«Genusswoche»: wanneer Baselland aas als delicatesse verkoopt

De 14e Baselbieter Genusswoche staat van 10 tot 20 september in het teken van het motto «Wald & Wild».

Meer dan 50 evenementen, verspreid over alle vijf districten, moeten het «genieten» centraal stellen: met wildgerechten in restaurants, cursussen en een belevingsmobiel van Jagd Baselland. Voorzitter Martin Thommen ziet daarin een welkom platform om het publiek de «veelzijdige» hobbyjacht nader te brengen.

Maar sinds wanneer is aas een genoegen? Wat tijdens de Genusswoche als delicatesse wordt opgediend, is geen vlees uit een steriel slachtbedrijf met vakpersoneel, maar het resultaat van hobbyjagers die in het bos werken zonder koeling, zonder hygiënenormen en zonder deskundige slachting. Zoals «Wildvlees van de hobbyjager is aas» vaststelt, blijven bij drijfjachten geschoten dieren vaak uren liggen voordat ze worden opgehaald, terwijl rituelen als het afblazen van de buit met jachthoorns of het jachtbanket («Schüsseltreiben») worden gevierd. Dat is geen levensmiddelenproductie, dat is aas op het bord.

Onkritische jacht-PR in plaats van journalistiek

Het artikel van Simon Tschopp in de bz Basel neemt de zelfpresentatie van Jagd Baselland praktisch ongecontroleerd over: «veelzijdig», natuurbescherming, onderhoud van het cultuurlandschap, in actie «wanneer anderen slapen». In de tekst is geen enkele kritische vraag te vinden over dierenwelzijn, over wetenschappelijk bewijs of over de talrijke gedocumenteerde incidenten in hetzelfde kanton. Hoe dit patroon precies werkt, laat het dossier «Media en jachtthema's: hoe taal, beelden en ‹deskundigen› het debat bepalen»: begrippen als «hegen», «regulering» of «veelzijdig» klinken zorgzaam en vakkundig, maar dragen ongenoemd de wereldbeschouwing van de jachtlobby over, zodra media ze zonder commentaar overnemen. Wie een persconferentie van Jagd Baselland één op één in een artikel omzet, doet geen journalistiek, maar geeft slechts een communiqué door.

Kenmerkend is ook het beeld van de persconferentie zelf: naast Martin Thommen poseren daar de burgemeester van Liestal Daniel Spinnler, de voorzitster van Gastro Baselland Fabienne Ballmer, projectleidster bij Baselland Tourismus Romona Walter, de voorzitter van de bakkers- en confiseursvereniging Reto Ziegler en de directeur van Baselland Tourismus Michael Kumli gezamenlijk voor de camera. Een stadsbestuur, de toeristische organisatie en de gastronomiebranche hebben zich daarmee voor de kar van de jachtlobby laten spannen en haar een officieel, onpolitiek podium bezorgd dat zij zelf nauwelijks ooit had kunnen organiseren.

Dat is geen eenmalig optreden, maar structureel verankerd: op de officiële website van Baselland Tourismus staat Jagd Baselland vermeld bij de «partners» van de Genusswoche, op gelijke voet met de stad Laufen, de fruittelersvereniging van Baselland en energieleverancier ebl. Een belangenorganisatie die van het doden van wilde dieren leeft, is daarmee officieel opgenomen in de toeristische marketing van het kanton, met logoplaatsing en legitimatie door publieke en semipublieke draagorganisaties. Wie zich zo laat inpalmen, moet zich niet verbazen wanneer de eigen PR ongecontroleerd in de krant terechtkomt.

Hoe diep die verstrengeling gaat, blijkt uit het programma zelf: de openingsavond op 10 september staat onder de titel «Weidmannsheil!» in het teken van jachthoornblazers en «informatie over de jacht». Maar liefst twee «bos- en wild»-cursussen, direct georganiseerd door de jachtgezelschappen van Sissach en Therwil, waren weken vooraf al volgeboekt. Op de truffelmarkt van Liestal treedt bovendien het jachtgezelschap Chutzenkopf met een eigen stand op. De Genusswoche bezorgt de jachtlobby daarmee niet alleen een podium, maar levert haar rechtstreekse, onkritische toegang tot een publiek dat eigenlijk bakkerijen, fruitteelt en regionale producten wilde ontdekken.

Drijfjacht betekent doodsangst, niet kwaliteit

Een groot deel van het tijdens de Genusswoche gepromote wildvlees komt van drijfjachten, waarbij dieren urenlang worden opgejaagd voordat ze worden doodgeschoten. In hun doodsstrijd geven de dieren stresshormonen als adrenaline en cortisol af, die het hele organisme overspoelen en aantoonbaar achterblijven in het spierweefsel. «Drijfjacht in het Willbrigwald – angst, bloed en de daders» beschrijft dit proces indrukwekkend. Vakinhoudelijk is het al lang gedocumenteerd: «Wildvlees: risico's, lood en jachtmythen» stelt vast dat juist drijf- en drukjachten het meest inferieure vlees van allemaal opleveren, vaak bovendien belast met munitiedeeltjes.

Ook de loodbelasting is geen voetnoot. Het federale bureau voor levensmiddelenveiligheid raadt zwangere vrouwen, kinderen en vrouwen in de vruchtbare leeftijd uitdrukkelijk af om met lood beschoten wildbraad te eten, zoals samengevat in het dossier «Instap in de jachtkritiek». Wie kadavers verkoopt van een doodgejaagd dier dat doorspekt is met loodsplinters, verkoopt geen kwaliteitsproduct, maar het resultaat van dierenkwelling en daarbovenop een gezondheidsrisico, zie ook «Let op: waarschuwing voor wildvlees van de hobbyjager». Hoe weinig controle er bij zulke drijfjachten heerst, blijkt uit een geval in Muttenz: «Hobbyjacht Basel-Landschaft: jachthonden jagen wild zwijn op» documenteert hoe een jong wild zwijn ruim acht minuten lang door jachthonden werd opgejaagd en gebeten, terwijl de aanwezige hobbyjagers passief toekeken.

700 vossen per jaar: regulering zonder grondslag

Jaarlijks worden in het kanton Baselland ongeveer 1200 reeën, 1000 wilde zwijnen en circa 600 vossen gedood. De officiële rechtvaardiging luidt vrijwel altijd: populatieregulering. Voor de rode vos is die rechtvaardiging wetenschappelijk weerlegd. Meer dan 30 jaar wildbiologisch onderzoek toont eensluidend geen duurzaam regulerend effect van de vossenjacht aan, omdat compensatie-effecten zoals hogere geboortecijfers en immigratie het afschot snel opvangen. Het kanton Luzern, dat als enige de gezondheidstoestand van gedode vossen systematisch registreert, komt uit op meer dan 98 procent gezonde dieren onder de gedode exemplaren, een aanwijzing dat ook ziektebestrijding als argument geen stand houdt.

Juist Baselland zelf heeft deze tegenstrijdigheid al blootgelegd: de autoriteiten kwamen in een tweede reactie op de kantonale petitie over de vossenjacht terug op hun standpunt, nadat een eerder antwoord het zonder één enkel wetenschappelijk bewijs had moeten stellen, «Basel-Landschaft draait bij: eerst regulatie, nu ‹geen doel›». Wie zelf geen duidelijke doelstelling meer kan formuleren, zou een praktijk niet tijdens een Genusswoche moeten vieren.

Gevaar reikt verder dan het bos

De bevolking wordt tijdens de hobbyjacht in het bos al aan extra risico's blootgesteld, en de Genusswoche verscherpt dit probleem in plaats van het aan de orde te stellen. Steeds weer raken onbetrokkenen gewond door hobbyjagers. Zulke gevallen zijn geen uitglijder, maar een aangetoond patroon: «De grote jachtleugen: hoe hobbyjagers de Europese ongevalscijfers oppoetsen en hun doden verzwijgen» laat zien hoe systematisch verwondingen en dodelijke ongevallen in de omgeving van de hobbyjacht in heel Europa worden gebagatelliseerd.

Gevaar dreigt daarbij niet alleen voor toevallig aanwezigen, maar ook voor mensen die de hobbyjacht kritisch observeren. In Baselland zelf werd een Hunt Watch-activiste bij het observeren van een drijfjacht in Füllinsdorf en Arisdorf door een drijver fysiek geweld aangedaan, zoals «Gewelddadige aanval op activiste bij drijfjacht» documenteert. Ook dierenbeschermingsactivist Olivier Bieli werd in Baselland al doelwit van intimidatie: «Hobbyjagers tegen dierenbeschermers in Basel-Landschaft» beschrijft hoe bij een drijfjachtobservatie de banden van zijn voertuig werden lekgestoken. Wie tijdens de Genusswoche uitnodigt voor een boswandeling of een fietstocht, terwijl in hetzelfde gebied wordt geschoten en observanten worden geïntimideerd, neemt een reëel gevaar voor de bevolking op de koop toe in plaats van het aan te kaarten.

Hobbyjagers: een groep met opvallend geweldspotentieel

Martin Thommen benadrukt dat hobbyjagers in actie zijn «wanneer anderen slapen». Dat klinkt als een unieke eigenschap, maar is het niet: hulpdiensten, zorgpersoneel en tal van andere beroepsgroepen zijn ook 's nachts actief, geheel zonder vuurwapen. Het werkelijk opvallende ligt elders. De toegang tot vuurwapens en een omgeving die het doden als vrijetijdsbesteding normaliseert, correleren keer op keer met zwaar geweld. Actuele gevallen zoals «Opnieuw femicide door hobbyjager: 90-jarige doodt echtgenote» of «Femicide in Faido, explosie in Leontica: geen incident, maar een patroon bij hobbyjagers» tonen een patroon dat niet als een reeks losse incidenten kan worden weggeredeneerd.

Dat er in Basel-Landschaft jaarlijks 20 tot 25 nieuwe hobbyjaagsters en -jagers worden opgeleid en dat er «geen probleem met aanwas» bestaat, is vanuit het oogpunt van de wildbescherming geen reden tot vreugde, maar juist reden tot zorg.

Natuurbescherming heeft geen vuurwapens nodig

Wie werkelijk aan natuurbescherming wil doen, kan zonder geweer. Wilde bloemenstroken, hagen en natuurvriendelijke tuinen leveren voor biodiversiteit en grondbroeders meer op dan welke drijfjacht ook, en dat zonder één enkel gestorven dier. Dat uitgerekend een «genots»-evenement de hobbyjacht opvoert als een veelzijdige, sympathieke vrijetijdsbesteding en haar kadavers als delicatesse verkoopt, gaat evenzeer voorbij aan dierenleed, wetenschappelijke evidentie en een aangetoond geweldsrisico.

Hoe een wetenschappelijk onderbouwd alternatief voor de huidige vossenjachtpraktijk eruit zou kunnen zien, laat het kanton Zug zien, dat als enig kanton een onafhankelijke studie heeft laten uitvoeren (zie het overzicht «Stop met de vossenjacht»). Zolang ook Basel-Landschaft die stap niet zet, blijft de «genotsweek» een marketinglabel voor een praktijk die een kritische toetsing niet doorstaat.

Genève laat zien dat het ook anders kan

Dat een «genotsweek» uitgerekend met hobbyjacht adverteert, is ook daarom opmerkelijk omdat er in Zwitserland allang een functionerend tegenmodel bestaat. Het kanton Genève heeft de hobbyjacht al in 1974 via een volksstemming afgeschaft en zet sindsdien in op een professioneel, door de staat georganiseerd wildbeheer met opgeleide wildhoeders in plaats van met vrijetijdsschutters. Er zijn daar geen drijfjachten, geen hoogzitten die het landschapsbeeld ontsieren, en geen „regulering» van soorten als vos of das louter omdat het toevallig jachtseizoen is. In plaats daarvan zet Genève in op verjaging, gerichte preventie en wetenschappelijk onderbouwde afzonderlijke maatregelen.

Als Basel-Landschaft een «genotsweek» aan het thema bos en wild wil wijden, dan had een blik richting Genève meer voor de hand gelegen dan een podium voor Jagd Baselland. Daar zou getoond kunnen worden hoe wildbeheer eruit kan zien zonder dierenmishandeling, zonder gevaar voor onbetrokkenen en zonder de verheerlijking van kadavers als delicatesse.

Zodra een wild dier is doodgeschoten, begint zijn lichaam te veranderen: het bloed stolt, koeling ontbreekt aanvankelijk en bij vertraging nemen de hygiënische risico's toe. Voor Wild beim Wild is het duidelijk: wat na lang in het bos te hebben gelegen als regionale delicatesse wordt vermarkt, is aas – geen genot.

In plaats van dat de dieren onmiddellijk worden geborgen, ontweid en gekoeld, hoort bij drijfjachten vaak eerst het «verblazen van de buit» tot het ritueel: de gedode dieren worden naast elkaar uitgelegd, jachthoornblazers spelen de doodsignalen van de betreffende soorten, en de jagers bewijzen zichzelf de «laatste eer». De jachttraditie spreekt van respect voor het wild. Vanuit het oogpunt van dierenbescherming blijft het echter een sektarische enscenering rond de gedode dieren, terwijl de voor de vleeshygiëne bepalende verzorging op de achtergrond staat te wachten.

Wat geen enkele professionele slagerij of slachterij zich zou kunnen veroorloven, wordt bij de hobbyjacht als natuurromantiek verkocht. In een slachterij moet het verbloeden zo snel mogelijk na de bedwelming plaatsvinden; daarna volgen geregelde hygiëneprocedures, vleeskeuring en koeling.