Regulacja populacji wilka: co BAFU pisemnie zapewnia Radzie Europy

W postępowaniu przed Konwencją berneńską Szwajcaria musi regularnie wyjaśniać Radzie Europy swoją politykę wobec wilka. Raporty, które Federalny Urząd Środowiska (BAFU) w tym celu przesyła do Strasburga, są jawne. Zawierają zapewnienia, według których należy oceniać praktykę, oraz przyznania, na które w Szwajcarii prawie nie zwrócono uwagi.

Postępowanie w Strasburgu

CHWOLF i Avenir Loup Lynx Jura złożyły skargę w listopadzie 2023 roku. W grudniu 2024 roku Stały Komitet Konwencji berneńskiej otworzył przeciwko Szwajcarii dossier (więcej na ten temat w Konwencja Berneńska bada szwajcarskie zarządzanie wilkami). BAFU odpowiedział raportem z 31 lipca 2025 roku oraz pismem z 14 listopada 2025 roku, oba podpisane przez dyrektorkę Katrin Schneeberger. W lipcowym raporcie Szwajcaria wnosi o zamknięcie dossier. W dokumentach z 2026 roku postępowanie figuruje już tylko jako „possible file”. Z dokumentów nie wynika jednoznacznie, czy Komitet obniżył jego rangę w grudniu 2025 roku.

„La dernière mesure”

Zapewnienia BAFU są jednoznaczne. Regulacja ma być środkiem ostatecznym, pisze urząd. Przed taką decyzją muszą zostać wdrożone środki ochrony stad, a łagodniejsze metody, takie jak płoszenie, muszą zostać wypróbowane (tłumaczenie z języka francuskiego). Całe watahy wolno usuwać tylko wtedy, gdy wykazują jasno zdefiniowane niepożądane zachowanie. Watahy nie wolno usunąć wyłącznie dlatego, że przekroczona została minimalna liczba w regionie. Dwanaście watah to dolna granica, a nie cel sam w sobie.

Myśliwi uczestniczący w regulacji watah muszą według BAFU ukończyć specjalne szkolenie, posiadać kantonalne zezwolenie specjalne i działać pod nadzorem strażnika przyrody.

Jednocześnie BAFU interpretuje Konwencję berneńską bardzo szeroko. Opierając się na rezolucji nr 2 (2011) Konwencji, argumentuje, że szkoda nie musi nastąpić przed odstrzałem, wystarczy, że jest „bardzo prawdopodobna". Właśnie tu leży spór z Biurem Konwencji, które określiło prewencyjne odstrzały z powodu zwykłych potencjalnych szkód jako błędną interpretację.

Praktyka

Liczby z tego samego sprawozdania pokazują, jak te zapewnienia są realizowane. W okresie 2023/24 BAFU zgodziło się na usunięcie dwunastu całych watah, łącznie około 100 wilków. Zabito 55, jedną watahę usunięto całkowicie. W okresie 2024/25 zgodziło się na dziewięć usunięć watah i 17 częściowych regulacji, około 125 wilków. Zabito 92, trzy watahy zniknęły całkowicie. W listopadzie 2025 roku BAFU poinformowało, że w przypadku 21 watah zgodziło się na odstrzał dwóch trzecich szczeniąt, a w przypadku pięciu watah na całkowite usunięcie. Dwa usunięcia watah i jedną częściową regulację odrzuciło.

Jesienią 2026 roku BAFU w kantonie Valais zgodziło się na całkowite usunięcie watah Augstbord i Nanz. Opublikowane decyzje nie zawierają informacji o ochronie stad, o rozszarpaniach ani o wielkości watahy (zob. Stado Nanz dopuszczone do całkowitego odstrzału). Czy zapewnienia złożone w Strasburgu zostały dotrzymane, nie da się w ten sposób sprawdzić.

Również na drodze sądowej trudno to wyjaśnić. Federalny Sąd Administracyjny nie rozpatrzył skarg na zgody BAFU i odesłał do decyzji kantonalnych. Mogą je zaskarżać tylko organizacje, które spełniają surowe wymogi art. 12 NHG. Federalny Trybunał Najwyższy odmówił CHWOLF tego prawa (Sąd Federalny: CHWolf nie może pozywać w sprawie odstrzałów wilków). Tam, gdzie sądy mogą orzekać co do meritum, linia jest jasna: zanim wilk może zostać wydany do odstrzału, muszą zostać podjęte środki zapobiegawcze, stwierdził Federalny Trybunał Najwyższy w wyroku 2C_68/2024 z 30 czerwca 2025 roku dotyczącym odstrzału pojedynczego wilka w kantonie St. Gallen.

Co BAFU przyznaje w Strasburgu

Według BAFU ochrona stad jest warunkiem każdej regulacji. W tym samym sprawozdaniu czytamy, że Konfederacja obniżyła w 2025 roku swój udział w kosztach ogrodzeń, nocnych zagród i psów do ochrony stad z 80 do 50 procent, ze względów polityki finansowej. Dopiero od 2026 roku znów obowiązuje 80 procent.

Odnośnie do odstrzałów nocnych BAFU przyznaje, że urządzenia noktowizyjne należą do środków zakazanych na mocy art. 8 Konwencji berneńskiej. Powołuje się na wyjątki przewidziane w art. 9. W Ticino myśliwi rekreacyjni z nowej grupy Gruppo Controllo Lupi są wyposażeni w kamery termowizyjne i otrzymują 500 franków za każdego zabitego wilka (500 franków za wilka). Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody skrytykowała odstrzały nocne z użyciem urządzeń noktowizyjnych i termowizyjnych (IUCN krytykuje szwajcarskie odstrzały wilków).

Na koniec BAFU pisze do Strasburga, że w okresie regulacji 2024/25 zamiast szczeniąt wilków zabito „trzy młode rysie”. To nieścisłe: według Kanton Gryzonia strażnik przyrody zastrzelił 16 listopada 2024 roku w Surselvie dwa tegoroczne młode rysie oraz dorosłego samca, które wziął za szczenięta wilków, posługując się kamerą termowizyjną. BAFU mówi o jednostkowym przypadku. Dotknięty kanton zorganizuje przy wsparciu BAFU jako rekompensatę przesiedlenie rysi.

Kontekst

Zapewnienia składane Radzie Europy nic nie kosztują, dopóki nikt nie może ich zweryfikować. BAFU obiecuje w Strasburgu ochronę stad jako warunek, regulację jako ostateczny środek i odstrzał całych watah wyłącznie w przypadku udowodnionego problematycznego zachowania. W Szwajcarii zgody BAFU nie podlegają zaskarżeniu, a ich uzasadnienia nie są publiczne. Kto traktuje te zapewnienia poważnie, ujawnia każdą decyzję zezwalającą, wraz z dowodem zastosowania ochrony stad i opisem zachowania, które ma uzasadniać odstrzał. Trwający licznik wilków pokazuje, ile wilków ginie, dopóki tak się nie stanie.

Źródła

• BAFU, Rapport du gouvernement, Dossier 2023/03, T-PVS/Files(2025)2023-3_gov (raport z 31 lipca 2025 r. i pismo z 14 listopada 2025 r.)
• Rada Europy, strona sprawy New wolf culling policy
• Sąd Federalny, wyroku 2C_68/2024 z 30 czerwca 2025 r.