15 zapewnień wobec Rady Europy: co praktyka robi z polityką wobec wilków

W postępowaniu przed Konwencją berneńską Federalny Urząd Środowiska (BAFU) przedstawił Radzie Europy na piśmie, według jakich zasad Szwajcaria zabija wilki. Wild beim Wild porównał te zapewnienia punkt po punkcie z praktyką kantonów, własnymi danymi BAFU i trwającą rewizją prawa łowieckiego. Wynik: w przypadku 15 zapewnień występują rozbieżności, w kilku z nich jawne sprzeczności. W dniach 7–11 grudnia 2026 r. Stały Komitet Konwencji berneńskiej ponownie zajmie się tą sprawą.

Podstawa

Dokument nosi numer T-PVS/Files(2025)2023-3_gov i został opublikowany 18 listopada 2025 r. w Strasburgu, «établi par l’Office fédéral de l’environnement OFEV» (PDF, 12 stron). Łączy aktualizację z listopada 2025 r. (s. 2–4) ze sprawozdaniem z lata 2025 r. (s. 5–12). Numery stron podane poniżej odnoszą się do tego pliku PDF. Dodatkowo uwzględniono najnowsze sprawozdanie rządowe, T-PVS/Files(2026)2023-3_gov_rev z 17 września 2026 r. (PDF, 7 stron), również podpisane przez dyrektor BAFU Katrin Schneeberger, cytowane jako «sprawozdanie 2026». Tło postępowania: Regulacja populacji wilka: co BAFU pisemnie zapewnia Radzie Europy.

Jako weryfikacja służy m.in. «Rapport sur les régulations de loups 2025-2026» BAFU z 18 maja 2026 r., dalej «sprawozdanie BAFU 2025/26».

Przy każdym punkcie rozróżniamy: Sprzeczność jest udokumentowana. Napięcie oznacza, że praktyka trudno daje się pogodzić z zapewnieniem, ale naruszenie nie zostało udowodnione. Nie do zweryfikowania oznacza, że zapewnienia nie można sprawdzić z zewnątrz, ponieważ brakuje dokumentów.

Okres ochronny i kontrola federalna

1. Watahy są chronione od lutego do sierpnia

Federalny Urząd Środowiska (BAFU) pisze (s. 9): «Les cantons ont l’obligation, durant la période du 1er février au 31 août, période de reproduction et d’élevage, d’exclure toute reproduction avant d’émettre une autorisation de tir. […] Les meutes sont protégées durant cette période.»

Projekt Rady Federalnej skierowany do konsultacji zakłada dopuszczenie działań przeciwko pojedynczym wilkom ze stad w okresie od 1 lutego do 31 maja. Sprawozdanie wyjaśniające przyznaje, że istnieje «pewne ryzyko» pozostawienia «osieroconych młodych» (s. 7). Gryzonia wnioskuje o okno regulacyjne od 1 czerwca do 28 lutego, a związki rolników chcą regulacji przez cały rok (Konsultacje: Zug chce skreślić zgodę BAFU).

Jak mało skuteczny jest już dziś obowiązek wykluczenia rozrodu, pokazuje przypadek F168. 4 sierpnia 2025 r. Valais kazało odstrzelić w Rappental wilczycę jako «wilka samotnika». Według raportu z sekcji zwłok Uniwersytetu w Bernie wydała ona na świat młode w maju 2025 r., co BAFU potwierdziło w rozmowie z «Blick». Według BAFU w chwili odstrzału prawdopodobnie już nie karmiła młodych mlekiem. Trzy dni później fotopułapka w Binntal nagrała cztery szczenięta. Czy F168 była ich matką, kanton uznaje za niejasne. Raport był dostępny od końca października 2025 r. Ani dokument z listopada 2025 r., ani sprawozdanie 2026 nie wspominają o tym przypadku («Blick», 19.9.2026; Wild beim Wild, 20.9.2026).

Sprzeczność. Rewizja znosi ochronę, którą BAFU w Strasburgu przedstawiło jako element systemu.

2. Żadnego odstrzału stada bez uprzedniej zgody BAFU

BAFU pisze: «Chaque canton qui souhaite réguler une meute de loups doit au préalable recevoir l’assentiment de l’OFEV» (s. 3). «Avant de donner son assentiment, l’OFEV vérifie le respect de la Loi fédérale sur la protection des animaux» (s. 8).

Zug wnioskuje w konsultacjach o skreślenie słów «po uzyskaniu zgody Urzędu Federalnego». Berneński Związek Rolników (Berner Bauern Verband) żąda tego samego, a ponadto chce zniesienia obowiązku wysłuchania BAFU przy odstrzałach w obszarach ochrony łowieckiej (Jagdbanngebiete). Już dziś BAFU w 2026 r. udzieliło w przypadku co najmniej czterech stad w Gryzonii (Stagias, Dreibündenstein, Muchetta, Agnas) zgody jeszcze przed pierwszym stwierdzeniem potomstwa. W przypadku Stagias dwa dni po pierwszym stwierdzeniu dwa wilki nie żyły (Odstrzał wilków: państwo zatwierdza, zanim potwierdzono szczenięta).

Sprzeczność w przypadku postulatów z konsultacji, Napięcie w przypadku zgód udzielanych z wyprzedzeniem: Rzetelna ocena indywidualnego przypadku jest prawie niemożliwa, zanim wilki zostaną stwierdzone.

3. Obszary chronione

Okręgi łowieckie zamknięte (Jagdbanngebiete) w dokumencie w ogóle się nie pojawiają. O parku narodowym czytamy (s. 11): «aucun tir n’est autorisé dans le parc.» Projekt otwiera teraz federalne okręgi łowieckie zamknięte, zgodnie ze sprawozdaniem wyjaśniającym «zarówno dla odstrzałów pojedynczych osobników […], jak i dla regulacji watah» (s. 6).

W sprawozdaniu z 2026 roku BAFU przynajmniej informuje Radę Europy, że parlament przyjął motion Friedliego («Autoriser le tir de loups dans les districts francs») oraz motion Broulisa (odstrzał wilków żyjących w watahach «tout au long de l’année») (s. 6). Konsultacje z czerwca 2026 roku, obejmujące konkretny tekst ustawy, nie wspominają jednak również o aktualizacji z września 2026 roku.

Brak bezpośredniej sprzeczności, ponieważ BAFU niczego nie zapewniło w kwestii okręgów łowieckich zamkniętych. Rada Europy zna kierunek zmian, ale nie zna projektu ani żądań kantonów.

Regulacja jako ostateczność

4. Ochrona stad musi zostać wdrożona wcześniej

BAFU pisze (s. 7): «Il est à souligner que la régulation est la dernière mesure. Avant une telle décision, des mesures de protection des troupeaux doivent être mise en place». Szkody liczyły się tylko wtedy, gdy «les mesures raisonnables de protection des troupeaux aient été appliquées dans les règles de l’art» (s. 8).

W Ticino spośród 117 zwierząt gospodarskich zabitych do 28 września 2026 roku zaledwie 6 było według statystyki kantonalnej odpowiednio chronionych. W 45 przypadkach urząd ocenia ochronę jako niewłaściwą, w 13 jako niewłaściwą z powodu siły wyższej, w 52 jako niemożliwą do zrealizowania w rozsądnym zakresie. Jednocześnie Konfederacja zezwoliła na odstrzał szczeniąt w dziewięciu watahach w Ticino, w tym w Molare i Lepontino, mimo że nie przypisano im żadnego ataku. W Schwyz w trzech z czterech przypadków ataków brakowało podstawowej ochrony. W Mattertal w 2026 roku ponownie wypasano owce bez ochrony stad, w miejscu, gdzie w 2025 roku zabito 54 niechronione zwierzęta. Trybunał Federalny stwierdził w wyroku 2C_68/2024, że St. Gallen nie zbadał w wystarczającym stopniu ochrony stad przed wydaniem zezwolenia na odstrzał. BAFU sam przytacza ten wyrok w sprawozdaniu BAFU 2025/26 (s. 5).

Napięcie, a nawet sprzeczność. Prewencyjna regulacja nie wymaga ani jednego rozerwania zwierzęcia na wataha. BAFU samo ustala w Strasburgu, że szkoda musi być jedynie prawdopodobna: «Il suffit que leur survenue soit très probable» (s. 6). W sprawozdaniu za 2026 rok przyznaje ponadto, że malejąca liczba szkód wiąże się także z «adaptation de la pratique d’indemnisation depuis février 2025»: od tego czasu odszkodowanie przysługuje tylko wtedy, gdy zwierzęta były chronione (s. 4). Część spadku jest więc skutkiem sposobu liczenia.

5. Najpierw łagodniejsze środki, takie jak płoszenie

BAFU pisze (s. 7): «il convient d’essayer d’autres mesures douces au préalable comme l’effarouchement par exemple.» W opublikowanych zgodach BAFU oraz w komunikatach kantonalnych dotyczących regulacji w 2026 roku w Gryzonii, Valais i Ticino nie ma żadnej wzmianki o wcześniejszych próbach płoszenia.

Nie do zweryfikowania. Czy stosowano płoszenie, nie jest publicznie udokumentowane.

6. Ochrona stad jako warunek, ale mniej pieniędzy

Ochrona stad jest «une importante condition préalable à la régulation du loup» (s. 7). W tym samym dokumencie BAFU przyznaje: «Depuis 2025, la contribution fédérale a été baissée à 50%» (s. 10). Powrót do 80 procent wiąże z dwiema datami: «dès le printemps 2026» (s. 10) oraz «A partir du mois de janvier 2026» (s. 3). Regulacja w 2025 roku mimo to trwała w pełnym zakresie.

Napięcie, przyznane przez samo BAFU.

Kto zostaje zabity

7. Całe watahy tylko przy udowodnionym niepożądanym zachowaniu

BAFU pisze: «Les meutes qui ne présentent pas de comportement indésirable ne peuvent pas être prélevées» (s. 6), «Le comportement indésirable doit être prouvé» (s. 8), a wataha musi «impérativement» wykazać niepożądane zachowanie (s. 9).

Jesienią 2026 roku BAFU zgodziło się na całkowite odstrzelenie watah z Valais: Augstbord i Nanz. Opublikowane decyzje nie zawierają żadnych informacji o rozerwanych zwierzętach, ochronie stad ani wielkości watahy. Wniosek dotyczący Arolla-Ferpècle z 13 października kanton uzasadnia wyłącznie konfliktami w «obszarach problemowych», w tej samej dolinie, w której Federalny Sąd Administracyjny w 2023 roku odmówił zgody na regulację z powodu niewystarczającej ochrony stad. W przypadku całkowitego odstrzału gryzońskiej watahy Giarsinom urząd dostarczył uzasadnienie dopiero post factum za pośrednictwem prasy.

Nie do zweryfikowania, z wyraźnym napięciem. Czy niewłaściwe postępowanie jest «prouvé», nie sposób sprawdzić, dopóki uzasadnienia nie zostaną opublikowane.

8. Żadnych matek, szczenięta przed rodzicami

W części dotyczącej regulacji reaktywnej BAFU pisze (s. 8): «Les mères ne peuvent pas être prélevées et le tir de l’adulte présentant un comportement indésirable ne doit pas porter préjudice aux jeunes individus». Raport BAFU 2025/26 wymaga, by młode wilki odstrzeliwać «dans la mesure du possible» przed osobnikami rodzicielskimi (s. 9).

Ten sam raport zgłasza na rok 2025/26 trzy przypadki, w których podczas częściowych regulacji, które na to nie pozwalały, zabito osobniki rodzicielskie lub dorosłe wilki. W jeszcze jednym przypadku zwolniono do odstrzału jednego z rodziców, a zastrzelono drugiego (s. 7). W perymetrze Augstbord strażnicy przyrody zabili 26 września 2026 najpierw dwa dorosłe wilki, w Nanztal 8 i 11 października po jednym dorosłym wilku wraz z młodymi (Ticker z Valais). W Neuchâtel od 1 września wolno strzelać do wilka-ojca M583 z watahy ze szczeniętami. F168 formalnie została zarządzona jako wilk samotny, nie w ramach regulacji reaktywnej.

Sprzeczność w przypadku zgłoszonych przez samo BAFU błędnych odstrzałów, Napięcie w odniesieniu do wytycznej «szczenięta najpierw».

9. Błędne odstrzały jako pojedyncze przypadki

O odstrzale rysi zamiast szczeniąt wilka w Surselvie BAFU pisze (s. 4): «Il s’agit ici d’un cas isolé.» W razie błędnych strzałów grozi sankcja.

Raport BAFU 2025/26 pokazuje inny obraz (s. 6 i 7): w sezonie 2025/26 7 zabitych wilków pochodziło z innej watahy, a w przypadku 8 pochodzenie było nieznane lub niepewne. W sezonie 2024/25 było to 5 z innych watah i 20 o nieznanym pochodzeniu. Dochodzą do tego osobniki rodzicielskie z punktu 8 oraz szczenię wilka, które zastrzelono «par erreur à la place d’un renard», a następnie zaliczono do watahy. Żaden z rządowych raportów dla Rady Europy nie wspomina o tych przypadkach. W przypadku rysia BAFU wymienia «trois jeunes lynx», według kantonu Gryzonia były to dwa młode rysie i jeden dorosły kuder. Co do poziomu sankcji: w Herbriggen nielegalnie zastrzelona wilczyca kosztowała 300 franków grzywny, patent pozostał.

Sprzeczność, jeśli chodzi o kompletność informacji przekazywanych Radzie Europy.

Kto strzela i czym

10. Myśliwi rekreacyjni tylko pod nadzorem strażników przyrody

Myśliwy, który bierze udział w regulacji, musi według BAFU (s. 3–4) ukończyć dodatkowe szkolenie kantonalne, «être titulaire d’une autorisation spéciale cantonale et sera soumis à la surveillance d’un garde-faune».

W Ticino utworzono zgodnie z dokumentem 28 maja 2026 r. «Gruppo Controllo Lupi»: do 88 myśliwych rekreacyjnych, czterech na jednego strażnika przyrody, z kamerami termowizyjnymi, w akcji także nocą oraz z premią 500 franków za każdego zabitego wilka. W Gryzonii w wrześniu 2026 r. siedem z 17 zabitych wilków trafiło według Keystone-SDA «na konto około 3150 upoważnionych myśliwych», na podstawie danych Urzędu ds. Łowiectwa i Rybołówstwa (watson/SDA, 5.10.2026).

W sprawozdaniu z 2026 r. BAFU pisze ponadto: «Par principe, ce sont les acteurs cantonaux, soit les gardes-faune ou la police de la faune qui sont compétents pour l’exécution sur le terrain» (s. 5). Ticińskiej premii za wilka nie wspomina.

Nie do zweryfikowania, ze wyraźnym napięciem. Jak w przypadku ponad 3’000 upoważnionych myśliwych rekreacyjnych czy nocnych akcji ma być zapewniony nadzór ze strony strażników przyrody, nie zostało udokumentowane.

11. Urządzenia noktowizyjne jako wyjątek

BAFU ujawnia, że urządzenia noktowizyjne «fassent partie des moyens interdits selon l’art. 8 de la Convention de Berne» oraz że odstrzały odbywają się «majoritairement de nuit» (s. 6). Ich użycie jest «autorisée exceptionnellement» (s. 4). Sprawozdanie BAFU 2025/26 potwierdza: «Les tirs s’effectuent généralement de nuit» (s. 9). Od 2026 r. w Ticino także myśliwi rekreacyjni są wyposażeni w kamery termowizyjne. Błędny odstrzał rysia nastąpił z użyciem technologii termowizyjnej.

Napięcie. BAFU ujawniło, że strzela się w nocy. Środek zakazany przez konwencję stał się tym samym regułą.

Przejrzystość i kontrola

12. «Toutes les informations»

BAFU pisze (s. 11), że Szwajcaria udostępniła «de manière transparente toutes les informations concernant sa gestion du loup». Zgody BAFU są jednak publikowane jako lista bez uzasadnienia. Valais zgłasza odstrzały tylko w tabeli, bez komunikatu prasowego, a początkowo bez identyfikatora genetycznego. Sprawozdanie z sekcji zwłok F168 pozostawało nieopublikowane przez około jedenaście miesięcy. Błędnych odstrzałów i wilków nieznanego pochodzenia brakuje w sprawozdaniach rządowych. Federalny Sąd Administracyjny nie rozpatruje skarg na zgody BAFU, CHWOLF odmówiono prawa do wniesienia skargi.

Sprzeczność.

13. BAFU jako organ nadzorczy

«En tant qu’autorité de surveillance, l’OFEV y veille», pisze urząd (s. 4). Według «Blick» BAFU od początku 2024 roku złożył w całym kraju skargę tylko na jedną kantonalną decyzję o odstrzale, na odstrzał w Staldenried w Valais. Na decyzję dotyczącą F168 nie złożono skargi.

Napięcie. Jeśli wcześniejsza zgoda zostanie zniesiona, jak żądają Zug i związki rolników, pozostanie jedynie ten rzadko wykorzystywany nadzór sprawowany po fakcie.

Populacja i skutki

14. Dwanaście watah jako dolna granica, «pas un but en soi»

BAFU pisze (s. 6), że dwanaście watah to «une limite minimale pour assurer le maintien de l’espèce, mais pas un but en soi», a watah bez niepożądanych zachowań nie wolno usuwać, «même si le nombre minimum est dépassé».

Natomiast motion 25.4464 Fabia Regazziego żąda odstrzałów, gdy tylko zostanie przekroczona wartość progowa liczebności populacji. Rada Federalna poparła ją, Rada Stanów przyjęła ją 19 marca 2026 roku, a Rada Narodowa poszła w jej ślady 23 września 2026 roku głosami 116 do 73 (Próg liczebności wilków: Rada Narodowa przyjmuje wniosek). Według bazy danych parlamentu została przekazana Radzie Federalnej. W raporcie 2026 stoi jeszcze, że zostanie ona «ensuite» rozpatrzona przez Radę Narodową (s. 6) – aktualizacja z września nie została w tym miejscu uwzględniona.

Sprzeczność na szczeblu Rady Federalnej. W tym samym akapicie znajduje się zresztą zdanie «La Suisse restera ainsi nettement en-dessous du seuil de 12 meutes», a zaraz po nim informacja, że Szwajcaria liczy 36 watah. W raporcie 2026 czytamy następnie: «En 2023/24, la Suisse dénombrait 30 meutes validées […], contre 30 en 2024/25», z czego wynika, że populacja «continue de croître lentement» (s. 4). Stronę wcześniej stoi, że pozostaje «stable» (s. 3). W raporcie z 2025 roku BAFU podał dla 2024/25 jeszcze 36 watah (s. 10).

15. Regulacja chroni watahy

«Le système de gestion du loup en Suisse ne met pas en danger la population», pisze BAFU (s. 11). Raport BAFU 2025/26 mówi, że regulacja «permet de préserver les meutes de loups» (s. 9). W obwodach Nanz i Augstbord w Valais od grudnia 2023 roku zabito jednak odpowiednio 17 i 21 wilków, a w 2026 roku mają tam ponownie zniknąć całe rodziny wilcze. Według KORA bezpośrednich dowodów na ochronny skutek odstrzałów szczeniąt jest niewiele. Liczba zgód wzrosła z 22 jesienią 2025 roku do 39 w październiku 2026 roku, choć liczba ataków na zwierzęta spadła (Licznik odstrzałów wilków w Szwajcarii).

Sam FOEN przyznaje w sprawozdaniu 2026: «l’efficacité des mesures prises pour la protection des troupeaux et la régulation des loups ne peut être démontrée de manière concluante» (s. 2).

Sprzeczność. Twierdzenie, że regulacja działa, stoi obok własnego przyznania, że jej skuteczność nie jest udowodniona.

Kontekst

Szwajcaria opisała Radzie Europy system oparty na czterech filarach: ochronie watah w okresie wychowu młodych, uprzedniej weryfikacji przez Konfederację, ochronie stad i płoszeniu przed każdym odstrzałem oraz pełnej przejrzystości. Każdy z tych filarów jest już w praktyce kruchy. Wraz z rewizją prawa łowieckiego i postulatami kantonów dwa pierwsze zniknęłyby całkowicie lub częściowo.

IG Wild beim Wild żąda, aby FOEN publikował każdą zgodę wraz z uzasadnieniem, w tym dowodem na zastosowanie ochrony stad, wielkością watahy i zachowaniem, które ma uzasadniać odstrzał, oraz aby przedstawił Stałemu Komitetowi Konwencji Berneńskiej projekt przekazany do konsultacji, błędne odstrzały i przypadek F168.

Źródła

• FOEN / Rada Europy: Rapport du gouvernement, Dossier 2023/03, T-PVS/Files(2025)2023-3_gov, 18.11.2025
• FOEN / Rada Europy: Rapport du gouvernement, T-PVS/Files(2026)2023-3_gov_rev, 17.9.2026
• CHWOLF i Avenir Loup Lynx Jura: Complainant report, T-PVS/Files(2026)2023-3_comp, 28.5.2026
• FOEN: Rapport sur les régulations de loups 2025-2026, 18.5.2026
• DETEC: Sprawozdanie wyjaśniające do rewizji prawa łowieckiego, 24.6.2026
• «Blick»: Valais kazało odstrzelić matkę jako samotnego wilka, 19.9.2026
• watson/Keystone-SDA: W Gryzonii we wrześniu odstrzelono 17 wilków, 5.10.2026
• Kanton Zug: Odpowiedź w ramach konsultacji, 25.8.2026
• Berner Bauern Verband: stanowisku, 11.9.2026
• Kanton Gryzonia: Komunikat w sprawie błędnego odstrzału rysia, 26.11.2024