet (ffw.ch)
BirdLife Schweiz: De actuele jachtstatistiek en de herziene jachtwet (birdlife.ch)
National Geographic (2023): Te wit voor de Alpen, kan de sneeuwhaas de klimaatverandering trotseren? (nationalgeographic.de)
SWI swissinfo.ch (2018): Voor sneeuwhazen wordt het met de klimaatverandering krap in de Alpen
Naturschutz.ch (2018): Voor sneeuwhazen wordt het met de klimaatverandering krap
Wikipedia: Sneeuwhaas (Lepus timidus)
Aargauer Zeitung (mei 2025): Uri, op sneeuwhaas en sneeuwhoen mag verder worden gejaagd
NZZ (mei 2025): Jachtlobby versus natuurbeschermers, Uri stemt over een jachtverbod
JagdSchweiz/Wildtier Schweiz: Effecten van de bejaagbaarheid op korhoen, alpensneeuwhoen, houtsnip, veld- en sneeuwhaas
Deutsche Wildtier Stiftung: Dier van het jaar 2025, alpensneeuwhaas
Bondswet over de jacht en de bescherming van in het wild levende zoogdieren en vogels (JSG, SR 922.0)

Onze ambitie

De sneeuwhaas is een levend relict van de ijstijd, een dier dat sinds het einde van de laatste vergletsjering in de Zwitserse Alpen heeft overleefd. Hij heeft duizenden jaren van klimaatverandering doorstaan, maar de snelheid van de huidige opwarming is ongekend. Zijn leefgebied krimpt, zijn camouflagepak faalt, zijn concurrent rukt op, zijn genen lossen op door hybridisatie. In deze situatie wordt hij door de hobbyjagers als vrijetijdsprooi behandeld: zo'n 900 dieren per jaar, geschoten in het terugtrekgebied van een soort die nergens meer naartoe kan uitwijken. De sneeuwhaas veroorzaakt geen schade. Hij staat met geen enkel menselijk belang in conflict. De enige reden voor de bejaging ervan is de traditie, en traditie is het zwakste van alle argumenten wanneer een soort op het punt staat te verdwijnen. De consequentie is duidelijk: de sneeuwhazenjacht moet onmiddellijk en in heel Zwitserland worden gestaakt. Wat de wetenschap aanbeveelt en het voorzorgsbeginsel gebiedt, mag niet langer afketsen op de weerstand van de hobbyjachtlobby. Dit dossier wordt voortdurend bijgewerkt wanneer nieuwe cijfers, studies of politieke ontwikkelingen dat vereisen.

Meer over het thema hobbyjacht: in ons Dossier over de jacht bundelen we factchecks, analyses en achtergrondrapportages.