Jacht op predators in Europa: de controverse

Europa heeft zijn roofdieren van de ondergang gered. Waarom doodt het dan duizenden beren, wolven en lynxen?

Redactie Wild beim Wild — 12 september 2024

De controverse over de jacht op beschermde roofdieren in Europa

Nadat Zweden toestemming heeft gegeven om een vijfde van zijn beren te doden, en de Roemeense parlementsleden hebben gestemd voor een verdubbeling van de quota, is het debat over het jachtseizoen een politiek thema geworden

Het bos was onnatuurlijk stil toen Soňa Chovanová Supeková het spoor van de beer volgde. In het zuiden van Slowakije was het net bronsttijd voor reeën, en in de heuvels onder de Karpaten waren veel toeristen op pad, fietsend of op zoek naar paddenstoelen. Jachtcollega's die ooit een beer waren tegengekomen, vertelden Supeková dat de angst zo groot was geweest dat ze hun geweren niet konden heffen. Toen ze bij haar vader zat, een recreatieve jager in de tachtig die al enkele beren had geschoten, voelde ze zich net zo bang – ze was op deze tocht in de verwachting herten te schieten, en wilde niet onverwacht een beer tegenkomen.

“De angst doordrong mij … de geur drong door tot in mijn botten”, zegt Supeková, oprichtster van de club van Slowaakse recreatieve jaagsters. Maar de beer verscheen niet. De volgende ochtend zag het jagersduo van dochter en vader zijn uitwerpselen. “Pas in de auto haalden we opgelucht adem.”

Europa's bruine beren zijn een beschermde soort. Maar naast wolven en lynxen kruisen ze steeds vaker de wegen van boeren, boswachters en jagers zoals Supeková. De honger naar het doden van roofdieren is enorm toegenomen met de groei van de wolven- en berenpopulaties, verscheidene berenaanvallen hebben de krantenkoppen gehaald, en politici hebben de wetten in het vizier genomen die de beren van uitsterven hebben behoed.

Zweden heeft in dit jachtseizoen, dat nog tot half oktober loopt, vergunningen verleend voor het doden van 486 van zijn bruine beren, dat is ongeveer 20%. In 2023 registreerde het land recordverdachte afschotquota voor lynxen en wolven. De Roemeense parlementsleden stemden in juli voor een verdubbeling van de jachtquota van 220 naar 481 bruine beren. In Slowakije, waar recent een beer werd gefilmd die door een dorp raasde, stemde de wetgever in juni voor het toestaan van jacht in de nabijheid van dorpen onder bepaalde voorwaarden. In juli oordeelde het Europees Hof van Justitie dat de recente wolvenafschoten in Oostenrijk en Spanje onwettig waren. Begin dit jaar werd ook Zwitserland juridisch aangevochten wegens zijn voorstel om 70% van zijn wolvenpopulatie te doden.

Het debat over het afschieten van beschermde diersoorten heeft onder boeren, jagers en natuurbeschermers zo'n woede opgeroepen dat het is doorgedrongen tot de hoogste niveaus van de Brusselse bureaucraten. De Europese Commissie, waarvan de voorzitter, Ursula von der Leyen, twee jaar geleden een pony verloor aan een wolf, wilde de beschermingsstatus van het dier verlagen. Zonder succes echter.

“De wolf is niet langer een dier met twee oren, vier benen en een staart; hij is een politiek thema”, zegt Luigi Boitani, zoöloog aan de Sapienza Universiteit van Rome en voorzitter van de Large Carnivore Initiative for Europe, een natuurbeschermingsgroep. “Er is een sterke polarisatie. Als je over wolven en beren praat, is de wereld niet grijs, maar zwart of wit”.

De wolven werden in de 19e en 20e eeuw in grote delen van Europa uitgeroeid, maar herstelden zich vanaf de jaren 1970, toen mensen van de dorpen naar de steden trokken en de regeringen de dieren en hun leefgebieden later beschermden. Een vergelijkbare ontwikkeling voltrok zich bij bruine beren en lynxen, die door natuurbeschermers werden geherintroduceerd in regio's waaruit ze waren uitgeroeid.

Vandaag zijn er op het continent zes soorten roofdieren, waarvan het doden in de EU met enkele uitzonderingen verboden is – bijvoorbeeld wanneer ze een gevaar vormen voor het publiek. De dieren, die aan de top van de voedselketen staan, dragen bij aan het gedijen van ecosystemen door de populaties van hun prooidieren te reguleren. Er zijn ook aanwijzingen dat ze de verspreiding van ziekten kunnen indammen.

Maar de omvang en snelheid van hun terugkeer – men schat dat er in Europa meer dan 20.000 wolven en 17.000 beren zijn – heeft steeds vaker tot conflicten met de mens geleid. Landbouwers en jachtlobby's hebben zich ingezet om het aantal drempels voor het doden van wolven te verlagen, omdat de dieren hun territorium hebben uitgebreid en vee hebben aangevallen.

Een week na Supekovás vondst van het berenspoor in het bos, vertelt ze: “De zoon van een landbouwer kwam een beer tegen op een bospad terwijl hij paddenstoelen zocht op een plek nog maar zo'n 2 km verderop. Gelukkig rende de beer weg.”

De beelden van een beer die door de straten van een Slowaaks stadje rende, wekten in maart internationale opschudding, en vijf mensen raakten gewond bij de aanval. Datzelfde gold voor de dood van een Wit-Russische wandelaar die de dag ervoor om het leven kwam terwijl hij op de vlucht was voor een beer. De aanvallen leidden tot een wetswijziging die de Slowaakse veiligheidsdiensten toestaat bruine beren neer te schieten die tot minder dan een halve kilometer van een menselijke nederzetting naderen. Enkele maanden later leidde in Roemenië de dood van een 19-jarige wandelaar door een beer ertoe dat de premier de wetgevers uit hun zomerreces terugriep voor een spoedvergadering, waarin zij stemden over het afschieten van meer beren.

De mensen in de dorpen en op het platteland willen het aantal beren verminderen, omdat de aanvallen toenemen, zegt Supeková. “Het is zeer tragisch dat een beer in de stad Liptovský Mikuláš vijf mensen heeft verwond toen hij dwars door de stad rende, waar kinderen buiten speelden.”

Het onderwerp is een gedroomde kans geworden voor populistische partijen die azen op de stemmen van de plattelandsbevolking. De politici verwijten Brussel dat het hun kinderen in gevaar brengt en dorpen in de steek laat vanwege elitaire milieuzorgen.

Critici zeggen dat de dodelijke slachtoffers weliswaar tragisch zijn, maar mateloos worden overdreven. In Roemenië, het land met de meeste bruine beren in Europa, hebben de dieren volgens het ministerie van Milieu in 20 jaar 26 mensen gedood en 276 gewond. Cijfers van Eurostat laten zien dat gemotoriseerde voertuigen in die periode 45.000 mensen in het land hebben gedood.

Culturele associaties zijn een probleem voor de wolf, die lange tijd als de boosdoener in sprookjes werd afgeschilderd. Helmut Dammann-Tamke, voorzitter van de Deutscher Jagdverband en politicus van de christendemocraten, zegt dat de dreiging van wolvenaanvallen op schapen voor extreemrechts is “als een dienblad”, omdat het mensen op emotioneel niveau raakt. “Dit onderwerp is een brandversneller in de handen van populisten.”

Een studie uit 2022 over Duitse gemeenten toonde aan dat wolvenaanvallen op vee de steun voor extreemrechts voorspellen. Na correctie voor factoren zoals immigratie en werkgelegenheid stelden de onderzoekers vast dat wolvenaanvallen samenhingen met een toename van één tot twee procentpunten voor extreemrechts bij gemeenteraadsverkiezingen. “De resultaten wijzen erop dat wolvenaanvallen een mogelijke factor zijn bij de radicalisering van kiezers”, schrijven de auteurs.

Milieubeschermers betwijfelen of een generiek beleid om dieren te doden bijdraagt aan het vermijden van conflicten met mensen, en pleiten voor maatregelen ter bevordering van een vreedzame coëxistentie, variërend van omheiningen en kuddebeschermingshonden tot bewustwordingscampagnes voor bezoekers.

Wetenschappers maken zich nog geen zorgen over de wolvenpopulatie op het hele continent, maar hebben gewaarschuwd dat het doden van wolven in landen met kleine populaties catastrofale gevolgen kan hebben. Grootschalige afschotacties zouden de populaties van deze roofdieren onder het lokale overlevingsniveau kunnen drukken, waarschuwen ze. Het doden van wolven kan er zelfs toe leiden dat de predatie op vee toeneemt, doordat roedels uiteenvallen en individuele, kwetsbare wolven zich naar boerderijen wagen om daar te jagen. Hetzelfde effect is ook waargenomen bij poema's en coyotes.

Ciprian Gal van de Roemeense tak van Greenpeace zei dat de Europabrede trend om de bescherming van grote roofdieren te verzwakken een stap terug is, die doet denken aan tijden waarin mensen een sterk gevoel van concurrentie met de dierenwereld ervoeren.

“De Europese regeringen, beïnvloed door de heersende populistische retoriek en de machtige jacht- en landbouwlobby’s, lijken te kiezen voor oplossingen die gebaseerd zijn op angst en snel economisch gewin”, zegt hij. “In zekere zin is dit een tegenreactie op het ambitieuze groene beleid van de afgelopen jaren en een uitlaatklep voor degenen die nog altijd moeite hebben om de klimaatrealiteit waarmee we geconfronteerd worden te aanvaarden.”

Verdere artikelen

Meer over recreatieve jacht: Wat het onderzoek daarover zegt, toont Jacht in de feitencheck: de stand van het onderzoek.

Redactie Wild beim Wild

Alle bijdragen worden geschreven door IG Wild beim Wild en door externe co-auteurs. Onderzoek, structurering en redactionele processen kunnen daarbij worden ondersteund door AI-gestuurde hulpmiddelen.