Haas in Zwitserland: bedreigd, bejaagd en genegeerd

De veldhaas staat op de Rode Lijst van bedreigde soorten. Zijn populaties nemen al tientallen jaren af. Toch wordt hij in elf kantons nog steeds door recreatieve jagers geschoten: in 2025 ging het om 1.343 dieren, van 2016 tot 2025 in totaal om 16.108 (Jachtstatistiek Zwitserland 2025). Geen enkel ander voorbeeld toont de inconsistentie van het Zwitserse jachtsysteem duidelijker aan dan de bejaging van dit bedreigde dier.

Fiche

De veldhaas (Lepus europaeus) behoort tot de familie van de hazen (Leporidae) en is een typische bewoner van het open cultuurlandschap. Hij leeft op akkers, weilanden, graslanden en structuurrijke veldgebieden, steeds vaker ook op grotere hoogte. In tegenstelling tot het konijn graaft de veldhaas geen hol. Hij is een solitair dier dat overdag in ondiepe kuiltjes (legers) midden in de vegetatie schuilt en bij gevaar vertrouwt op zijn enorme sprintvermogen, met snelheden tot 70 km/u en abrupte haken.

Biologie en voortplanting

De veldhaas kan zich in theorie drie tot vier keer per jaar voortplanten. De moeder werpt per worp twee tot vier jongen, die in tegenstelling tot konijnen al behaard en met open ogen ter wereld komen (nestvlieders). De jonge hazen blijven de eerste weken in het leger en worden door de moeder slechts één tot twee keer per dag gezoogd, om roofdieren niet op het nest te attenderen.

Ondanks zijn hoge voortplantingssnelheid is de veldhaas een kwetsbare soort. De sterfte onder jonge hazen ligt tussen 60 en 80 procent, veroorzaakt door maaimachines, predatie (vos, roofvogels, kraaien), weersomstandigheden en verstoring. Onder natuurlijke omstandigheden wordt deze hoge jongensterfte gecompenseerd door de voortplanting. Maar wanneer de kwaliteit van het leefgebied daalt, raakt dit evenwicht verstoord.

Rodelijst-status

De veldhaas is in Zwitserland ingedeeld als «kwetsbaar» (VU, Vulnerable) op de Rode Lijst van zoogdieren (BAFU 2022). Dat betekent: er bestaat een verhoogd risico dat de soort op middellange termijn uit Zwitserland verdwijnt als de oorzaken van de bedreiging niet worden weggenomen.

De neergang: van 75.000 naar 1.300 afschoten

Historische achteruitgang

De jachtstatistieken documenteren de achteruitgang van de veldhaas in Zwitserland met schrikbarende duidelijkheid. In 1947, in de naoorlogse periode, werden in heel Zwitserland 75.344 veldhazen geschoten. In de decennia daarna kelderde de populatie: in 1990 waren het nog 5.618 afschoten, in 2000 nog 2.584 en in 2025 nog 1.322 (Eidgenössische Jagdstatistik). De huidige populatiedichtheid bedraagt gemiddeld nog maar drie dieren per vierkante kilometer. In de jaren negentig waren dat er nog meer dan vier.

Oorzaken van de achteruitgang

De belangrijkste oorzaak van de achteruitgang van de populatie is de intensivering van de landbouw. Door de ruilverkaveling zijn hagen, braakliggende terreinen en akkerranden verdwenen die de veldhaas als dekking en voedselbron dienen. Bemesting en het gebruik van pesticiden verarmen de plantenverscheidenheid en verkleinen het voedselaanbod. De mechanische bewerking met steeds grotere en snellere machines doodt jonge hazen rechtstreeks. De versnippering van het landschap door wegen en bebouwing snijdt leefgebieden door en verhoogt de verkeerssterfte. In de buurt van woonwijken vormen loslopende honden en katten een extra gevaar.

De veldhaas is een vluchtdier dat afhankelijk is van uitgestrekte, samenhangende leefgebieden. Afzonderlijke onbewerkte weiden te midden van wegen en bebouwing hebben weinig nut voor hem, omdat hij tijdens de vlucht het risico loopt door een auto te worden aangereden. Het huidige Zwitserse cultuurlandschap is voor de veldhaas op veel plaatsen een val geworden.

De bejaging: traditie boven soortbescherming

Juridische situatie

Volgens de geldende federale jachtwet (JSG, art. 5 lid 1 letter f) mag de veldhaas ondanks zijn status op de rode lijst worden bejaagd. Het jachtseizoen loopt van 1 oktober tot en met 31 december. De kantons kunnen het jachtseizoen verkorten of de veldhaas volledig beschermen, maar zijn daartoe niet verplicht.

Wie schiet, wie spaart?

Van de 26 kantons hebben er 11 de veldhaas op kantonnaal niveau het hele jaar door beschermd, waaronder het kanton Zug. Acht andere kantons hebben het jachtseizoen ten opzichte van de federale wet ingekort. In de overige kantons is afschot mogelijk, al zien sommige groepen recreatieve jagers er vrijwillig van af.

Opvallend is vooral dat het kanton Graubünden constant hoge afschotcijfers voor veldhazen heeft. In 2025 werden daar 947 veldhazen geschoten, van 2016 tot en met 2025 in totaal 10.557, ongeveer twee derde van alle Zwitserse afschoten. Daarna volgen Wallis (2025: 275), Ticino (33) en Waadt (26) (Jachtstatistiek Zwitserland 2025). Het Graubündense Bureau voor Jacht en Visserij motiveert de jacht op klein wild niet met populatiebeheer, maar met duurzaam gebruik, onderzoeksgegevens en de patentgelden waarmee de monitoring wordt gefinancierd (kleinwildjacht 2026).

Dit argument illustreert de cynische logica van het jachtsysteem: een bedreigd dier wordt nog steeds gedood, zodat de opbrengsten van zijn dood kunnen worden gebruikt voor zijn bescherming.

In juli 2026 meldde de regering van Graubünden dat er bij de hertentellingen 1.306 hazen waren meegeteld, “de hoogste ooit bereikte aantal” (Kanton Graubünden, 1.7.2026). Op het record volgde geen bescherming, maar de jacht op klein wild: elke recreatieve jager en elke recreatieve jaagster mag tot 20 november acht hazen doden, maximaal twee per dag (art. 87 Jagdbetriebsvorschriften; Graubünden Jacht 2026/27). In Wallis zijn per persoon vier hazen toegestaan, in Ticino één. Neuchâtel geeft de hazen in 2026 op twee zaterdagen vrij; in 2025 kochten daar 43 personen een hazenpatent en doodden zij 14 hazen (Neuchâtel staat jacht op bedreigde hazen toe).

De mislukte herziening

In het kader van de herziening van de jachtwet (JSG), die in 2020 door het volk werd verworpen, wilden milieuorganisaties de jacht op bedreigde soorten zoals de haas, het korhoen en de houtsnip stoppen. Deze eis strandde op het politieke verzet van de lobby van de recreatieve jacht. Pro Natura stelde destijds vast: voor de folkloristische jacht op sneeuwhoen, korhoen, houtsnip en haas is er uit wildbiologisch oogpunt geen reden. De dieren veroorzaken geen schade en hoeven niet in hun aantal te worden beheerst.

Het BAFU voerde aan dat een jachtverbod op federaal niveau pas aangewezen is wanneer de haas “zwitserlandbreed door de jacht onder druk staat”. De belangrijkste oorzaak van de achteruitgang ligt in de veranderingen van het leefgebied. Dit argument is formeel correct en tegelijk desastreus: het neemt de laatste resterende drukfactor, de recreatieve jacht, in bescherming omdat die niet de hoofdfactor is. Ecologisch bezien is precies het tegenovergestelde juist: wanneer een soort al door andere factoren onder druk staat, moet elke extra sterftefactor worden geëlimineerd, niet getolereerd.

Meer hierover: Dossier: recreatieve jacht en biodiversiteit

De haas als indicatorsoort

Wat zijn verdwijnen betekent

De Europese haas heeft voor de wetenschap een sleutelfunctie: hij is een indicatorsoort. Zijn populatie laat zien hoe het gesteld is met de biodiversiteit in het open cultuurlandschap. Gaat het slecht met de haas, dan mag je daaruit afleiden dat het ook slecht gaat met de akkervogels (kievit, veldleeuwerik), de insecten (wilde bijen, loopkevers), de amfibieën en talrijke plantensoorten in dit landschap.

Omgekeerd betekent dit: als de haas zich herstelt, profiteert de hele soortengemeenschap van het cultuurlandschap. Hagen en braaklanden aan veld- en bosranden, die de haas ten goede komen, zijn tegelijkertijd leefgebied voor tientallen andere soorten. Het bevorderen van de haas is daarmee een hefboom voor de gehele agrarische biodiversiteit.

De federale overheid haalt haar eigen doelen niet

De federale overheid heeft zichzelf in het kader van de Biodiversiteitsstrategie Zwitserland eigen doelen gesteld. Daartoe behoort het stabiliseren en bevorderen van bedreigde soorten. Bij de haas schiet de overheid bij deze doelen schromelijk tekort. De populatie blijft dalen, de recreatieve jacht wordt niet beperkt en de verbetering van het leefgebied vordert maar traag. De Fondation Franz Weber heeft gewaarschuwd dat Zwitserland de haas onherroepelijk zou kunnen verliezen als er niet beslist wordt opgetreden.

Meer hierover: Dossier: jachtmythes

De absurde gelijktijdigheid: bejagen en bevorderen

Steunprojecten naast afschot

De inconsistentie van het Zwitserse systeem komt nergens duidelijker naar voren dan bij de haas. In afzonderlijke kantons lopen steunprojecten: boeren leggen braaklanden en hagen aan, biologen brengen populaties in kaart, recreatieve jagers doen mee aan tellingen. Tegelijkertijd worden in dezelfde of aangrenzende kantons hazen geschoten. Er wordt openbaar geld geïnvesteerd in het verbeteren van het leefgebied, terwijl de recreatieve jacht de kwetsbare populatie verder uitdunt. Deze gelijktijdigheid van bevorderen en doden is niet alleen ecologisch onzinnig, maar ook economisch twijfelachtig.

De vergelijking met andere landen

In meerdere Europese landen is de jacht op de veldhaas al stopgezet of sterk aan banden gelegd. In Nederland staat de veldhaas op de nationale Rode Lijst; omdat alle vijf jaagbare soorten daar geen gunstige staat van instandhouding hebben, opende de regering vanaf het seizoen 2022/23 de haasjacht niet meer in de provincies met een dalende populatietrend (Groningen, Limburg, Utrecht) en de konijnenjacht landelijk niet (Ministerie van LNV, Kamerbrief 33 576, nr. 267). In delen van Duitsland en Oostenrijk gelden jachtsluitingen en jachtverboden in gebieden met een lage populatiedichtheid. Zwitserland loopt op dit punt achter.

Wat er zou moeten veranderen

Onmiddellijk en landelijk jachtverbod op de veldhaas: Een bedreigde soort die geen schade veroorzaakt en niet gereguleerd hoeft te worden, mag niet bejaagd worden. De jacht op de veldhaas is noch ecologisch noch ethisch te rechtvaardigen. Wat 11 kantons allang hebben ingevoerd, moet in de federale wetgeving worden vastgelegd.
Ingrijpende verbetering van de leefgebieden in het cultuurlandschap: Heggen, braakliggende percelen, akkerranden en extensieve weiden moeten grootschalig en bindend worden gestimuleerd. De huidige ecologische compensatiegebieden zijn zowel qua omvang als qua kwaliteit ontoereikend om de achteruitgang van de veldhaas en van de gehele agrarische biodiversiteit te stoppen.
Vermindering van de landschapsfragmentatie: Wegen en nederzettingen doorsnijden de leefgebieden van de veldhaas. Faunacorridors en ecoducten moeten vaker worden gepland en aangelegd om de verbinding tussen populaties te waarborgen.
Nationale monitoring van de veldhaas: De huidige populatiegegevens zijn gebaseerd op kantonale schattingen die methodisch inconsistent en onvolledig zijn. Een landelijke monitoring volgens een gestandaardiseerde methode is een voorwaarde voor een op bewijs gebaseerde beschermingsstrategie.
Uitbreiding van het jachtverbod naar andere bedreigde soorten: Wat geldt voor de veldhaas, geldt ook voor het korhoen, het sneeuwhoen en de houtsnip. De folkloristische jacht op bedreigde soorten die geen schade veroorzaken, moet worden beëindigd.

Argumentatie

“De veldhaas wordt niet bedreigd door de recreatieve jacht, de belangrijkste oorzaak is de landbouw.” De hoofdoorzaak is correct benoemd. Maar het argument wordt ecologisch verkeerd toegepast: wanneer een soort al onder druk staat door verlies van leefgebied, moet elke extra sterftefactor worden uitgeschakeld. Meer dan 1.300 afschoten per jaar bij een bedreigde soort zijn niet 'duurzaam', maar contraproductief. De recreatieve jacht verslechtert een toch al kritieke situatie.

“De bejaging van de hazen is traditie en onderdeel van duurzaam gebruik.” 'Duurzaam gebruik' veronderstelt dat de populatie stabiel is of groeit. Bij de haas is het tegendeel het geval: de populatie neemt al tientallen jaren af. Wat als traditie wordt verdedigd, is het voortdurend onttrekken van dieren aan een krimpende populatie. Traditie is geen argument tegen soortbescherming.

“De inkomsten uit de hazenjacht vloeien naar natuurbescherming.” Een bedreigd dier doden om met de opbrengsten zijn bescherming te financieren, is een cirkelredenering. Natuurbescherming moet los van het jachtrecht worden georganiseerd en gefinancierd. Wie de natuur wil beschermen, heeft geen jachtvergunning nodig.

“In ons kanton komt de haas nog vaak genoeg voor om bejaagd te worden.” De indeling 'kwetsbaar' op de Rode Lijst geldt voor heel Zwitserland. Kantonale 'stabiliteit' is vaak een verkeerde interpretatie van onvolledige gegevens. Zolang er geen nationale monitoring met betrouwbare cijfers bestaat, is elke kantonale onbedenkelijkheidsverklaring wetenschappelijk onhoudbaar.

Snelkoppelingen

Artikelen op Wild beim Wild:

Gerelateerde dossiers

Bronvermeldingen

BAFU, Eidgenössische Jagdstatistik: Feldhase, Abschuss und Spezialabschuss 1933–2025, geraadpleegd op 21-10-2026 (jagdstatistik.ch)
BAFU/info fauna (2022): Rote Liste der Säugetiere (ohne Fledermäuse), Feldhase: verletzlich (VU)
Bundesgesetz über die Jagd und den Schutz wildlebender Säugetiere und Vögel (JSG, SR 922.0), Art. 5 Abs. 1 lit. f
Kanton Graubünden: Verordnung über den Jagdbetrieb (BR 740.025), Fassung 2026, Art. 87; Medienmitteilung der Regierung vom 1.7.2026 (gr.ch)
Kanton Neuenburg, Amt für Fauna, Wald und Natur: Jahresbericht 2025; Jagdbeschluss 2026/27
Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (2022): Kamerbrief Stand van zaken wildlijst, Kamerstuk 33 576, Nr. 267

Onze aanspraak

De veldhaas is het symbooldier van een verloren cultuurlandschap. Zijn geschiedenis is de geschiedenis van het Zwitserse soortensterven in het klein: een langzame, goed gedocumenteerde achteruitgang die iedereen ziet en niemand stopt. Dat hij ondanks zijn status op de Rode Lijst nog steeds wordt bejaagd, is geen uitdrukking van duurzaam gebruik, maar het falen van een wildbeleid dat de belangen van de recreatieve jacht boven de soortenbescherming stelt. De conclusie is ondubbelzinnig: de jacht op veldhazen moet onmiddellijk en in heel Zwitserland worden stopgezet. Wat 11 kantons al lang hebben doorgevoerd, mag in de federale wetgeving niet langer worden behandeld als een vrijblijvende kantonnale keuze. Dit dossier wordt voortdurend bijgewerkt wanneer nieuwe cijfers, studies of politieke ontwikkelingen dat vereisen.

Meer over recreatieve jacht: in ons dossier over de jacht bundelen wij factchecks, analyses en achtergrondrapportages.