Kuna leśna w Szwajcarii: płochliwy mieszkaniec lasu pod presją łowiecką

Kuna leśna to jeden z najbardziej skrytych i najrzadszych przedstawicieli łasicowatych w Szwajcarii. Żyje wyłącznie w lesie, unika ludzkich osiedli i reaguje niezwykle wrażliwie na fragmentację swojego siedliska. Mimo niskiego zagęszczenia populacji w wielu kantonach nadal jest przedmiotem polowań. W 2025 roku myśliwi rekreacyjni odstrzelili według federalnej statystyki łowieckiej 132 kuny leśne, a kolejne 7 zabito w ramach odstrzału specjalnego (Statystyka łowiecka Szwajcarii 2025). BirdLife Schweiz komentuje: „Trudno zrozumieć, dlaczego strzela się do 146 skrytych kun leśnych.”

Charakterystyka

Kuna leśna (Martes martes), zwana także kuną szlachetną, należy do rodziny łasicowatych (Mustelidae) i jest stosunkowo niewielkim drapieżnikiem, mniej więcej wielkości małego kota domowego. Długość jej ciała wraz z głową wynosi od 40 do 58 centymetrów, a puszysty ogon mierzy kolejne 16 do 28 centymetrów. Masa dorosłych osobników waha się od 0,8 do 1,8 kilograma, przy czym samce są zazwyczaj o 10 do 15 procent cięższe od samic. Jej futro jest kasztanowe do ciemnobrązowego, jedwabiście lśniące i wyraźnie drobniejsze niż u kuny domowej. Najbardziej charakterystyczną cechą odróżniającą jest plama na gardle: u kuny leśnej jest żółtawa do pomarańczowej i zaokrąglona na dolnym brzegu, u kuny domowej biała i rozwidlona. Kunę leśną od domowej odróżniają także owłosione podeszwy stóp, podczas gdy u kuny domowej są one nagie.

Biologia i tryb zycia

Kuna leśna jest samotnikiem i prowadzi głównie zmierzchowy i nocny tryb życia. To doskonały wspinacz, który potrafi pokonywać skoki do 4 metrów między drzewami, obracając przy tym tylne łapy o 180 stopni (Wikipedia, Baummarder). Jej puszysty ogon służy jako organ równowagi. W ciągu dnia odpoczywa w dziuplach drzew, opuszczonych wiewiórczych gniazdach, dziuplach dzięciołów lub gniazdach ptaków drapieżnych, przy czym codziennie zmienia miejsce odpoczynku (Waldwissen.net, Baummarder im Kanton Luzern).

Kuna leśna wykazuje silnie wyrażone zachowania terytorialne. Jej rewiry są wyjątkowo duże i sięgają nawet 30 kilometrów kwadratowych. W szwajcarskiej Jurze zagęszczenie populacji wynosi zaledwie 0,1 do 0,8 osobnika na kilometr kwadratowy (Stadtwildtiere Schweiz). Tak skrajnie niskie zagęszczenie sprawia, że kuna leśna należy do najrzadszych ssaków szwajcarskich lasów. Rewiry samców zachodzą na rewiry kilku samic, ale wobec osobników tej samej płci są bezwzględnie znakowane wydzielinami gruczołów i bronione.

Rozmnażanie

Okres godowy przypada na miesiące od czerwca do sierpnia. Podobnie jak borsuk i sarna, także kuna leśna wykazuje diapauzę zarodkową: zapłodniona komórka jajowa zagnieżdża się w macicy dopiero po kilku miesiącach opóźnienia, tak że młode rodzą się dopiero w kwietniu następnego roku. Samica rodzi zazwyczaj od 2 do 4, rzadko nawet do 6 młodych. Szczenięta przychodzą na świat ślepe i niemal pozbawione owłosienia. Po około 8 tygodniach po raz pierwszy opuszczają gniazdo, a w wieku 12 do 16 tygodni stają się samodzielne. Dojrzałość płciową osiągają w wieku około 14 miesięcy, jednak wiele kun leśnych rozmnaża się po raz pierwszy dopiero w trzecim roku życia. Oczekiwana długość życia na wolności rzadko przekracza 10 lat; w niewoli kuny leśne mogą dożyć nawet 16 lat.

Powolne rozmnażanie, późna dojrzałość płciowa i duże rewiry sprawiają, że kuna leśna jest szczególnie wrażliwa na gwałtowne spadki liczebności. Każdy odstrzał ma poważne konsekwencje.

Siedlisko: stare lasy, bez kompromisów

Wyłącznie mieszkaniec lasu

Kuna leśna jest typowym mieszkańcem lasu i w przeciwieństwie do kuny domowej konsekwentnie unika bliskości ludzkich osiedli (Waldwissen.net, Nationalpark Donau-Auen). Preferuje stare, zwarte lasy liściaste i mieszane z dobrze rozwiniętą warstwą krzewów i dużym udziałem starodrzewu. Dziuple w drzewach są dla niej niezbędne: jako dzienna kryjówka, miejsce odchowu młodych i ochrona przed warunkami atmosferycznymi. Lasy bez starych, bogatych w dziuple drzew nie nadają się dla kuny leśnej.

W Szwajcarii kuna leśna występuje w większości lasów aż do górnej granicy lasu, przy czym na wysokościach powyżej 2000 metrów jest rzadka. W kantonie Lucerna stwierdzenia jej obecności koncentrują się w regionach z dużymi, zwartymi kompleksami leśnymi, takimi jak Entlebuch i Obere Wiggertal (Waldwissen.net, Baummarder im Kanton Luzern). W obszarach o rozdrobnionych drzewostanach i ubogich w osłonę terenach rolniczych w dużej mierze jej brakuje.

Wrażliwość na fragmentację

Spośród wszystkich rodzimych łasicowatych kuna leśna reaguje najwrażliwiej na przeszkody w swoim środowisku. Budynki, drogi, uregulowane cieki wodne i tereny ubogie w osłonę stanowią dla niej bariery trudne do pokonania (Waldwissen.net, Baummarder im Kanton Luzern). Postępujące rozcinanie szwajcarskich lasów przez infrastrukturę i rozwój zabudowy dotyka więc kunę leśną szczególnie mocno. Podczas gdy przystosowawcza kuna domowa potrafi przeżyć na strychach i w garażach, kuna leśna jest zdana na nienaruszone krajobrazy leśne.

Najczęstszą przyczyną śmierci, obok łowiectwa rekreacyjnego, jest ruch drogowy, zwłaszcza na drogach leśnych. Szczególnie zagrożone są młode kuny leśne, które w poszukiwaniu własnego terytorium opuszczają granice lasu.

Polowania: anachronizm bez uzasadnienia

Sytuacja prawna

Kuna leśna (w ustawie „Edelmarder”) jest zgodnie z federalną ustawą o łowiectwie (JSG, art. 5 ust. 1 lit. k) gatunkiem łownym i zalicza się ją do łowiectwa drobnej zwierzyny. Według prawa federalnego okres ochronny trwa od 16 lutego do 31 sierpnia. Kantony mogą przedłużyć okres ochronny lub całkowicie skreślić kunę leśną z listy gatunków łownych (art. 5 ust. 4 JSG). Według Waldwissen.net (Baummarder im Kanton Luzern, 2005) była ona chroniona w kantonach Argowia, Appenzell Ausserrhoden, Bazylea-Okręg, Genewa, Szafuza, Ticino, Turgowia i Zurych. Federalna statystyka łowiecka nie wykazuje w latach 2016–2025 ani jednej odstrzelonej kuny leśnej w 13 kantonach (Argowia, oba Appenzell, obie Bazylee, Genewa, Neuchâtel, Szafuza, St. Gallen, Ticino, Turgowia, Uri i Zurych). Odstrzeliwana jest przede wszystkim w Gryzonii, Lucernie, Bernie, Obwalden i Valais; w Gryzonii i Valais polowanie na kuny w sezonie 2026/27 trwa do 15 lutego (polowaniach na zwierzynę drobną 2026). Zgodnie z rozporządzeniem o łowiectwie zabronione są sidła, trucizny i pułapki, z wyjątkiem pułapek skrzynkowych do odłowu żywych zwierząt (art. 2 ust. 1 JSV).

Skala odstrzału

Zgodnie ze Szwajcarską Statystyką Łowiecką w latach 2016–2025 w Szwajcarii co roku odstrzeliwano od 73 do 224 kun leśnych, w 2025 roku było ich 132, najwięcej w Gryzonii (37), Lucernie (33), Bernie (14) i Obwalden (14). Dla 2006 roku statystyka wykazuje 64 odstrzały, dla 2005 roku 130 (Statystyka łowiecka Szwajcarii 2025). BirdLife Schweiz podał dla późniejszego roku 146 odstrzałów i skomentował, że «trudno zrozumieć», dlaczego strzela się do tych skrytych zwierząt (BirdLife Schweiz, statystyka łowiecka). BUWAL (poprzednik BAFU) ostrzegał już w 2004 roku, że malejąca liczba odstrzeliwanych kun leśnych pozwala przypuszczać spadek liczebności gatunku (komunikat prasowy BUWAL, 2004).

Do tego dochodzą zwierzęta znalezione martwe: w 2025 roku Szwajcarska Statystyka Łowiecka wykazuje 209 kun leśnych jako padłe zwierzęta. Przyczyna śmierci prawie nigdy nie jest ustalana, tylko w przypadku 2 zwierząt odnotowano ruch samochodowy. Ze względu na podobieństwo do kuny domowej nie można ponadto wykluczyć pomyłek przy rejestracji.

Brak powodu do polowań

Kuna leśna, w przeciwieństwie do kuny domowej, nie powoduje szkód w budynkach, pojazdach ani uprawach rolnych. Żyje wyłącznie w lesie i praktycznie nie wchodzi w konflikt z interesami człowieka. Nie istnieje żadna «szkoda łowiecka», którą można by przywołać jako uzasadnienie polowań. Kuna leśna jest odstrzeliwana, ponieważ w ustawie federalnej figuruje jako gatunek łowny i przypadkowo znalazła się w obwodzie łowieckim myśliwego rekreacyjnego. Rozsądnego powodu w rozumieniu ustawy o ochronie zwierząt (TSchG, art. 4) nie ma.

Nazwa «Edelmarder» (kuna szlachetna) odsyła do historycznej motywacji polowań: jej gęste, jedwabiste futro było dawniej bardziej pożądane niż futro kuny domowej i wykorzystywano je w handlu futrami. Przez polowania na futra gatunek stał się miejscami rzadki (Wikipedia, Baummarder). To, że myśliwi rekreacyjni polują na kunę leśną także dziś, mimo że jej futro nie ma już znaczenia gospodarczego, a ona sama nie powoduje żadnych szkód, pokazuje absurd prawa łowieckiego, które dopuszcza odstrzały bez żadnego celu.

Więcej na ten temat: Problem ochrony zwierząt: dzikie zwierzęta cierpią i giną w męczarniach z powodu myśliwych rekreacyjnych

Znaczenie ekologiczne: łowca myszy i roznosiciel nasion

Regulacja liczebności drobnych ssaków

Podstawę pożywienia kuny leśnej stanowią nornice, nornice rude, myszy szyjkowate i inne drobne ssaki (Park Narodowy Donau-Auen). Poza tym poluje ona na wiewiórki, ptaki i ich jaja, owady, płazy oraz ślimaki. Późnym latem i jesienią ważne miejsce w jej diecie zajmują jagody, owoce i orzechy. Regularnie zjada jarzębinę, owoce dzikiej róży, maliny i jeżyny. Jesienią kuna leśna gromadzi również zapasy żywności na zimę.

Jako regulator populacji gryzoni w lesie kuna leśna pełni ważną funkcję ekologiczną. W latach obfitego owocowania buka i dębu nornice i nornice rude mogą namnażać się lawinowo i poprzez zgryzanie oraz spałowanie powodować znaczne szkody w odnowieniach leśnych. Kuna leśna w naturalny sposób utrzymuje te populacje w ryzach. Jej korzyść ekologiczna, podobnie jak w przypadku borsuka i lisa, nie jest uwzględniana w żadnym kantonalnym planowaniu łowieckim.

Rozsiewanie nasion

Dzięki wysokiemu udziałowi jagód i owoców w diecie kuna leśna przyczynia się do rozprzestrzeniania nasion roślin. Ponieważ przemierza duże terytoria, a nasiona wydala wraz z odchodami w różnych miejscach, łączy populacje roślin na dużych odległościach. To osiągnięcie ma znaczenie dla bioróżnorodności lasu, lecz w debacie o łowiectwie jest ignorowane.

Kuna leśna a kuna domowa: dlaczego rozróżnienie ma znaczenie

W powszechnym odbiorze kuna leśna i kuna domowa są często mylone lub utożsamiane. Różnice między nimi są jednak fundamentalne. Kuna domowa (Martes foina) jest elastycznym gatunkiem synantropijnym, który zamieszkuje strychy, stodoły, a nawet komory silnika samochodów. Powoduje szkody w pojazdach i budynkach, dlatego w pobliżu zabudowań stanowi przedmiot konfliktu. Kuna leśna natomiast konsekwentnie unika ludzkich siedzib i nie wchodzi w konflikt z interesami człowieka.

To, że oba gatunki są w ustawie federalnej w równym stopniu uznawane za łowne, nie znajduje uzasadnienia w biologii dzikich zwierząt. Ryzyko pomyłki prowadzi ponadto do tego, że kuny leśne są odstrzeliwane pod pretekstem „polowania na kuny”, mimo że rzeczywisty konflikt dotyczy wyłącznie kuny domowej. Kilka kantonów całkowicie zrezygnowało już z polowań na ten gatunek. Pozostałe kantony powinny pójść w ich ślady.

Więcej na ten temat: Dlaczego łowiectwo rekreacyjne nie sprawdza się jako kontrola populacji

Co musiałoby się zmienić

Ochrona kuny leśnej w całej Szwajcarii: Kuna leśna nie wyrządza szkód, żyje wyłącznie w lesie i nie wchodzi w konflikt z interesami ludzi. To, co już wdrożyło kilka kantonów, musi zostać zapisane w prawie federalnym. Kunę leśną należy skreślić z katalogu gatunków łownych.
Ochrona starych drzewostanów i drzew dziuplastych: Kuna leśna jest zależna od dziupli w drzewach. Wyspy starodrzewu i drzewa dziuplaste muszą zostać uznane we wszystkich kantonach za struktury zasługujące na ochronę i chronione przed wyrębem. Gospodarka leśna zbliżona do naturalnej musi wyraźnie uwzględniać potrzeby gatunków zamieszkujących dziuple.
Łączenie obszarów leśnych: Kuna leśna reaguje na fragmentację swojego siedliska wrażliwiej niż jakikolwiek inny rodzimy gatunek kunowatych. Korytarze dla dzikich zwierząt, pasy żywopłotów i przepuszczalne struktury skraju lasu muszą zostać zachowane i rozbudowane. Planowanie nowej infrastruktury musi zapewniać przepuszczalność dla gatunków leśnych.
Ograniczenie śmiertelności na drogach: Drogi leśne stanowią dla kuny leśnej istotne źródło zagrożenia. Ograniczenia prędkości na drogach leśnych i przepusty dla małych zwierząt na drogach kantonalnych w obszarach leśnych mogą zmniejszyć straty.
Badania i monitoring: Nie istnieją wiarygodne dane o liczebności kuny leśnej w Szwajcarii. Dostępne dane opierają się na liczbie odstrzałów i przypadkowych obserwacjach. Ogólnokrajowy monitoring z użyciem fotopułapek i analiz genetycznych jest warunkiem opracowania strategii ochrony opartej na dowodach.
Rozdzielenie kuny leśnej i domowej w ustawodawstwie łowieckim: Dopóki oba gatunki są wymienione jako łowne w tym samym artykule ustawy, kuny leśne są odstrzeliwane przy okazji polowania na kunę domową. Oba gatunki muszą zostać wyraźnie rozdzielone w prawie łowieckim.

Zestaw argumentow

„Kuna leśna nie jest zagrożona, więc można na nią polować.” To, że gatunek nie jest uznawany za zagrożony w skali globalnej (IUCN: Least Concern), nic nie mówi o jego sytuacji lokalnej. W Szwajcarii zagęszczenie populacji kuny leśnej jest wyjątkowo niskie: od 0,1 do 0,8 osobnika na kilometr kwadratowy w Jurze. BUWAL ostrzegał już w 2004 roku przed prawdopodobnym spadkiem liczebności. To, że gatunek nie jest oficjalnie zagrożony, nie oznacza, że polowanie na niego jest sensowne czy konieczne. Nie ma żadnego rozsądnego powodu do jego odstrzału.

„Kuna leśna należy do łowiectwa drobnej zwierzyny, a polowanie na nią to tradycja.” Łowiectwo drobnej zwierzyny na kunę leśną miało historycznie jeden jedyny cel: pozyskiwanie futer. To zastosowanie jest przestarzałe od dziesięcioleci. Łowiectwo rekreacyjne bez wykorzystania zwierzyny i bez ochrony przed szkodami nie spełnia żadnej rozsądnej przesłanki w rozumieniu ustawy o ochronie zwierząt. Tradycja polowań na futra nie jest argumentem za kontynuowaniem bezcelowego zabijania.

„Kuna leśna nie reguluje się sama i musi być odstrzeliwana.” Kuna leśna reguluje się sama dzięki swojej terytorialności i dostępności pokarmu. Jej duże areały naturalnie ograniczają zagęszczenie populacji. O „przeludnieniu” nie może być mowy w przypadku gatunku, którego zagęszczenie wynosi mniej niż jeden osobnik na kilometr kwadratowy. W 13 kantonach, w których od 2016 roku nie odstrzelono ani jednej kuny leśnej, nie udokumentowano żadnego przeludnienia.

„Podczas łowiectwa rekreacyjnego nie da się odróżnić kuny leśnej od kamionki.” Oba gatunki można jednoznacznie odróżnić po plamie na gardle (żółto-pomarańczowa vs. biała) oraz po podeszwach stóp (owłosione vs. nagie). Jeśli myśliwi i myśliwe rekreacyjni nie potrafią odróżnić tych gatunków, nie jest to argument za odstrzałem kuny leśnej, lecz przeciwko kompetencjom strzelających. W razie wątpliwości obowiązuje zasada: nie strzelać. Kuna leśna żyje ponadto w lesie, a nie w pobliżu zabudowań. Tam, gdzie prowadzi się łowiectwo rekreacyjne na kamionkę, kuny leśnej z reguły nie spotyka się.

„Kuna leśna jest wrogiem naturalnym ptaków gniazdujących na ziemi i wiewiórek, dlatego trzeba ją kontrolować.” Kuna leśna jest naturalnym elementem ekosystemu leśnego, a jej wybór ofiar jest częścią równowagi wypracowanej przez tysiąclecia. To, że drapieżnik poluje na zdobycz, nie jest argumentem za jego odstrzałem, lecz wyrazem funkcjonowania procesów ekologicznych. Wyobrażenie, że łowiectwo rekreacyjne musi chronić „pożyteczne” zwierzęta przed „szkodliwymi”, jest przestarzałe i nieetyczne. Kuna leśna nie dziesiątkuje gatunków; reguluje populacje.

Szybkie linki

Artykuły na Wild beim Wild:

Powiązane dossier

Źródła

Federalna statystyka łowiecka, BAFU/Wildtier Schweiz: http://www.jagdstatistik.ch (odstrzał, odstrzał specjalny i zwierzyna padła 1995–2025 według kantonów, zapytanie z dnia 21.10.2026)
Komunikat prasowy BUWAL (2004): Statystyka łowiecka 2003, wzmianka o domniemanym spadku liczebności kuny leśnej
BirdLife Schweiz: Aktualna statystyka łowiecka i znowelizowane prawo łowieckie (birdlife.ch)
Waldwissen.net/WSL: Kuna leśna w kantonie Lucerna (Holzgang/Muggli, 2005, zaktualizowano)
Stadtwildtiere Schweiz/Wilde Nachbarn: Portret gatunku – kuna leśna (stadtwildtiere.ch)
Park Narodowy Donau-Auen: Kuna leśna (donauauen.at)
Landesforsten Rheinland-Pfalz: Baummarder (wald.rlp.de)
Wikipedia: Baummarder (Martes martes)
IG Wild beim Wild (2025/2026): Jagdstatistik Schweiz 2025; Niederjagd 2026; Fuchsmassaker in der Schweiz (wildbeimwild.com)
Ustawa federalna o łowiectwie i ochronie dziko żyjących ssaków i ptaków (JSG, SR 922.0) oraz rozporządzenie o łowiectwie (JSV, SR 922.01), stan na 1 lutego 2025 r.
Ustawa o ochronie zwierząt (TSchG, SR 455)

Nasze zobowiązanie

Kuna leśna to zjawa szwajcarskich lasów. Większość ludzi nigdy jej nie widziała. Żyje w koronach drzew, poluje o zmierzchu i znika bezszelestnie, zanim człowiek zdąży ją zauważyć. Nie wyrządza szkód, nie wchodzi w konflikt z żadnym ludzkim interesem, a jako łowca myszy i roznosiciel nasion odgrywa ważną rolę w ekosystemie leśnym. Mimo to w wielu szwajcarskich kantonach jest odstrzeliwana — bez powodu, bez pożytku, bez wykorzystania. Jej jedwabiste futro, które przyniosło jej miano „kuny szlachetnej”, było niegdyś jej zgubą. Dziś jest nią sam fakt, że w ustawie federalnej figuruje jako gatunek łowny. Wniosek jest jednoznaczny: kuna leśna musi zostać objęta ochroną w całej Szwajcarii. To, co już wprowadziło kilka kantonów, nie może dłużej być w prawie federalnym traktowane jako dobrowolna decyzja kantonalna. Dossier to jest na bieżąco aktualizowane, gdy wymagają tego nowe dane, badania lub zmiany polityczne.

Więcej na temat łowiectwa rekreacyjnego: W naszej przeglądzie dossier gromadzimy analizy faktów, opracowania i raporty tła.