Regulering van de wolf: wat het BAFU de Raad van Europa schriftelijk toezegt

In de procedure voor het Verdrag van Bern moet Zwitserland zijn wolvenbeleid regelmatig tegenover de Raad van Europa toelichten. De rapporten die het Federaal Bureau voor Milieu (BAFU) daarvoor naar Straatsburg stuurt, zijn openbaar. Ze bevatten toezeggingen waaraan de praktijk moet worden afgemeten, en bekentenissen die in Zwitserland nauwelijks aandacht kregen.

De procedure in Straatsburg

CHWOLF en Avenir Loup Lynx Jura dienden in november 2023 een klacht in. In december 2024 opende het Permanent Comité van het Verdrag van Bern een dossier tegen Zwitserland (meer hierover in Berner Conventie onderzoekt Zwitsers wolvenbeheer). Het BAFU antwoordde met een rapport van 31 juli 2025 en een schrijven van 14 november 2025, beide ondertekend door directeur Katrin Schneeberger. In het juli-rapport verzoekt Zwitserland het dossier te sluiten. In de documenten van 2026 wordt de procedure nog maar als “possible file” aangeduid. Of het comité het dossier in december 2025 heeft teruggeschaald, blijkt niet eenduidig uit de stukken.

“La dernière mesure”

De toezeggingen van het BAFU zijn duidelijk. De regulering is de laatste maatregel, schrijft het bureau. Vóór zo'n besluit moeten kuddebeschermingsmaatregelen zijn doorgevoerd en mildere middelen zoals verjaging zijn geprobeerd (vertaald uit het Frans). Hele roedels mogen alleen worden verwijderd als ze een duidelijk omschreven ongewenst gedrag vertonen. Een roedel mag niet alleen worden verwijderd omdat het minimumaantal in de regio is overschreden. De twaalf roedels zijn een ondergrens, maar geen doel op zich.

Jagers die deelnemen aan roedelregulering moeten volgens het BAFU een speciale opleiding hebben gevolgd, een bijzondere kantonale vergunning bezitten en onder toezicht van een wildbeheerder staan.

Tegelijkertijd interpreteert het BAFU de Conventie van Bern ruim. Gebaseerd op resolutie nr. 2 (2011) van de Conventie betoogt het dat er vóór een afschot nog geen schade hoeft te zijn ontstaan; het volstaat dat schade 'zeer waarschijnlijk' is. Precies hier ligt het geschil met het bureau van de Conventie, dat preventieve afschoten wegens louter potentiële schade als een verkeerde interpretatie heeft bestempeld.

De praktijk

De cijfers in hetzelfde rapport laten zien hoe deze toezeggingen in de praktijk worden uitgevoerd. Voor de periode 2023/24 stemde het BAFU in met het verwijderen van twaalf hele roedels, in totaal ongeveer 100 wolven. Er werden er 55 gedood, één roedel werd volledig verwijderd. Voor 2024/25 stemde het in met negen roedelverwijderingen en 17 gedeeltelijke reguleringen, ongeveer 125 wolven. Er werden er 92 gedood, drie roedels verdwenen volledig. In november 2025 meldde het BAFU dat het voor 21 roedels had ingestemd met het afschieten van twee derde van de welpen en voor vijf roedels met volledige verwijdering. Twee roedelverwijderingen en één gedeeltelijke regulering wees het af.

In het najaar van 2026 stemde het BAFU in het Wallis in met de volledige verwijdering van de roedels Augstbord en Nanz. De gepubliceerde besluiten bevatten geen gegevens over kuddebescherming, aantallen verscheurde dieren of roedelgrootte (zie Nanz-roedel vrijgegeven voor volledige afschot). Of de toezeggingen aan Straatsburg zijn nagekomen, valt zo niet te controleren.

Ook via de rechter is dit nauwelijks te achterhalen. Het Bundesverwaltungsgericht (federale bestuursrechtbank) heeft beroepen tegen de BAFU-instemmingen niet-ontvankelijk verklaard en verwezen naar de kantonale beschikkingen. Die kunnen alleen worden aangevochten door organisaties die voldoen aan de strenge voorwaarden van art. 12 NHG. CHWOLF is dit recht door het Bundesgericht (federale hooggerechtshof) ontzegd (Federaal Gerechtshof: CHWolf mag niet procederen tegen afschot van wolven). Waar rechters wel inhoudelijk mogen oordelen, is de lijn duidelijk: voordat een wolf mag worden vrijgegeven voor afschot, moeten preventieve maatregelen zijn genomen, oordeelde het Bundesgericht in arrest 2C_68/2024 van 30 juni 2025 over het afschot van een enkele wolf in het kanton St. Gallen.

Wat het BAFU in Straatsburg toegeeft

Kuddebescherming is volgens het BAFU een voorwaarde voor elke regulering. In hetzelfde rapport staat dat de Bund zijn bijdrage aan hekken, nachtkralen en kuddebeschermingshonden in 2025 om budgettaire redenen heeft verlaagd van 80 naar 50 procent. Pas vanaf 2026 geldt weer 80 procent.

Wat de nachtelijke afschoten betreft, erkent het BAFU dat nachtkijkers behoren tot de middelen die op grond van art. 8 van het Verdrag van Bern verboden zijn. Het beroept zich op uitzonderingen op grond van art. 9. In Ticino zijn de recreatieve jagers van de nieuwe Gruppo Controllo Lupi uitgerust met warmtebeeldcamera's en ontvangen zij 500 frank per gedode wolf (500 frank per wolf). De Internationale Unie voor Natuurbehoud heeft kritiek geuit op nachtelijke afschoten met nachtkijkers en warmtebeeldapparatuur (IUCN bekritiseert Zwitserse wolvenafschoten).

Ten slotte bevestigt het BAFU dat in de regulatieperiode 2024/25 drie jonge lynxen zijn gedood in plaats van wolvenwelpen. Het spreekt van een op zichzelf staand geval. Het betrokken kanton organiseert met steun van het BAFU als compensatie een verplaatsing van lynxen.

Duiding

Toezeggingen aan de Raad van Europa kosten niets, zolang niemand ze kan controleren. Het BAFU belooft in Straatsburg kuddebescherming als voorwaarde, regulering als laatste middel en het wegnemen van roedels alleen bij aangetoond probleemgedrag. In Zwitserland zijn de goedkeuringen van het BAFU niet aanvechtbaar en de motivering ervan is niet openbaar. Wie het met deze toezeggingen serieus meent, maakt elke goedkeuringsbeschikking openbaar, inclusief het bewijs van kuddebescherming en van het gedrag dat een afschot moet rechtvaardigen. De lopende wolventeller laat zien hoeveel wolven worden gedood zolang dat niet gebeurt.

Bronnen

• BAFU, Rapport du gouvernement, Dossier 2023/03, T-PVS/Files(2025)2023-3_gov (rapport van 31 juli 2025 en brief van 14 november 2025)
• Raad van Europa, dossierpagina New wolf culling policy
• Bundesgericht, arrest 2C_68/2024 van 30 juni 2025